V SA/Wa 4033/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Protokolant ref. staż. - Magdalena Walkowiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi K. C. (zwanej dalej skarżącą, wnioskodawczynią) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest, co pomimo błędnego oznaczenia jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej organem, Zakładem) z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – za okres 12.2009 r.-08.2014 r. w łącznej kwocie 42.339,04 zł. Przedmiotowa decyzja zapadła następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z 22 września 2014 r. K. C. zwróciła się z prośbą o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, powołując się na bardzo zły stan majątkowy , sytuację rodzinną wynikającą z tego powodu oraz całkowitą nieosiągalność wyegzekwowania należności z tytułu nieopłaconych składek. Poinformowała, że opłacenie zobowiązań wobec ZUS pozbawi rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazała, że obecna sytuacja wynika z niezadowalających przychodów osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni powołała się również na sprawy, w których były bądź nadal są prowadzone wobec niej i jej męża [...] [...] postępowania egzekucyjne. W dniu 8 października 2014r. dostarczyła do wniosku następujące dokumenty : ← formularz informacji przedstawiany przy ubieganiu się o pomoc de minimis, ← kserokopię decyzji w sprawie umorzenia podatku od nieruchomości z dnia 10 stycznia 2014r., wystawioną przez Wójta Gminy N., ← zaświadczenie o pomocy de minimis z dnia [...] stycznia 2014r., wystawione przez Wójta Gminy N.. W dniu 10 października 2014r. oświadczyła, że jest mikroprzedsiębiorcą, a działalność prowadzona jest na terenie kraju. Zobowiązała się do dostarczenia do Zakładu oświadczenia o stanie majątkowym, sytuacji finansowej i rodzinnej, którą to informację przedstawiła 5 listopada 2014 r. Były informacje dotyczące stanu rodzinnego i majątkowego oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej pełnej księgowości oraz sytuacji finansowej, dotyczące wydatków związanych z utrzymaniem oraz dokumentację medyczną dotyczącą leczenia córki K. C.: Wskazała, że córka K. C., ma poważne i niebezpieczne schorzenie kręgosłupa, jest leczona na metaboliczną chorobę genetyczną Gilberta. Ma również zdiagnozowany rumień wielopostaciowy oraz problemy hormonalne pod postacią torbieli. Z tego powodu była hospitalizowana. Poinformowała, że o ile można liczyć na częściową refundację leków i leczenia, to powolna i opieszała działalność Narodowego Funduszu Zdrowia, skutecznie uniemożliwia wprowadzenie natychmiastowego leczenia, pozwalające na pogłębianie postępu choroby. Stwierdziła także, że konieczne jest podniesienie wydatków na wizyty u lekarzy specjalistów oraz badań niwelujących ryzyko wielomiesięcznego oczekiwania na decyzję dotyczącą przeprowadzenia operacji. Jednocześnie wyjaśniła, że powodem niedotrzymania terminu złożenia niniejszych informacji były prywatne problemy organizacyjne, pogłębione działaniami leczniczymi wobec schorzeń dziecka. Stwierdziła, że już sam ten fakt, negatywnie wpływa na podejmowanie stosownych działań, które pozwolą poprzez regularne i płynne wykonywanie obowiązków zawodowych, wyeliminować ciążące obecnie ryzyko zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej pod postacią spółki cywilnej. Oświadczyła, iż trudna sytuacja finansowa zmusiła ją do podjęcia innych działań mających na celu odciążenie krytycznej sytuacji ekonomicznej, co w efekcie przyniosło wymierne i częściowe korzyści, poprzez uznanie próśb tj. uzyskanie zgody na zawieszenie postępowań bądź całkowite umorzenie dochodzenia roszczeń. Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił K. C. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – za okres 12.2009 r.-08.2014 r. w łącznej kwocie 42.339,04 zł. Organ podniósł, że powołane we wniosku argumenty oraz zgromadzone dokumenty nie stanowią podstawy do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ zauważył, że wnioskodawczyni nadal prowadzi działalność gospodarczą z której osiąga dochody. W związku z powyższym organ nie stwierdził, że wnioskodawczyni i jej rodzina pozbawieni są możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ podkreślił, że wnioskodawczyni nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Organ wskazał, iż wydatki z tytułu miesięcznych opłat związanych z użytkowaniem mieszkania wynoszą 5.500,00 zł, koszty związane z leczeniem około 2.000 zł oraz pozostałe wydatki w formie zaległych wypowiedzianych umów kredytowych i postępowania komorniczego około 6.000 zł. Organ podkreślił, że ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem siebie i rodziny nie stanowi podstawy do umorzenia. Ponoszone wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie musi regulować wnioskodawca. Zdaniem organu także ponoszenie kosztów leczenia córki nie stanowi podstawy do umorzenia zadłużenia. Organ stwierdził, iż wnioskodawca nie udowodnił, że brakuje mu środków finansowych na niezbędne leczenie dziecka. Trudności finansowe zaś nie mogą stanowić podstawy automatycznego umorzenia należności. Organ ustalił, na podstawie zebranego materiału dowodowego, że wnioskodawczyni posiada nieruchomość gruntową o powierzchni 0,1264 ha położoną w miejscowości [...] gm. N. przy ul. P. nr [...]. Ponadto posiada nieruchomość gruntową w miejscowości [...] gm. N. o powierzchni 1991,0000 m2. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2014 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Rozpoznając sprawę ponownie organ stwierdził, ze decyzja I instancji została wydana prawidłowo, a w sprawie nie zachodzą okoliczności o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład wskazał, iż nie kwestionuje problemów zdrowotnych córki, ale nie stanowi to wystarczających przesłanek do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Nadmienił iż obowiązkiem rodziców jest utrzymywanie niepełnoletnich dzieci, a więc nie jest to sytuacja wyjątkowa, czy nadzwyczajna. Ponadto brak było wskazania, że opieka nad dzieckiem uniemożliwia uzyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Podkreślił, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 5 listopada 2014 r. za 2014 r. uzyskała przychód w kwocie 278 557,35 zł, wykazała poniesione koszty w wysokości 265 460, 89 zł, oraz że dochód wyniósł 13 096,46 zł. Fakt ten oznacza, że posiada zdolności zarobkowania oraz, że jej sytuacja finansowa w przyszłości może ulec zmianie. Z powyższych informacji wynika, że niskie dochody spowodowane były generowaniem wysokich kosztów. Wskazał, iż jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą zobowiązana była do opłacenia należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Jeżeli mimo różnych trudności płatnik decyduje się na to, aby ją prowadzić, to powinien być świadomy, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały. Opłacenie składek w trakcie prowadzenia działalności jest ustawowym obowiązkiem płatnika, a brak możliwości ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia. K. C. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W skardze wskazała, iż organ nieprawidłowo ustalił stan faktyczny co do posiadanych nieruchomości. Wyjaśniła, że m.in. nieruchomość gruntowa o pow. 0,1264 ha jest to droga dojazdowa do działki, na której znajduje się dom , w stosunku do której prawem współwłasności dysponuje przynajmniej 10 współwłaścicieli (ich liczba może się różnić, jednakże z pewnością nie jest jedynym właścicielem). Podniosła, że druga z kolei działka pod postacią nieruchomości gruntowej o powierzchni 1991,00 m2 stanowi obszar, na którym znajduje się dom mieszkalny w którym zamieszkuje wraz z rodziną. Podkreśliła, też że nie posiada nieruchomości gruntowej w Warszawie. Stwierdziła, że ZUS jako jednostka publiczna, nie może zgodnie z prawem poświadczać nieprawdę tylko dla zaspokojenia potrzeb wynikających z chęci utrzymania swojego stanowiska za wszelką cenę. Jest to świadome działanie na niekorzyść płatnika składek, a w konsekwencji do jego upodlenia i doprowadzenia do bankructwa. W kraju o ustroju demokratycznym jakim jest Polska, taka sytuacja w pełni powoduje utratę zaufania do jednostek publicznych. Zwróciła uwagę na powierzchowną ocenę jej sytuacji, przez ZUS, który wymaga respektowania prawa przez przedsiębiorców, a sam jako jednostka tego nie czyni, zagrażając wypłacie przyszłych emerytur. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. W dniu 14 czerwca 2016 r. skarżąca złożyła wniosek o dołączenie do swojej sprawy akt sprawy V SA/Wa 1674/15 zakończonej wyrokiem z dnia 27 stycznia 2016 r. jako tożsamej odnośnie sytuacji materialnej w której skarżącym był jej mąż J. C.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zarzuty skargi należy uznać za w części uzasadnione. Na wstępie należy zauważyć, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2014.1647 tekst jedn. ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 tekst jednolity), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem legalności, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny I instancji rozstrzyga sprawę w granicach sprawy administracyjnej, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie sądu administracyjnego granicami skargi oznacza m.in., że sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego, a podstawę orzekania przez ten sąd stanowi cały materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji w toku całego prowadzonego w danej sprawie postępowania, gdyż zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy. Stosownie do unormowania art. 28 ust. 1 i 3a-3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zapis powyższy oznacza, iż organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 j.t.), powoływanej jako k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Podkreślić należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy uzna, że w sprawie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 1 i 3a-3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategorią obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W przypadku decyzji uznaniowych jej uzasadnienie ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące odmowy umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Decyzje w przedmiocie ulg jako decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej, takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA sygn. akt I SA/Gd 1507/00). Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Dokonując analizy zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem wskazanych wymogów należy uznać, iż proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie, gdyż nie spełnił powyższych wymagań. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był niepełny, organ nie podjął niezbędnych czynności celem zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. W niniejszej sprawie organ dokonał niepełnego ustalenia stanu faktycznego odnośnie posiadanych przez skarżącą nieruchomości oraz niedostatecznie wyjaśnił chorobę córki i jej wpływu na sytuację życiową skarżącej. Z akt sprawy wiadomo, że córka wnioskodawczyni jest chora. Skarżąca przedstawiła dokumentację medyczną dotyczącą leczenia córki [...] [...}, lecz nie przedstawiła dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków, co nie zwalania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Wyjaśnić należy, że organ również prowadząc tego typu postępowanie – wnioskowe, oparte na informacjach, które powinna dostarczyć strona, powinien aktywnie uczestniczyć w prowadzeniu postępowania dowodowego. Jeżeli organ uzna, że tak jak w tym przypadku, jakieś okoliczności wpływające na sytuację życiową strony istnieją (tu choroba córki), to winien zwrócić się do strony o przedłożenie dodatkowych dokumentów lub złożenie dodatkowych wyjaśnień. Dostrzegając wskazane powyżej uchybienia, wynikające z wadliwej wykładni art. 28 ust.3 a u.s.u.s. i z braku należytego ustalenia i oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co niewątpliwie miało/mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji celem ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365) z pełnym poszanowaniem zasad procedury administracyjnej (art. 7, art. 8, i art. 77 §1 k.p.a.). Rozpoznając ponownie sprawę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadzi rzetelną ocenę spełnienia przesłanek umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ powinien wziąć pod uwagę stan majątkowy skarżącej (posiadane nieruchomości) oraz rozpatrzeć, czy choroba córki i wydatki związane z jej chorobą wpływają na realną możliwość spłaty zadłużenia w kontekście zaspokojenia wszystkich życiowych potrzeb. Dopiero bowiem wnikliwe ustalenie sytuacji skarżącej umożliwi podjęcie odpowiedniej decyzji w przedmiocie jej wniosku o umorzenie przedmiotowych należności publicznoprawnych Organ powinien zważyć, czy sytuacja materialna skarżącej istotnie pozwala na spłatę całego zobowiązania wynikającego z nieuiszczonych składek, biorąc pod uwagę skalę tego zadłużenia, strukturę i poziom dochodów jej i małżonka oraz chorobę córki. Samo bowiem wskazanie, że strona posiada źródło dochodów, jak również majątek trwały (nieruchomości) nie stanowi przekonującego uzasadnienia dla tezy, iż możliwe jest uregulowanie zobowiązań wobec Zakładu bez zaistnienia ciężkich skutków, o jakich mowa w 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Zwłaszcza, jeśli ten majątek ogranicza się do domu mieszkalnego, w którym wnioskodawca zamieszkuje wraz z rodziną i który , co istotne, praktycznie nie może być zmieniony na lokum mniejsze z uwagi na obciążenia hipoteczne. Ponadto nie bez znaczenia jest, iż wyrokiem z dnia 27 stycznia 2016 r. (sygn. akt V Sa/Wa 1674/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na skutek skargi męża skarżącej J. C. uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy analizując tę samą sytuację majątkową małżonków i dochodząc do takich samych wniosków, które podał Sąd w niniejszym postępowaniu. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe uwagi Sądu, przeprowadzi merytoryczne postępowanie w sprawie i mając do dyspozycji przepisy art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 powołanego wyżej rozporządzenia rozważy, czy zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku strony, chociażby częściowego, na co również wskazano w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 stycznia 2016 r. Mając na względzie opisane powyżej uchybienia procesowe przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.