V SA/Wa 408/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Asesor WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2007 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. B. z Kancelarii Adwokackiej "[...] Sp. k." [...] kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł - 22% podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wnioskiem z 8 czerwca 2006 r. (k. 1 akt adm. sprawy) M. B. zwróciła się Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o umorzenie zadłużenia powstałego wobec ZUS od 2004 r. Strona wskazała, iż zadłużenie powstało z winy byłego męża, a ona w związku z tym zadłużeniem w 2004 r. sprzedała mieszkanie własnościowe wraz z wyposażeniem. Podniosła, że ma na utrzymaniu dwie córki w wieku szkolnym, były mąż płaci alimenty nieregularnie i jest zmuszona korzystać z pomocy rodziny - dzieci mieszkają u rodziców i są niemal wyłącznie na ich utrzymaniu. Do wniosku załączono zaświadczenie o dochodach z US oraz zaświadczenia lekarskie. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] ZUS odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i odsetek za zwłokę. Uzasadniając swe rozstrzygniecie organ wyjaśnił, że stan faktyczny sprawy nie przemawia za umorzeniem należności w oparciu o przesłankę "ważnego interesu" osoby zobowiązanej do opłacenia składek. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.] - dalej: u.s.u.s., ZUS może dochodzić należności z tytułu składek w okresie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, o ile w tym okresie nie wystąpiły okoliczności z art. 24 ust. 5-5d ustawy, a w tym okresie, w ocenie organu, sytuacja wnioskodawczyni może ulec zmianie i pozwolić na spełnienie istniejącego zobowiązania w dogodnym układzie ratalnym. Po przeprowadzeniu postępowania w drugiej instancji wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie przepisu art. 83 ust. 1 pkt 3 i 4 w związku z art. 28 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję ZUS. Organ wskazał, że w stosunku do istniejącego na koncie strony zadłużenia nie została stwierdzona przez naczelnika urzędu skarbowego całkowita nieściągalność należności w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Ponadto, z uwagi na młody wiek strony ma ona, zdaniem organu, potencjalne możliwości zarobkowania i uzyskiwania dochodów, co pozwala przypuszczać, że jej kłopoty finansowe są przejściowe i w najbliższym czasie nastąpi poprawa jej sytuacji finansowej, a wtedy podjęcie choćby ratalnej spłaty zadłużenia będzie możliwe i konieczność uregulowania należności ZUS nie pociągnie dlań zbyt ciężkich skutków. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wskazała m.in., iż ma poważne wątpliwości co do bezstronności i rzetelności decyzji wydanej w drugiej instancji, która została podpisana przez tego samego Dyrektora Oddziału, co decyzja pierwszoinstancyjna. Wyjaśniła, że jej rodzice są na emeryturze, a matka jest ciężko chora; podała wysokość swego średniego miesięcznego dochodu z 2004 r. oraz wskazała że obecnie ma status osoby bezrobotnej bez prawa zasiłku. Zarzuciła, że organ proponując układ ratalny i wskazując na jej młody wiek nie wziął pod uwagę jej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: ppsa, w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Rozważając w tym kontekście zarzut skargi odnoszący się do podpisania obu decyzji wydanych w sprawie przez tę samą osobę, należy uznać go za zasadny. Sąd stwierdził, iż decyzja Prezesa ZUS wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Stosownie zaś do art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Nie budzi zatem wątpliwości, iż w sprawach umarzania należności decyzje wydawane są przez dwa różne organy, tj. w pierwszej instancji - Zakład, a następnie przez Prezesa Zakładu. Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym przypadku (odmiennie niż przy decyzjach podejmowanych przez np. ministra) ma ten skutek, że sprawa podlega rozpatrzeniu przez inny organ. W sprawie niniejszej decyzję organu pierwszej instancji podpisał z upoważnienia Prezesa Zakładu Dyrektor Oddziału ZUS w E. mgr T. M. Organem pierwszej instancji był jednakże Zakład. Zgodnie zaś z art. art. 73 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Prezes Zakładu kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz. Ta sama osoba - pracownik organu, podpisała również decyzję wydaną po rozpatrzeniu sprawy przez Prezesa Zakładu, ponownie rozpatrującego sprawę w postępowaniu, do którego stosuje się przepisy o postępowaniu odwoławczym. W rezultacie ta sama osoba podpisała obie wydane w niniejszej sprawie decyzje. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W świetle powyższego przepisu mgr T. M. nie mógł zatem podpisać decyzji w imieniu Prezesa Zakładu, działającego jako organ ponownie rozpatrujący sprawę. Wydanie decyzji ostatecznej z upoważnienia organu przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a., stanowi przesłankę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Zdaniem Sądu przesłanka ta wystąpiła w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja podpisana została przez pracownika podlegającego wyłączeniu, dlatego też przedwczesną jest wypowiedź Sądu co do prawidłowości dokonanej przez organy rentowe oceny istnienia przesłanek umorzenia należności obciążających skarżącą oraz ocena zasadności zarzutów skargi w tym zakresie. Uchylenie decyzji nastąpiło wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącej o umorzenie należności uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny Prezesa Zakładu. Zasady prowadzenia postępowania odwoławczego wymagają przy tym nie tylko dokonania kontroli postępowania przeprowadzonego w pierwszej instancji, ale też ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez skarżącą okoliczności i zarzutów dotyczących istoty sprawy. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i w tym stanie rzeczy Sąd uchylił tę decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.