V SA/Wa 472/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Sędzia WSA - Irena Kudiura, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Protokolant - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Pismem datowanym na 27 czerwca 2006 r. J. M. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Wnioskodawca wskazał, że zadłużenie powstało z przyczyn od niego niezależnych i do chwili obecnej jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako poszukujący pracy, a przez ostatnie cztery lata pracował jedynie przez cztery miesiące. Podniósł, że obecnie nie osiąga żadnych dochodów, natomiast jego żona otrzymuje stałą rentę w wysokości 400 zł - małżonkowie utrzymują się przy pomocy rodziny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. odmówił umorzenia należności powstałych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Pismem datowanym na 4 września 2006 r. J. M. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.] - dalej: k.p.a., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał decyzję z [...] sierpnia 2006 r. w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. M. wskazał, że nie ma możliwości pojęcia pracy zarobkowej w P. i nie jest w stanie spłacić żądanej kwoty wraz z odsetkami, które, zdaniem skarżącego, powstały wyłącznie z winy ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: ppsa, w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Skargę należało uwzględnić, lecz z innych powodów niż w niej wskazane. W pierwszej kolejności Sąd, działając z urzędu, podjął rozważania w zakresie oceny wystąpienia w sprawie przesłanki stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i uznał, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Została ona bowiem wydana przez Zakład, podczas gdy nie był on uprawniony do jej wydania. Formułując taką konkluzję Sąd miał na uwadze treść wydanej w sprawie decyzji z dnia [...] września 2006 r. Wprawdzie w jej nagłówku powołano "Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", podobnie jak i przy podpisie osoby upoważnionej, niemniej jednak nie można było przyjąć, iż to ten organ wydał wskazaną decyzję, gdyż w jej sentencji wskazano, że to Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił wydać rozstrzygniecie o określonej treści. Sentencja ta została przy tym zredagowana w sposób analogiczny, jak w przypadku decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. od której skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, czyli tak jak uczynił to organ pierwszoinstancyjny. W tej sytuacji nie mogło być wątpliwe, że ponownego rozpatrzenia sprawy dokonał Zakład orzekając bezpośrednio w sposób merytoryczny, tj. utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy. Z sentencją zaskarżonej decyzji koresponduje również jej uzasadnienie, w którym podniesiono m.in., że sprawy z zakresu umarzania należności, do których poboru zobowiązany jest ZUS są rozpatrywane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych indywidualnie, rozstrzygnięcie opiera się w szczególności na każdorazowej, rzetelnej analizie danego wniosku o umorzenie należności (k. 56 verte akt adm.). W takim stanie rzeczy sentencja decyzji oraz spójne z nią uzasadnienie w zakresie wskazania organu, który rozpatrzył wniosek z dnia 4 września 2006 r. musiało prowadzić do konkluzji, iż decyzję z dnia [...] września 2006 r. wydał ponownie Zakład, zamiast Prezesa Zakładu, jako organu właściwego do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku. Istniejące regulacje prawne nie przyznają Zakładowi uprawnień organu odwoławczego (organu załatwiającego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, oczywiście z wyjątkiem jego uwzględnienia w całości). Zgodnie bowiem z regulacją art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.], w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a zatem rozstrzyganych w pierwszej instancji decyzjami Zakładu, nie przysługuje odwołanie do sądu - przewidziane w ust. 2 omawianego przepisu - lecz stronie przysługuje prawo wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Przytoczony przepis stanowi nadto, że przedmiotowy wniosek kieruje się do Prezesa Zakładu i do jego rozpoznania stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Powyższa analiza przepisów prowadzi do wniosku, że Zakład nie może przypisać sobie uprawnień organu właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro zatem zaskarżona decyzja wydana została przez Zakład z naruszeniem przepisów o właściwości, a więc dotknięta jest kwalifikowaną wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., to stwierdzić należało, że w sprawie zaszła przesłanka stwierdzenia jej nieważności przez Sąd w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na uwadze, iż zaskarżona decyzja została wydana przez organ nieuprawniony, Sąd musiał odstąpić od oceny postępowania przeprowadzonego w niniejszej sprawie, a także zarzutów podniesionych w skardze, gdyż byłaby to ocena przedwczesna, zważywszy na brak w sprawie stanowiska właściwego organu rozpatrującego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. Prezesa Zakładu. Dodatkowo Sąd zauważa, że decyzje ZUS z [...] sierpnia 2006 r. oraz z [...] września 2006 r. podpisane zostały przez tę samą osobę, czyli tego samego pracownika organu, co pozostając w sprzeczności z treścią przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz orzecznictwem w jego zakresie (v. wyrok NSA z 24 maja 1983 r., I SA 1714/82, ONSA 1983, Nr 1, poz. 35) przeczy jednocześnie zasadzie prawdy obiektywnej, unormowanej przepisem art. 7 k.p.a. Wobec powyższego i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. ----------------------- 3