V SA/Wa 4499/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 1 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 1 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy A. K. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą [...] (dalej jako: "skarżący", "strona" lub "wnioskodawca") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Z rubryki nr 10 wniosku wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu miesięczny dochód w wysokości 1.969 zł. Do majątku zaliczył lokal użytkowy o powierzchni 106 m2 obciążony hipoteką na rzecz [...] S.A. Do stałych wydatków zaliczył spłatę kredytu bankowego (rata miesięczna 3.890 zł), czynsz za lokal firmowy (800 zł), opłatę za internet (1.440 zł), opłatę za energię elektryczną (500 zł), telefon (200 zł), koszty księgowości (około 500 zł). W piśmie, które wpłynęło do tut. Sądu [...] marca 2016 r. Skarżący wyjaśnił, że prowadzi działalność gospodarczą związaną z oprogramowaniem oraz działalność związaną z doradztwem w zakresie informatyki, nie posiada oszczędności pieniężnych ani lokat, mieszka w lokalu stanowiącym jego własność. Oświadczył, że wykazany na formularzu PPF dochód został określony po odliczeniu kosztów działalności gospodarczej. Do pisma załączył zeznanie podatkowe PIT-36 za rok 2013, PIT-37 za 2014 r., wydruk z księgi przychodów i rozchodów za grudzień 2015 r. oraz styczeń 2016 r., wyciąg z rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą oraz obsługą kredytu hipotecznego, kopię umowy kredytowej (kredyt hipoteczny). Dodał, że deklaracje VAT-7 oraz PIT za 2015 r. zostaną złożone "w najbliższym możliwym terminie ze względu na konieczność ich uzyskania z biura rachunkowego prowadzącego księgowość". Do dnia rozpoznania wniosku Skarżący nie przedstawił wskazywanych deklaracji podatkowych. Postanowieniem z 1 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżący złożył sprzeciw od tego orzeczenia, wnosząc o jego uchylenie i ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem skarżącego odmowa przyznania pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych została podjęta na podstawie błędnych przesłanek. Podniósł, że podstawą oceny jego sytuacji finansowej powinna być analiza działalności strony w okresie składania wniosku o przyznanie pomocy, a nie trzy lata przed tym faktem. Dodał, że na jego aktualną sytuację finansową miało wpływ wiele czynników, których Sąd nie uwzględnił bazując jedynie na dość wysokim obrocie z lat poprzednich. Wyjaśnił, że w latach 2013 -2014 realizował projekty współfinansowane ze środków Unii Europejskiej. Wskazał, że to właśnie kwota przyznanego dofinansowania stanowiła główne i podstawowe źródło przychodu strony. Zdaniem skarżącego wykazany przez niego wysoki przychód być może ma wpływ na ocenę skali realizowanych przez niego projektów, nie ma natomiast realnego odbicia w osiąganych przez niego przychodach. Dodał, że przyznane skarżącemu dofinansowanie nie stanowi jego dochodu, ale środki przeznaczone na realizację konkretnych działań zaplanowanych we wnioskach o dofinansowanie realizacji projektów. Podkreślił, że dochód z działalności gospodarczej w roku 2013 wynosił 122.698,11 zł, ale już w roku 2016 dochód ten wyniósł jedynie 13.517,95 zł, co stanowi dość znaczącą różnicę. Projekty, o których mowa wcześniej zostały zakończone w roku 2014 i przyznane na ich realizację dofinansowanie nie może stanowić podstawy oceny jego aktualnej sytuacji. Zwrócił również uwagę na fakt zaciągniętego kredytu hipotecznego we frankach szwajcarskich, który z uwagi na utrzymujący się od dłuższego czasu wysoki kurs franka jest dość znacznym obciążeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Skarżący A. K. nie zgadza się z odmową przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Przypomnieć także trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu, oceniając wniosek strony, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto brak przedstawienia przez wnioskodawcę istotnych dla oceny wniosku dokumentów, uniemożliwiło dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Przypomnieć należy, że zarządzeniem z 18 lutego 2016 r. wnioskodawca został wezwany m.in. do nadesłania zeznań podatkowych z 2014 i 2015 rok. Pomimo wezwania skarżący przedstawił jedynie PIT-37 za 2014 rok, w którym wykazał przychody z działalności wykonywanej osobiście oraz z tytułu praw autorskich, równocześnie nie wykazał, aby w tym czasie nie prowadził działalności gospodarczej. Zatem strona nie wykazała jakie przychody i koszty poniosła w tym okresie w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Z dokumentacji przedłożonej w niniejszej sprawie wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, a w 2014 r, uzyskał dochody z działalności wykonywanej osobiście oraz z praw autorskich. Przedstawiony przez Stronę PIT-36L za 2013 r. oraz podatkowa księga przychodów i rozchodów za grudzień 2015 r. pozwala stwierdzić, że jest to działalność o znacznych rozmiarach, która w 2013 r. przyniosła dochód w wysokości 122.698,11 zł (przychody wyniosły 710.451,57 zł). Również w 2015 r. zgodnie z podatkową księgą przychodów i rozchodów uzyskane przychody (292.015,65 zł ) były wyższe od ponoszonych wydatków (278.497,70 zł). Mając na uwadze powyższe informacje referendarz prawidłowo uznał, że o zasadności przyznania prawa pomocy nie może zadecydować okoliczność, że w pierwszym miesiącu 2016 r. wydatki przekroczyły przychody o kwotę około 600 zł. Nie można bowiem stwierdzić, czy jest to stała tendencja. W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawca zarzucił referendarzowi skupienie się na jego sytuacji materialnej w 2013 r. wskazując, iż od tego czasu uległa ona znacznej zmianie. Należy jednak podnieść, iż skarżący wraz z sprzeciwem nie nadesłał żadnych nowych dokumentów dot. jego aktualnej sytuacji majątkowej, w tym dokumentów, o które strona była wzywana przed rozpoznaniem przez referendarza sądowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto skarżący nie wskazał i nie udokumentował (także na etapie sprzeciwu) kosztów bieżącego utrzymania, co uniemożliwia ich porównanie z wysokością uzyskiwanego dochodu. Wnioskodawca został również wezwany do złożenia wyciągów z rachunków bankowych z okresu od 1 listopad 2015 r. do dnia otrzymania wezwania sporządzonego w wykonaniu zarządzenia z 18 lutego 2016 r. W odpowiedzi przedstawił jedynie wyciąg miesięczny za luty 2016 r. z rachunku bieżącego oraz rachunku pomocniczego dla rachunku bankowego z saldem ujemnym (-984,66 zł). Za wskazany w wezwaniu okres przedstawił natomiast wyciąg z rachunku bankowego utworzonego dla obsługi kredytu. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodać także należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Wskazać bowiem należy, że dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3) – możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony we wcześniejszym okresie oraz na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyciąg z rachunku bankowego obejmujący krótszy okres nie odzwierciedla przebiegu zmian sytuacji finansowej strony, nie pozwala ocenić, jakie są stałe, a jakie doraźne koszty utrzymania, obciążenia i dochody w gospodarstwie domowym, jak również czy potencjalne trudności finansowe mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Referendarz prawidłowo zatem przyjął, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczym, biorąc pod uwagę to, iż wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów. Powyższa okoliczność miała znaczenie również z tego powodu, iż skarżący uiścił tytułem wpisu kwotę 200 zł, a zatem pozostała do zapłaty kwota kosztów sądowych na obecnym etapie postepowania wynosi 1.300 zł. W orzecznictwie podnosi się zaś, że wysokość wpisu należnego w sprawie nie może być obojętna dla oceny kondycji finansowej strony skarżącej i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08). Zgodzić się należy ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Konkludując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wydane w niniejszej sprawie uznać należy za prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.