V SA/Wa 402/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska -Urbaniak(spr.), asesor WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Barbara Zielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2008 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... listopada 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. stwierdza, że nie podlega ona wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz H. B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedstawiając swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną H. B. wnioskiem z dnia ... marca 2007r. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych wobec ZUS za okres od ...04.2003r. do ...11.2006r. Rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ... czerwca 2007r. odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek oraz odsetek i kosztów upomnienia od składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy - w łącznej kwocie ... zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w sprawie nie stwierdzono zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r. Nr 11, poz. 74) - dalej powoływana jako "u.s.u.s." - tzn. całkowitej nieściągalności oraz zaistnienia okoliczności uzasadniających umorzenie powstałego zadłużenia w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS podkreślił, iż wnioskodawczyni spłaca zobowiązania wobec innych wierzycieli, a pomimo ustanowienia małżeńskiej rozdzielności majątkowej jest na utrzymaniu swojego męża. Ponadto, w ocenie Zakładu, przysługują jej wierzytelności, które mogłyby podlegać zajęciu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik H. B. wniósł m.in. o uchylenie decyzji z dnia ... czerwca 2007r. z uwagi na wadliwie ustalony stan faktyczny sprawy oraz błędnie dokonaną subsumcję i o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez umorzenie powstałego zadłużenia. Pełnomocnik wnioskodawczy podniósł, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, iż H. B. nie posiada żadnych wartościowych rzeczy, które mogłyby być poddane egzekucji. Nie posiada żadnych nieruchomości, ani dochodów, jest osobą schorowaną i podlega stałemu leczeniu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia ... listopada 2007r. o nr ...Zakład Ubezpieczeń Społecznych, (w imieniu którego działa Prezes) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, a jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 83 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podtrzymując argumentację zawartą w rozstrzygnięciu decyzji organu I instancji, organ odwoławczy w pierwszej kolejności podkreślił, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zaś zgodnie z art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W dalszej części uzasadnienia Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) stwierdził, iż w sprawie nie przedstawiono żadnej nowej dokumentacji, a fakt spłaty zobowiązań wobec innych wierzycieli oraz pozostawanie H. B. na utrzymaniu swojego męża (który uzyskuje dochód w wysokości ... zł brutto) świadczy, w ocenie Prezes ZUS, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności wobec ZUS. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik skarżącej H. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia ... listopada 2007r. i o umorzenie składek z tytułu ubezpieczeń społecznych wraz z odsetkami i kosztami upomnienia. W jej uzasadnieniu ponownie przytoczył argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a dodatkowo zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 w zw. z art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym nie zostały spełnione przesłanki warunkujące umorzenie należności wobec ZUS. Stan faktyczny sprawy, w ocenie pełnomocnika skarżącej, wskazuje bowiem na całkowitą nieściągalność składek, a z uwagi na stan zdrowia H. B. oraz brak realnych możliwości na uzyskanie jakichkolwiek dochodów czyni niniejszy przypadek koniecznym co do umorzenia należności składkowych. Zaskarżonej decyzji zarzucono również lakoniczne uzasadnienie i brak wyjaśnień świadczących o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu zaległych składek. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie przedstawiając argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji z dnia ... listopada 2007r. W piśmie procesowym z dnia ... lutego 2008r. pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, iż skarżąca uzyskała pożyczkę na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych, dla zapewnienia podstawowego utrzymania, sobie i swojej najbliższej rodzinie. Dodatkowo podniósł, iż uzyskane z uprzednio prowadzonej działalności gospodarczej wierzytelności nie stanowią realnego źródła uzyskania środków finansowych, przy pomocy których skarżąca mogłaby wywiązać się ze swojego zobowiązania wobec ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Stwierdzić należy, że powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Dokonując oceny należy ustalić, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania, nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu złożona w niniejszej sprawie skarga jest zasadna, z uwagi na fakt przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób mało wnikliwy, a tym samym na odbiegające od rzeczywistości ustalenie stanu faktycznego. Zgodnie bowiem z unormowaną w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.]. zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy". Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 45). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wobec treści wniosku o umorzenie zaległych należności wobec ZUS, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Nie ulega wątpliwości, iż rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest rozstrzygnięciem uznaniowym. Oznacza to, iż w takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95). Dalej, podnieść należy, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z dnia ... listopada 2007r. okazała się wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W tym miejscu Sąd zauważa, iż ze względu na okoliczności podnoszone przez pełnomocnika skarżącej H. B., niezbędny zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał w znacznej mierze powyżej powołany przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem, kierując się treścią tej regulacji prawnej, organ odwoławczy orzekając ponownie w sprawie miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącej oraz ustalenia, czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić egzystencji skarżącej i jej rodziny. W zaskarżonej decyzji Prezes ZUS stwierdził jedynie, że cyt. "z uwagi na fakt, iż nie przedstawiono żadnej nowej dokumentacji mającej wpływ na zmianę stanowiska w przedmiotowej sprawie, spłacanie zobowiązań wobec innych wierzycieli oraz fakt, iż pozostaje (...) na utrzymaniu męża, gdyż uzyskuje dochód z tytułu świadczenia rentowego w wysokości ... zł brutto m/c zgłoszony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie". Opisując jedynie zgromadzony w sprawie materiał dowody bez przeprowadzenia wnikliwej jego analizy, organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Ponadto samo arbitralne stwierdzenie o braku podstaw do zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego regulujących możliwość umorzenia zaległych składek stanowi o naruszeniu przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Sąd podkreśla, iż podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien opierać się na aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej oraz zdrowotnej strony. Powinien przy tym uwzględnić wysokość powstałego zadłużenia wobec ZUS oraz ustalić rzeczywisty dochód skarżącej z uwzględnieniem niezbędnych wydatków ponoszonych m.in. z ewentualnym zakupem leków związanych z dolegliwością skarżącej jaką jest [...]. Powyższe potwierdza zaświadczenie lekarskie z ... kwietnia 2007r. (k-... akt administracyjnych). W tym miejscu Sąd wskazuje, że ponownie rozpoznając sprawę organ drugiej instancji winien także dokładnie wyjaśnić stan zdrowia H. B. w kontekście zdolności do pracy bowiem ta kwestia nie była w sposób dostateczny wyjaśniona. Zwrócić należy również uwagę na fakt zawarcia pomiędzy skarżącą i jej mężem umowy ustanawiającej ustrój rozdzielności majątkowej, która obowiązuje od dnia jej zawarcia tj. od ...11.1994r., której istoty organ nie wyjaśnił jak również nie wyjaśnił skutków prawnych jakie z tej umowy odnoszą się do pozycji skarżącej (dłużnika), na przyszłość. Sąd wyjaśnia ponadto, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. W tym kontekście Sąd miał na uwadze wspólne zamieszkiwanie małżonków i pozostawanie skarżącej na utrzymaniu męża, co zostało stwierdzone w uzasadnieniu decyzji organu I jak i II instancji. Po ustaleniu powyższych okoliczności i po dokonaniu wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, organ winien ponownie zwrócić uwagę na ewentualną możliwość umorzenia w całości lub w części zobowiązań wobec ZUS w oparciu o przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Dodatkowo wskazać należy, że decyzja wydawana po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinna w podstawie prawnej powoływać art. 138 k.p.a. Odnosząc się natomiast do żądania pełnomocnika skarżącej, którym było umorzenie wobec H. B. składek z tytułu ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego oraz z Funduszu Pracy wyjaśnić należy, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji publicznej. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Tym samym nie mógł uwzględnić w/w żądań zawartych w skardze. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Stwierdzając zaś, iż decyzja Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) jest wadliwa, orzekł o wyeliminowaniu jej z obrotu prawnego. Tym samym sprawa po zwrocie akt przez Sąd, ponownie będzie rozważana przez organ administracyjny w kontekście tego, czy możliwe jest umorzenie w całości lub w części należności skarżącej wobec ZUS. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt 1 wyroku. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 152 powołanej ustawy procesowej w pkt 2 wyroku orzekł, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.