V SA/Wa 4529/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. T. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. K. T., dalej jako "Skarżący" wystąpił z wnioskami o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z rodzicami i żoną, posiada dom o pow. 100 m2, rok budowy - 1927, wartość - 100.000 zł, gospodarstwo rolne o pow. 12,99 ha, wartość – 200.000 zł, w tym kwalifikujące się do remontu budynki gospodarcze o pow. 240 m2, maszyny i urządzenia rolnicze oraz stado bydła (8 sztuk). Skarżący wyjaśnił, że gospodarstwo wykorzystuje rolniczo (pastwiska, siew zbóż), a maszyny i urządzenia rolnicze o wartości przekraczającej 5.000 zł uzyskał w ramach programu "[...]". Miesięczny dochód rodziny wynosi 3.800 zł, w tym dochód z wynagrodzenia za pracę – 1.600 zł, umowy zlecenia – 1.500 zł, emerytura KRUS – 700 zł. Na Skarżącym ciążą zobowiązania z tytułu kredytu w wysokości 23.000 zł, miesięczna rata spłaty wynosi 1.000 zł. Do innych kosztów zaliczył energię elektryczną - 5.000 zł/r., wodę – 1.000 zł/kwartał, paliwo – 6.000 zł/r. oraz koszty prowadzenia mieszkania – 1.500 zł/m. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżący przedstawił nakazy płatnicze za lata 2014 – 2015, zaświadczenie o powierzchni gospodarstwa rolnego, wyciągi z rachunku bankowego, umowy zlecenia, zaświadczenie o wynagrodzeniu, umowę kredytu w rachunku bankowym, umowę o kredyt na zakup towarów i usług wraz dowodami spłaty rat, umowę pożyczki, decyzję o przyznaniu emerytury rolniczej, wniosek do sądu rejonowego o wpis hipoteki, informację o wysokości rocznej składki na KRUS, faktury dokumentujące koszty zużycia energii elektrycznej wraz z dowodami zapłaty. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi rozpatrującemu wniosek. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zwrócić uwagę należy, że w niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 1500 zł. Do przyszłych – niepewnych kosztów postępowania można zaliczyć opłatę kancelaryjną za wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku (jedynie w przypadku oddalenia skargi) oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej. Analizując złożone oświadczenia, nie sposób uznać by oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – mogły zostać uznane za wyczerpujące i rzetelne, a tym samym wystarczające aby ocenić zasadność przyznania Skarżącemu prawa pomocy. Niezależnie od powyższego ustalenia, zauważyć należy, że członkowie rodziny nie są pozbawieni dochodów. Skarżący, jego żona oraz ojciec uzyskują stałe dochody w tytułu świadczenia emerytalnego, umowy o pracę oraz wykonywanej umowy zlecenia. Średni miesięczny dochód Skarżącego, według przelewów na rachunek bankowy, wynosił w ostatnim kwartale 2015 r. - 2.260 zł, średni dochód miesięczny jego żony wynosił 1.795 zł, a świadczenie emerytalne ojca - 740 zł, a więc średni miesięczny dochód czteroosobowej rodziny – wynosił 1.198 zł. Równocześnie podkreślić należy, że złożonych wyjaśnień nie można potraktować jako rzetelne wykazanie uzyskiwanych dochodów. Zauważyć należy, że z oświadczenia złożonego na formularzu PPF wynika, że matka Skarżącego nie uzyskuje dochodów, ale Skarżący nie wskazał, czy jest osobą bezrobotną, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, czy pracuje w gospodarstwie rolnym. Istotne jest również, że Skarżący nie wykazał dochodów z gospodarstwa rolnego. Zauważyć należy, że jest to gospodarstwo rolne o powierzchni 12,99 ha, w tym przede wszystkim grunty orne oraz pastwiska. W ramach gospodarstwa uprawia się zboże oraz hoduje bydło (stado liczy 8 krów). Brak wyjaśnień w zakresie dochodowości gospodarstwa rolnego oznacza, że Skarżący nie przedstawił rzetelnie sytuacji finansowej rodziny. Nie wykonał w tym zakresie wezwania skierowanego w dniu 30 grudnia 2015 r., ponieważ nie przedstawił dokumentów wskazujących na wysokość dochodu z gospodarstwa rolnego, w tym rachunków, faktur sprzedaży. Nie przedstawił również wystawianego przez właściwy urząd zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa, do Sądu bowiem wpłynęło jedynie zaświadczenie potwierdzające powierzchnię gospodarstwa. Skarżący nie przedstawił również żadnych odpisów zeznań podatkowych, pomimo że zarówno Skarżący, jak i jego żona pracują a więc ciąży na nich obowiązek deklarowania uzyskiwanych dochodów w urzędzie skarbowym. Na podstawie przedstawionych wyjaśnień nie można określić również wydatków na niezbędne utrzymanie rodziny. Skarżący udokumentował wydatki na energię elektryczną i wodę, przedstawił dowód uiszczenia składki na KRUS. Na formularzu PPF wykazał natomiast koszty mieszkania w wysokości 1.500 zł, ale ani we wniosku o przyznanie prawa pomocy ani w trakcie postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wyjaśnił, jakie wydatki składają się na wskazaną kwotę. Należy również wskazać, iż Skarżący posiada znaczny majątek – nieruchomość rolną, która – według jego oświadczenia - przedstawia wartość 200.000 zł. Chociażby z tego względu nie można uznać Skarżącego za osobę ubogą. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Odnosząc się natomiast do podnoszonego zadłużenia (spłata kredytów i innych zobowiązań) przypomnieć trzeba, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez żonę Skarżącego na zakup pralki, chłodziarki oraz umowa pożyczki nie mogą być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Podnieść dodatkowo należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na inne wydatki, które nie stanowią niezbędnych dla utrzymania. Reasumując, jeżeli wnioskodawcy dysponują jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winni partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W rozpoznawanej sprawie nie można przyjąć by rodzina znajdowała się w stanie ubóstwa, ponieważ członkowie rodziny posiadają stałe źródła zarobku, majątek nieruchomy i ruchomy o znacznej wartości, w tym duże gospodarstwo rolne, którego dochody nie zostały przedstawione. Z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez Skarżącego, nie można przyjąć odmiennego rozstrzygnięcia. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.