V SA/Wa 410/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia ... grudnia 2009 r. nr ... obejmującą także małoletnie dzieci T. D., A. D., L. D., K. D. w przedmiocie: odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenia z terytorium RP wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności udzielenia zgody na pobyt tolerowany 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Rady do Spraw Uchodźców na rzecz I. K. kwotę ... zł (... złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 4. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. M. S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę ... zł (... złote dwadzieścia groszy), w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę ... zł (... złotych), tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę ... zł (... złotych ... groszy). I. K. (zwany dalej: skarżącą – obywatelka F., deklarująca narodowość r. – złożyła ... listopada 2008 r. wniosek o nadanie statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek obejmował także czwórkę jej małoletnich dzieci (T., A., L. i K. D.). W uzasadnieniu wniosku skarżący podała, że posiada wykształcenie wyższe, jako stałe miejsce zamieszkania wskazała miasto G. w Republice C., w latach 2002 – 2008 pracowała jako wykładowca ekonomii. Wskazała też, że nie była aresztowana lub zatrzymywana, nie prowadzono przeciwko niej postępowania sądowego lub administracyjnego, nie została skazana wyrokiem sądu, nie należała do żadnych partii politycznej, organizacji religijnych, społecznych lub kulturalnych. Nie brała udziału w działaniach wojennych, natomiast uważa, że była poddawana przemocy psychicznej w czasie wojny, tak jak wszyscy oraz uważa się za osobę prześladowaną. Jako powód wyjazdu z kraju pochodzenia podała prześladowania ze strony miejscowych władz. W trakcie przesłuchania statusowego z ... stycznia 2009 r. skarżąca podała, że z wykształcenia jest ekonomistką, a college medycznym wykładała matematykę i informatykę oraz pisała dla innych prace dyplomowe. Pracowała od maja 2008 r., potem poszła na urlop i wyjechała do Kałmucji. Skarżąca stwierdziła, że problemy zaczęły się na rok przed wyjazdem jej męża – R. D. do Polski, który nastąpił we wrześniu 2008 r. W K., gdzie się urodziła, miała być nachodzona przez przedstawicieli struktur siłowych, którzy mieli się pytać o męża. Wówczas skarżąca wyjechała do rodziny do G. Po raz drugi funkcjonariusze przyszli do mieszkania w G. w październiku 2008 r. i ponownie pytali o męża. W ocenie skarżącej podwodem zainteresowania jej rodziną był ich krewny – c. dowódca polowy A. B., który zginął w 2002 r. oraz siostrzeniec męża Z. przebywający według słów skarżącej w więzieniu w G. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z ... września 2009 r. nr ...– wydaną na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 1 pkt 1 i art. 48 ust. 2 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2003 r. Nr 128, poz. 1176 ze zm.; zwaną dalej: ustawą o ochronie) – odmówił skarżącej nadania statusu uchodźcy, odmówił udzielania ochrony uzupełniającej i orzekł o jej wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany. Skarżąca odwołała się od powyższej decyzji. W odwołaniu stwierdziła, że przy wydawaniu decyzji pominięto istotne fakty, mogące mieć istotny wpływ na zmianę decyzji, o których poinformowała podczas wywiadu i o których opowie na dodatkowym przesłuchaniu. Zdaniem skarżącej decyzja ta nie uwzględnia rzeczywistej sytuacji politycznej, panującej w momencie jej wyjazdu w rejonie Kaukazu Północnego, a podczas jej wydania nie wzięto pod uwagę bezpieczeństwa jej oraz małoletnich dzieci. Ponadto wniosła o wyznaczenie dodatkowego wywiadu przed Radą do Spraw Uchodźców, który powinien zostać przeprowadzony w obecności jej męża R. D. Rada do Spraw Uchodźców decyzją z ... grudnia 2009 r. – wydaną na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 1 pkt 1, art. 48 ust. 2 i art. 89p ust. 1 ustawy o ochronie oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: k.p.a.) – utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Rada podzieliła w całości ustalenia organu I instancji. Podkreśliła, że cudzoziemcowi może zostać nadany w Polsce status uchodźcy, jeżeli istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem go w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych klub przynależności do określonej grupy społecznej i z tego powodu nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia. Ustawa zawiera więc zamknięty katalog przyczyn, które uzasadniają nadanie statusu uchodźcy – nie obejmuje on ofiar wojen, napiętej sytuacji w kraju pochodzenia, klęsk żywiołowych, głodu, sytuacji rodzinnej, braku pracy i możliwości nauki, czy biedy. Zdaniem Rady skarżąca nie wykazała faktów czy okoliczności, które mogłyby uzasadniać jej obawę przed indywidualnym prześladowaniem. Brak jest wiarygodnych przesłanek, by twierdzić, że władze państwowe podejmowały lub mogłyby podejmować wobec skarżącej krzywdzące działania z powodu jej rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub przekonań politycznych. Rada wyjaśniła, że oceniając sprawę skarżącej należy podnieść, że w toku postępowania o nadanie statusu uchodźcy mężowi skarżącej R. D. ani organ I ani Rada nie uznały składanych przez niego wyjaśnień za wystarczające do nadania statusu uchodźcy, zauważając, że nie istnieją żadne przesłanki pozwalające na powiązanie faktu posiadania bojownika w rodzinie, który zresztą od wielu lat nie żyje, z możliwością bycia prześladowanym przez władze kraju pochodzenia. Ani mąż skarżącej ani sama skarżąca nie byli nigdy zatrzymani ani aresztowani, nie stosowano wobec nich przemocy, a władze kraju pochodzenia pozwalały im swobodnie poruszać się po terenie F. (mąż skarżącej wyjeżdżał pracować w różne miejsca F.), wydały paszport a następnie nie czyniły przeszkód w opuszczeniu F. Nie istnieją zatem żadne obiektywne przesłanki wskazujące na obiektywną obawę przed prześladowaniem w kraju pochodzenia. Rada wyjaśniła, że nie podważa faktu istnienia napiętej i trudnej sytuacji w C., jednakże podkreśliła, że osoba ubiegająca się o nadanie statusu uchodźcy w Polsce musi wykazać indywidualny charakter prześladowań lub obaw przed takimi prześladowaniami z powodów, o których mówi art. 1A Konwencji Genewskiej. W opinii Rady wobec skarżącej brak jest jakichkolwiek dowodów na prześladowanie czy możliwość prześladowania skarżącej przez władze państwowe, dlatego też skarżąca nie spełnia przesłanek nadania jej statusu uchodźcy. Odnosząc się nieudzielenia skarżącej ochrony uzupełniającej, Rada wskazała, że nie występują realne przesłanki określone w przepisie art. 15 ustawy o ochronie wskazujące na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez: 1) orzeczenie kary śmierci lub wykonanie decyzji, 2) tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, 3) poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego. Skarżąca nie oświadczyła w toku procedury statusowej, bo orzeczono wobec niej karę śmierci lub groziło jej wykonanie egzekucji. Nie powołała się także na realne grożące jej tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie. Nigdy nie była ścigana ani poszukiwana przez podmioty sprawujące władzę w kraju pochodzenia. F. opuściła legalnie i bez problemu. W związku z czym nie ma żadnych przesłanek wskazujących na zindywidualizowane, rzeczywiste ryzyko doznania krzywdy przez skarżącą. Rada podkreśliła, że w F. osoby narodowości c. nie są prześladowane ze względu na swoje pochodzenia czy religię, a problemy ludności lokalnej nie wynikają z narodowości czy wyznania, ale trudnej sytuacji w całym regionie zakaukaskim. Dodała, że jeżeli sytuacja w C. jest dla skarżącej nie do zniesienia, to może zamieszkać w innej części F. Rada zwróciła także uwagę, że informacje dotyczące aktualnej sytuacji w C. wskazują, że obecna sytuacja jest wprawdzie trudna, ale ewentualne działania naruszające prawa człowieka skierowane są na konkretne osoby, a nie na ogół ludności cywilnej. Na dowód przywołała stanowisko Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców zawarte w "Tymczasowych wytycznych dotyczących oceniania potrzeby udzielania ochrony międzynarodowej ubiegającym się o status uchodźcy osobom pochodzącym z wchodzącej w skład F. Republiki C." z ... kwietnia 2009 r., w którym UNHCR nie zaleca już, by wnioski azylowe składane przez C. rozpatrywane były w oparciu o przesłankę, że w Republice C. panuje powszechna przemoc, stwierdzając m.in. "...". Rada uznała także, że skarżąca nie spełnia także przesłanek udzielenia zgody na pobyt tolerowany, ponieważ w sprawie nie można mówić o sytuacji, że jej wydalenie: 1. mogłoby nastąpić jedynie do kraju, w którym zagrożone byłoby jej prawo do życia, wolności bezpieczeństwa osobistego, w którym mogłaby zostać poddana torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu lub być zmuszona do pracy lub pozbawiona prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarana bez podstawy prawnej, 2. naruszałoby prawo do życia rodzinnego. Zdaniem Rady deportacja skarżącej do kraju pochodzenia nie zagrażałaby w jakimkolwiek stopniu podstawowym prawom człowieka, przez co nie spełnia ona przesłanek do udzielania zgody na pobyt tolerowany. Sytuacja w kraju pochodzenia jest wprawdzie napięta, ale rzadko dotyka przeciętnego mieszkańca kraju, a tym bardziej nie istnieją żadne przesłanki skłaniające do twierdzenia, że może dotknąć skarżącej. Brak jest zatem przesłanki rzeczywistego ryzyka wystąpienia zagrożeń opisanych w art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie. Rada zwróciła także uwagę, że choć otrzymanie przez skarżącą paszportu nie świadczy samo w sobie o braku prześladowania czy możliwości takiego prześladowania w przyszłości, ale w sytuacji skarżącej, która nie przedstawia wiarygodnych przyczyn opuszczania kraju pochodzenia ani żadnych dowodów w sprawie, fakt otrzymania paszportu stanowi poważny argument za brakiem prześladowań czy możliwości takich prześladowań w przyszłości w kraju pochodzenia. Gdyby władze kraju pochodzenia były zainteresowane skarżącą nie otrzymałaby paszportu tak łatwo. W skardze z ... lutego 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1. prawa materialnego tj.: art. 15 i art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie; 2. przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy tj.: art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. W motywach skargi skarżąca stwierdziła, że przekazana przez nią informacje oraz raporty międzynawowych organizacji praw człowieka potwierdzają, że dyskryminacja ludności c. w F. uniemożliwia jej korzystanie z najbardziej elementarnych i niezbywalnych praw człowieka. Potwierdzać to mają również wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Skarżąca stwierdza, że ryzyko wystąpienia zagrożenia jej osoby zwiększa fakt pokrewieństwa jej męża ze znanym bojownikiem c. A. B. Z tego powodu skarżąca była nachodzona zarówno w C., jak i R. przez przedstawicieli struktur siłowych, a jej mąż ukrywał się, przebywając nielegalnie w różnych częściach F. Skarżąca zarzuca też, że w trakcie rozpatrywania jej sprawy w niewystarczającym zakresie zostały rozważone okoliczności dotyczące udzielenia jej zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP. Skarżąca polemizuje także ze stwierdzeniem obu organów, że zarówno ona sama, jak i jej mąż poruszali się swobodnie po terytorium F., a mąż bez problemów zmieniał miejsce zamieszkania i pracy. Skarżąca zarzuca, że ocena ta jest sprzeczna z jej deklaracjami, a materiał dowodowy został rozpatrzony wybiórczo oraz jego poszczególne elementy były akceptowane lub odrzucone w sposób dowolny, co narusza art. 80 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców wniosła o oddalenie skargi i podniosła argumenty zbieżne z motywami zwartymi zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Przede wszystkim wskazać należy, że niniejszej sprawie skarżąca wielokrotnie podkreślała – zarówno w treści skargi, jak i w toku postępowania prowadzonego przed organami administracji – że jej obawy związane z powrotem do kraju pochodzenia, prześladowania których może stać się ofiarą wraz z małoletnimi dziećmi mają swe podłoże w działalności jej męża R. D. Tak więc sprawa skarżącej cudzoziemki i jej małoletnich dzieci jest nierozerwalnie związana ze sprawą jej męża R. D. prowadzoną pod sygn. akt V SA/Wa 442/10. W której to sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 stycznia 2011 r. uchylił decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 15 grudnia 2009 r. nr RdU-865-1/S/09 utrzymującą w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenia z terytorium RP wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Mając na uwadze powyższe, również i tej sprawie rozpoznając sprawę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie może się ostać, gdyż zaistniała przesłanka dająca podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Na wstępie zaznaczyć jednak należy, że możliwość uzyskania przez cudzoziemca statusu uchodźcy zachodzi wyłącznie wtedy, kiedy wykaże, że spełnia przynajmniej jedną z przesłanek prześladowania, które w sposób wyczerpujący zostały zawarte w treści art. 1A Konwencji sporządzonej w Genewie 28 lipca 1951 r. Przesłanki te zostały powtórzone w treści art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie, przy czym w dalszej części tego artykułu określono pojęcie prześladowania oraz wskazano przykładowo jego formy. W art. 15 ustawy o ochronie ustawodawca postanowił, że cudzoziemcowi, który nie spełnia warunków do nadania statusu uchodźcy, udziela się ochrony uzupełniającej, w przypadku gdy powrót do kraju pochodzenia może narazić go na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji, tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego – i ze względu na to ryzyko nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia. Art. 48 ust 1. ustawy o ochronie stanowi, że w przypadku gdy wnioskodawcy lub osobie, w imieniu której wnioskodawca występuje, odmawia się nadania statusu uchodźcy, w decyzji orzeka się ponadto o udzieleniu: ochrony uzupełniającej z przyczyn, o których mowa w art. 15, jeżeli nie sprzeciwiają się temu okoliczności określone w art. 20, albo zgody na pobyt tolerowany z przyczyn, o których mowa w art. 97 ust. 1 pkt 1 lub 1a, jeżeli nie istnieją okoliczności określone w art. 97 ust. 1a. Ponadto treść art. 97 ust. 1 ustawy o ochronie, określa warunki w jakich na wypadek grożącemu cudzoziemcowi wydalenia udziela mu się zgody na pobyt tolerowany. Z kolei art. 48 ust. 2 ustawy o ochronie stanowi, że w przypadku gdy nie istnieją okoliczności uzasadniające udzielenie ochrony uzupełniającej albo zgody na pobyt tolerowany, w decyzji, w której odmawia się nadania statusu uchodźcy wnioskodawcy lub osobie, w imieniu której wnioskodawca występuje, orzeka się o ich wydaleniu. Przede wszystkim należy zaznaczyć, że skarżąca w skardze nie kwestionowała odmowy nadania jej statusu uchodźcy lecz zarzucała naruszenie art. 15 i art. 97 ust 1 pkt 1 ustawy o ochronie. Skarżąca w toku postępowania (por. odwołanie i następnie powtórzona ta sama argumentacja w skardze) powołała się na indywidualne zagrożenie, a mianowicie, na to, iż w kraju pochodzenia grozi jej i jej małoletnim dzieciom rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez poniżające traktowanie lub karanie z uwagi na działalność męża. Niebezpieczeństwo to wiązało z pokrewieństwem jej męża R. D. ze znanym bojownikiem c. A. B. oraz faktem, iż z powodu powiązań rodzinnych z A. B. inny kuzyn jej męża w 2008 r. został aresztowany. Organy obu instancji, niewadliwie zdaniem Sądu, kwestionowały to zagrożenie twierdząc, iż skarżąca cudzoziemka nie był obiektem zainteresowania władz kraju pochodzenia z wskazywanych przez siebie przyczyn, na poparcie swojego stanowiska w tym przedmiocie powoływały to, że skarżąca i jej mąż przed wyjazdem mogli swobodnie się przemieszczać po terytorium R., bez przeszkód uzyskali paszport zagraniczny, jak również kwestionowały ogólną ich wiarygodność. W tej sytuacji, według Sądu, istotne znaczenie w sprawie może mieć dowód złożony przez skarżącą na ostatniej rozprawie – 5 stycznia 2011 r. – z wyroku Sądu karnego Republiki C., wydanego przeciwko wskazanym w nim osobom (w tym m.in. S., jak twierdzi skarżąca – kuzynowi jej męża) w uzasadnieniu którego wymieniono jej męża R. D. jako członka osobistej ochrony A.A. B. Dowód ten dotyczy istotnej w sprawie okoliczności, a mianowicie zagrożenia dla jej męża R. D., w przypadku powrotu do państwa pochodzenia, w związku z postrzeganiem go przez władze jego kraju jako członka ochrony znanego bojownika c. Wyrok ten został wydany 17 sierpnia 2009 r., a więc istniał w chwili orzekania przez Radę do Spraw Uchodźców 15 grudnia 2009 r., nie był jednak jej znany, gdyż skarżąca powołała się nań dopiero w postępowaniu sądowym. Tę sytuację należy zakwalifikować jako przesłankę wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Dlatego też Sąd ze względu na treść art. 145 § 1 pkt 1b ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) obowiązany był zaskarżoną decyzję uchylić. Sąd orzekający podziela te poglądy wyrażone w doktrynie i orzecznictwie, zgodnie z którymi naruszenie prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 b p.p.s.a. nie może być identyfikowane z "zawinieniem organu", z naruszeniem prawa w rozumieniem tego przepisu mamy do czynienia zawsze, gdy proces konkretyzacji normy prawa materialnego okazał się wadliwy, a więc zawsze, gdy zajdzie którakolwiek z przesłanek o których mowa w art. 145 § 1 k.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 18 lipca 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 958/07, Lex nr 519028, oraz B. Adamiak (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2007, wyd. 5, s. 452, 453) i T. Woś (T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2005, s. 453). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ drugiej instancji rozważy jakie znaczenie dla oceny wniosku skarżącej ma złożony do akt sądowych dokument. W pierwszej kolejności oceni go pod względem formalnym – po dokładnym przetłumaczeniu pieczęci na ostatniej stronie ustali, czy może być on uznany za dokument w myśl przepisów k.p.a. Następnie przeprowadzi dowód z treści tego dokumentu, po jego przetłumaczeniu, lub przetłumaczeniu istotnych w sprawie fragmentów, dotyczących męża skarżącej. W końcu zaś oceni całokształt materiału dowodowego i istnienie rzeczywistego ryzyka doznania poważnej krzywdy przez skarżącą z powodów, o których mowa w art. 15 pkt 2 lub art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie, zachowując kolejność zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy o ochronie. Organ dokonując rozpatrzenia uzupełnionego materiału dowodowego będzie miał również na uwadze treść art. 17 ustawy o ochronie zgodnie z którym cudzoziemiec może powoływać się na uzasadnioną obawę przed prześladowaniem lub rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy, spowodowane wydarzeniami, które nastąpiły po opuszczeniu kraju pochodzenia. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b i 152 p.p.s.a. należało orzec jak w pkt 1 i 2 wyroku, o zwrocie kosztów postanowiono na podstawie art. 200 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).