V SA/Wa 427/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant - Izabela Zdzieszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; uchyla zaskarżoną decyzję. Wnioskiem z dnia 20 lipca 2004 r. S. C. wniósł o umorzenie obciążających go należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 1996 r. do 31 grudnia 1998 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż nie prowadzi działalności gospodarczej od października 1998 r., wyjaśnił, że od 1997 r. toczy się postępowanie o podział majątku wspólnego z byłą żoną. Nie posiada samochodu i nie otrzymuje pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej; obecnie przebywa na rencie chorobowej (552 zł brutto). Sytuacja materialna wnioskodawcy jest ciężka, żona jako rencistka otrzymuje 570 zł brutto. Wskazał, iż nie jest w stanie spłacać zadłużenia, które powstało z powodu trudnej sytuacji gospodarczej, gdyż za pracę otrzymywał wynagrodzenie w towarze lub z dwumiesięcznym opóźnieniem w stosunku do daty wystawienia faktury. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z dnia [...] września 2004r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za okres od stycznia 1996 r. do września 1998 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym składek na ubezpieczenie społeczne, składek na Fundusz Pracy, składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, kosztów upomnień i odsetek za zwłokę naliczonych na dzień złożenia wniosku o umorzenie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS wskazał, iż w wyniku przeprowadzonych ustaleń stwierdzono, że zobowiązany prowadził działalność gospodarczą do dnia [...] maja 1999 r. i z tym dniem postanowiono wykreślić podmiot z ewidencji działalności gospodarczej mocą decyzji z dnia [...] maja 1999 r. Organ wskazał, iż wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe w kwocie 552 zł, a jego żona otrzymuje świadczenie w kwocie 700 zł. ZUS wyjaśnił, że strona jest właścicielem trzech nieruchomości i posiada, jak wynika z zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., zaległości z tytułu podatków w kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę. W ocenie ZUS- u wnioskodawca posiada dochód podlegający egzekucji oraz majątek o wartości egzekucyjnej, a zatem w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności w rozumieniu wyżej wymienionej ustawy. Zobowiązany nie przedstawił ponadto żadnych dokumentów, które uzasadniłyby umorzenie zaległości pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na jego ważny interes. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez wnioskodawcę, rozstrzygnięcie ZUS zostało utrzymane w mocy decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2004 r. Prezes ZUS wyjaśnił, iż zadłużenia figurujące na kontach rozliczeniowych wnioskodawcy w ZUS nie obejmują składek na jego ubezpieczenie społeczne, lecz są to nieopłacone składki na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych przez niego pracowników i zleceniobiorców, a zatem nie mają do nich zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.] - dalej: u.s.u.s. Powyższą decyzję strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 984/05 stwierdził nieważność rozstrzygnięcia Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2004 r. ze względu na naruszenie przepisów o właściwości. W ocenie Sądu organem właściwym do rozpatrywania wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był w owym czasie Minister Polityki Społecznej. Postanowieniem z [...] listopada 2005 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej przekazał, w związku ze zmianą treści przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s., przedmiotowy wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. Prezes ZUS utrzymał decyzję z dnia [...] września 2004 r. w mocy i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 1996 r. do września 1998 r. oraz kosztów upomnień i odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł. Organ wskazał, iż wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu żony osiągającej dochody w kwocie ok. 1000 zł netto. Dwie nieruchomości, które strona przekazała w dniu [...] czerwca 2005 r. pasierbicy w drodze umowy darowizny są przedmiotem skargi pauliańskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ podkreślił, iż strona utraciła prawo do renty i prowadzone jest postępowanie odwoławcze od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia rentowego. Pismem datowanym na 30 marca 2006 r. wnioskodawca zaskarżył decyzję Prezesa ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Decyzją z [...] maja 2006 r. Prezes ZUS na podstawie przepisu art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1270], dalej - p.p.s.a. uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] lutego 2006 r. z uwagi na naruszenie przepisów procedury administracyjnej, brak należytego uzasadnienia oraz fakt, iż nie zostało podane, co wzięto pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia i nie odniesiono się szczegółowo do zarzutów skarżącego i złożonych przezeń dokumentów. Ponadto w ocenie organu dłużnik nie miał możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem przedmiotowej decyzji. Decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr 12/2006/O, wydaną na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: kpa, Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższe rozstrzygnięcie strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji jako naruszającej prawo. Wyrokiem z dnia 20 września 2007 r. wydanym w sprawie o sygn. akt VSA/Wa 407/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję z dnia [...] września 2006 r. oraz decyzję z dnia [...] maja 2006 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że w wypadku działania organu w trybie samokontroli, w wyniku którego najpierw wydano decyzję uchylającą zaskarżone rozstrzygnięcie, a następnie decyzję utrzymującą w mocy decyzję pierwszoinstancyjną odmawiającą S. C. umorzenia zaległości nie mogą w żadnym wypadku być uznane ze zgodne z treścią art. 54 § 3 p.p.s.a., gdyż nie stanowią uwzględnienia skargi w całości, ani nawet w jakiejkolwiek części. Dlatego też zarówno decyzja z dnia [...] lutego 2006r., jak i poprzedzająca ją decyzja z [...] maja 2006r. naruszały art. 54 § 3 p.p.s.a., który został wskazany jako podstawa procesowoprawna do ich wydania i musiały być wyeliminowane z obrotu prawnego. Reasumując Sąd stwierdził, że uchylenie wyrokiem obu decyzji wydanych niezgodnie z treścią art. 54 § 3 p.p.s.a., powoduje konieczność niezwłocznego nadania przez organ biegu skardze S. C. z dnia 30 marca 2006r., celem rozpatrzenia jej przez sąd. W skardze na decyzję z dnia [...] lutego 2006 r. skarżący podniósł, że wydając zaskarżoną decyzję naruszono przepisy prawa, uznając, że brak było podstaw do umorzenia należności wobec ZUS. Wyjaśnił, że zaprzestał prowadzenia działalności przed wielu laty, ze względu na trudną sytuację gospodarczą oraz zły stan zdrowia. Podniósł, że w sprawie zachodzą przesłanki umorzenia zadłużenia określone w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ występuje w sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności polegająca na tym, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej a ponadto naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można by prowadzić egzekucje oraz jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Podkreślił, że jest na utrzymaniu żony rencistki, nie posiada żadnych środków na utrzymanie ani żadnego majątku. Trudną sytuację finansową skarżącego potwierdziła edycja Naczelnika Urzędu Skarbowego, umarzająca zaległe należności podatkowe. Przewlekła choroba zobowiązanego i konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorą żoną pozbawiają skarżącego możliwości uzyskiwania dochodów umożliwiających spłacenie należności, a opłacenie należności pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wyjaśnić również należy, że zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję, może decyzję w całości lub części uchylić, stwierdzić jej nieważność w całości lub części lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że winna ona zostać uchylona. Jak wynika z akt sprawy zadłużenie skarżącego dotyczy okresu od stycznia 1996 r. do września 1998 r. A zatem zaległości powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz.137 ze zm.). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887), zwaną dalej "ustawą", która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. W art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przyjął, że składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do 31 grudnia 1998r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Z tak sformułowanego przepisu nie da się - w ocenie Sądu - wyprowadzić wniosku o stosowaniu do składek należnych przed dniem 1 stycznia 1999 r. innych terminów przedawnienia zobowiązań aniżeli określone w ustawie z 1986 r. ponieważ, jeżeli rozliczanie i opłacanie należności za okres do 31 grudnia 1998r. następuje na podstawie przepisów dotychczasowych, to również według uregulowań dotychczasowych należy oceniać ich wymagalność i przedawnienie. Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Ustawodawca przewidział sytuacje, w których dochodzi do przerwania biegu przedawnienia i postanowił, że wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczyna biec na nowo, wydłuża się więc okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania instytucji przedawnienia, ustawa określiła maksymalny okres przedawnienia. Zgodnie z art. 35 ust. 4 zd. 2, ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne, przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne. Przesłankę przedawnienia organ obowiązany jest uwzględniać z urzędu, ponieważ nie można dochodzić przedawnionych należności. W niniejszej sprawie w dacie wydania decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, tj. dnia [...] lutego 2006 r. część zobowiązań skarżącego, konkretnie zobowiązania za styczeń 1996 r. uległy już przedawnieniu na skutek upływu 10 lat od daty ich wymagalności. Ustalenie wysokości zadłużenia, co do którego rozpoznawany jest wniosek o umorzenie jest istotnym elementem stanu faktycznego i jego nieprawidłowe ustalenie stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Równocześnie należy wskazać, że przedawnienie należności nie jest podstawą do ich umorzenia, ponieważ umorzyć można tylko te należności, które istnieją. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności, które uległy przedawnieniu winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Nieuzasadniony jest zarzut wystąpienia po stronie skarżącego całkowitej nieściągalności. Formalnie przesłanka całkowitej nieściągalności nie wystąpiła ponieważ istniej możliwość prowadzenia egzekucji z renty małżonki dłużnika. Ponadto należy pamiętać, że nawet w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma możliwość, a nie obowiązek umorzenia zadłużenia. Mając powyższe okoliczności na uwadze i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.