V SA/Wa 4461/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Jarosław Stopczyński po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 czerwca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Ministra Finansów z dnia (...) sierpnia 2015 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 czerwca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z [...] czerwca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania T.K. (dalej: " skarżący") prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od ww. orzeczenia. Uzasadniając złożony sprzeciw wskazał, iż jeśli powstały jakiekolwiek wątpliwości, co do treści jego wniosku, to powinien być wezwany do jego uzupełnienia. Zdaniem skarżącego, okoliczności wskazane w formularzu PPF, które nie są do końca jasne dla Sądu powinny być natomiast interpretowane na korzyść wnioskodawcy, w przypadku kiedy nie został on wezwany do udzielenia precyzyjnych wyjaśnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. W ocenie Sądu, referendarz sądowy, słusznie wskazał, że skarżący nie spełnił warunków do przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania referendarza sądowego lub sądu z urzędu. Wobec tego to wnioskodawca winien przekonać sąd rozpoznający wniosek o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić. Sąd lub referendarz sądowy ma dokonać jedynie oceny przedstawionej przez zainteresowanego sytuacji pod kątem przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma orzekający w przedmiocie wniosku Sąd lub referendarz sądowy. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek niezbędnych dla udzielenia prawa pomocy. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak referendarz sądowy, czy też sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych strona może zostać wezwana do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego oraz aktualnej sytuacji finansowej. W przedmiotowym przypadku referendarz sądowy, uznając iż informacje zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 3 marca 2016 r. wezwał pełnomocnika skarżącego na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych informacji i precyzyjnie wskazanych dokumentów. W szczególności zwrócił się o udzielenie informacji z jakich tytułów skarżący i jego żona otrzymują oświadczone wynagrodzenia, na jakiej podstawie i na rzecz kogo wnioskodawca ponosi świadczenie alimentacyjne w miesięcznej wysokości 400 zł, jaki jest stan majątkowego posiadania członków rodziny skarżącego, czy wnioskodawca, członkowie jego rodziny i osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe posiadają nieruchomości, ruchomości o znacznej wartości, zasoby pieniężne, jakie są miesięczne wydatki wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe związane z niezbędnym utrzymaniem, a także czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Pismo sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało przesłane na wskazany przez skarżącego adres i doręczone do rąk jego ojca w dniu 4 kwietnia 2016 r. (potwierdzenie na k. 32 akt sądowych). W dniu [...] kwietnia 2016 r. do Sądu wpłynęło pismo sporządzone przez ojca wnioskodawcy, w którym poinformował, iż syn przebywa zagranicą, w związku z czym zwraca się o "odroczenie terminu" do złożenia dodatkowego oświadczenia i nadesłania żądanych dokumentów do dnia 18 kwietnia 2016 r. Zarządzeniem z dnia 18 kwietnia 2016 r. wezwano ojca skarżącego do złożenia pełnomocnictwa do reprezentowania syna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przesyłką pocztową nadaną w dniu [...] maja 2016 r. nadesłano pełnomocnictwo z dnia [...] października 2015 r. uprawniające B.K. do reprezentowania skarżącego przed sądami administracyjnymi. Natomiast dodatkowe oświadczenie – na zarządzenie z dnia 3 marca 2016 r. – nie zostało złożone, pomimo iż upłynął termin wskazany w piśmie z dnia [...] kwietnia 2016 r., po którym według pełnomocnika skarżącego, ustała przeszkoda do wykonania ww. wezwania. Bezpodstawny jest zatem zarzut skarżącego zawarty w rozpoznawanym sprzeciwie, iż nie został wezwany do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, skoro w sposób prawidłowy doręczono mu wezwanie do złożenia wyraźnie wskazanych dokumentów i informacji, którego do chwili wydania zaskarżonego orzeczenia nie wykonał, ani on sam, ani ustanowiony przez niego pełnomocnik. Skarżący wiedział zatem, jakie dokumenty i informacje należy przedłożyć celem uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i był świadomy, iż w przypadku ich niezłożenia zgodnie z treścią doręczonego wezwania, będzie musiał się liczyć z ujemnymi skutkami prawnymi takiego zachowania. W takim zaś stanie rzeczy referendarz sądowy prawidłowo przyjął, iż brak odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, iż wnioskodawca nie wykazał, że ustawowa przesłanka prawa pomocy wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. Odnosząc się natomiast do twierdzeń wnioskodawcy, jakoby okoliczności budzące wątpliwości miały być interpretowane na jego korzyść, zaznaczyć ponownie należy, iż to w interesie skarżącego leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy, gdyż to na nim ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności przemawiających za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10). W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.