V SA/Wa 4461/15

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. T. K. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synem, posiada działkę, na której znajduje się spalony dom, zaś jego żona posiada mieszkanie, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.300 zł z dopiskiem "alimenty", zaś jego żona wynagrodzenie w wysokości 1.700 zł z dopiskiem "kredyt 850 zł – rata". Skarżący wyliczył łączną wysokość miesięcznych dochodów swojej rodziny na kwotę 1.750 zł. Wnioskodawca przedstawił również swoje zobowiązania i stałe wydatki, do których zaliczył: "kredyt od działalności gospodarczej – 1.250 zł" oraz "zaległości związane z wynagrodzeniami pracowników zatrudnionych w mojej firmie". W uzasadnieniu podniósł, iż od 8 miesięcy jest zatrudniony z wynagrodzeniem "do ręki" w wysokości 1.300 zł, posiada nieruchomość o pow. 570 m2, na której usytułowany jest dom spalony we wrześniu 2015 r. Dodatkowo wskazał, iż płaci alimenty w wysokości 400 zł i ponosi wydatki na leki w wysokości około 300 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 3 marca 2016 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismo sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało przesłane na wskazany przez skarżącego adres i doręczone do rąk jego ojca w dniu 4 kwietnia 2016 r. (potwierdzenie na k. 32 akt sądowych). W dniu 14 kwietnia 2016 r. do Sądu wpłynęło pismo sporządzone przez ojca wnioskodawcy, w którym poinformował, iż syn przebywa zagranicą, w związku z czym zwraca się o "odroczenie terminu" do złożenia dodatkowego oświadczeni i nadesłania żądanych dokumentów do dnia 18 kwietnia 2016 r. Zarządzeniem z dnia 18 kwietnia 2016 r. wezwano ojca skarżącego do złożenia pełnomocnictwa do reprezentowania syna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przesyłką pocztową nadaną w dniu 17 maja 2016 r. nadesłano pełnomocnictwo z dnia 2 października 2015 r. uprawniające B. K. do reprezentowania skarżącego przed sądami administracyjnymi. Natomiast dodatkowe oświadczenie – na zarządzenie z dnia 3 marca 2016 r. – nie zostało złożone. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało z jakich tytułów skarżący i jego żona otrzymują oświadczone wynagrodzenia, na jakiej podstawie i na rzecz kogo wnioskodawca ponosi świadczenie alimentacyjne w miesięcznej wysokości 400 zł, jaki jest stan majątkowego posiadania członków rodziny skarżącego, czy wnioskodawca, członkowie jego rodziny i osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe posiadają nieruchomości, ruchomości o znacznej wartości, zasoby pieniężne, jakie są miesięczne wydatki wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe związane z niezbędnym utrzymaniem, a także czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.