V SA/Wa 464/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Wasilewska (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Protokolant - R. D., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2007 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z [...] września 2006 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako ,,Prezes Zakładu--) postanowił o pozostawieniu sprawy bez rozpoznania, z powodu uchybienia terminowi do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Orzeczenie wydane zostało w następującym stanie faktycznym: Pismem z 5 czerwca 2006 r. P. Z. wystąpił do Prezesa Zakładu o całkowite umorzenie lub prolongowanie jego zaległości wobec ZUS, powołując się na trudną sytuację materialną. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] lipca 2006 r., nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej wysokości [...] zł. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm); powoływanej dalej jako ,,u. s. u. s--. W uzasadnieniu - powołując się na uznaniowy charakter podejmowanej decyzji - organ wskazał, iż analiza sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawcy nie dała podstaw do umorzenia zaległych należności. Od powyższego rozstrzygnięcia strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy - złożonym w Oddziale ZUS w B. w dniu 21 sierpnia 2006 r. - którego rozpatrzenie skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji z [...] września 2006 r. Uzasadniając pozostawienie sprawy bez rozpoznania Prezes Zakładu podniósł, iż decyzja ZUS z [...] lipca 2006 r. została odebrana przez stronę w dniu 25 lipca 2007 r., co potwierdzone zostało jej własnoręcznym podpisem. Przedmiotowa decyzja zawierała pouczenie o możliwości zwrócenia się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji. Pismo o ponowne rozpatrzenie sprawy zostało złożone do Oddziału ZUS w dniu 21 sierpnia, zatem z uchybieniem ustawowego terminu. W tym stanie rzeczy organ postanowił zgodnie z powołanym w podstawie prawnej przepisem art. 134 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniosła o całkowite umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami w kwocie [...] zł. W jej uzasadnieniu skarżący przywołał argumenty potwierdzające trudną sytuację majątkową oraz zdrowotna w jakiej się znalazł. Jednocześnie na koniec wskazał, iż nie dopilnował terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co było spowodowane jego chorobą. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd wziął pod rozwagę okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż będąca przedmiotem kontroli decyzja Prezesa Zakładu wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Stosownie zaś do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jednocześnie zgodnie z art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy k.p.a. przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Nie budzi zatem wątpliwości, iż w sprawach umarzania należności decyzje wydawane są przez dwa różne organy, tj. w pierwszej instancji - Zakład, a następnie przez Prezesa Zakładu. Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym przypadku (odmiennie niż przy decyzjach podejmowanych przez np. ministra) ma ten skutek, że sprawa podlega rozpatrzeniu przez inny organ. W sprawie niniejszej decyzję organu pierwszej instancji podpisał z upoważnienia Prezesa Zakładu Dyrektor Oddziału [...]. Organem pierwszej instancji był jednakże Zakład. Zgodnie zaś z art. art. 73 ust. 1 u.s.u.s. Prezes Zakładu kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz. Ta sama osoba - pracownik organu pierwszej instancji, podpisała również decyzję wydaną po rozpatrzeniu sprawy przez inny organ (Prezesa Zakładu), ponownie rozpatrujący sprawę w postępowaniu, do którego stosuje się przepisy o postępowaniu odwoławczym. W rezultacie ta sama osoba podpisała obie wydane w niniejszej sprawie decyzje, pochodzące od różnych organów. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W świetle tego przepisu [...] nie mógł zatem podpisać decyzji w imieniu Prezesa Zakładu, działającego jako organ ponownie rozpatrujący sprawę. Wydanie decyzji ostatecznej, z upoważnienia organu, przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a., stanowi przesłankę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Zdaniem Sądu przesłanka ta wystąpiła w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja podpisana została przez pracownika podlegającego wyłączeniu. Uchylenie decyzji nastąpiło więc wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącego o umorzenie należności uznano za zasadny czy niezasadny, bądź - co ma miejsce w sprawie niniejszej - za złożony w ustawowym terminie. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny Prezesa Zakładu. Na koniec Sąd dostrzega, iż całkowicie chybione i niepotrzebne jest wskazanie "Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych" w nagłówku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w dniu [...] lipca 2006 r. Nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał bowiem tą decyzję, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie zaś z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja winna zawierać oznaczenie organu, który ją wydał. Chociaż w sentencji ww. decyzji stwierdzono, że "...Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) odmawia umorzenia należności..." to jednak wskazanie Prezesa Zakładu w nagłówku decyzji mogło wprowadzić skarżącego w błąd. Dodać ponadto należy, iż przepisy k.p.a. - w szczególności powołany jako podstawa art. 134 - nie przewidują rozstrzygnięcia jakie znalazło się w sentencji kontrolowanej decyzji, tj. " postanawiam o pozostawieniu sprawy bez rozpoznania, z powodu uchybienia terminowi do wniesienia wniosku". Przypomnieć należy, iż w ramach zasady wyrażonej w art. 6 k.p.a., organ wydający rozstrzygnięcie w sprawie administracyjnej winien formułować jego treść (sentencję) zgodnie z przepisem stanowiącym podstawę do jego zastosowania - w omawianym stanie zgodnie z brzmieniem art. 134 k.p.a. Podsumowując, należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił tę decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.