V SA/Wa 4782/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Wrzesińska-Jóźków Sędziowie: WSA Beata Krajewska (spr.) WSA Tomasz Zawiślak Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi wniesionej przez J. B. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... października 2015 r., nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... Oddziału w W. z dnia ... sierpnia 2015 r., nr ..., o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia ... lipca 2015 r. J. B. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 2008 r. – 2015 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż od lat cierpiał na zaburzenia depresyjno – lękowe a obecnie ma zdiagnozowana schizofrenię. W 2015 r. przebywał w szpitalu psychiatrycznym a teraz wraz z matką, także cierpiącą na schizofrenię, są pacjentami Poradni Zdrowia Psychicznego. Choroba spowodował, iż nie zamknął działalności gospodarczej, pomimo jej nieprowadzenia. Powołał się także na bardzo złą sytuację materialną i brak, z powodu stanu zdrowia, możliwości podjęcia pracy. Decyzją z dnia ... sierpnia 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek: 1. na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 2008 r. do lutego 2013 r. – w łącznej kwocie 36.169,22 zł., 2. na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2008 r. do lutego 2013 r. – w łącznej kwocie 22.202,05 zł., 3. na Fundusz Pracy za okres od października 2009 r. do lutego 2013 r. – w łącznej kwocie 2.865,31 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż Wnioskodawca zamieszkuje i jest na utrzymaniu matki H. B., która otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 3.171 zł. Dochód na jednego członka rodziny jest więc wyższy od minimum socjalnego. Sam Wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia, ale też nie złożył żadnych dokumentów, z których wynikałaby niemożność podjęcia pracy. W aktach brak jest także dokumentów, z których wynikałoby, że choroba na którą Strona się powołuje sprawie, że jest on całkowicie niezdolny do pracy. Zakład stwierdził, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o ubezpieczeniach społecznych (Dz.U. z 2015 r. poz.121 ze zm.) oraz z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365). Rozumiejąc ciężką sytuację Strony, która uniemożliwia jednorazowe uregulowanie należności Zakład wskazał na możliwość wystąpienia z wnioskiem o ich ratalną spłatę. Pismem z dnia ... września 2015 r. Zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż zaległość powstała w latach 2008 -2015 z powodu jego złego stanu zdrowia psychicznego i ujawnienia się schizofrenii u matki. Jego choroba i sytuacja rodzinna spowodowała, że nie prowadził działalności ale też nie wyrejestrował firmy. Decyzją z dnia ... października 2015 r., nr ..., Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... sierpnia 2015 r. W uzasadnieniu decyzji organ odniósł się do argumentów wskazanych przez Stronę we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy uznając je za bezzasadne. Organ podkreślił, iż Dyrektor ... Oddziału ZUS w W. obecnie prowadzi, jako organ egzekucyjny, wobec Strony postępowanie egzekucyjne i nie ma na tym etapie przesłanek do uznania, iż w toku egzekucji nie uzyska kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nadto Skarżący jest współwłaścicielem ½ części nieruchomości w Nieporęcie, na której ZUS dokonał wpisu hipoteki przymusowej zabezpieczającej należne zobowiązania a bank P. S.A. wpisu hipoteki umownej zwykłej i kaucyjnej zabezpieczającej kredyt mieszkaniowy. Zobowiązania wobec banku spłacane są w kwocie 800 zł. miesięcznie. Po dokonaniu ponownej analizy zgromadzonego materiału dowodowego organ II instancji stwierdził, iż brak dochodów osiąganych przez Stronę wpływa na jej sytuację materialną i w sytuacji J. B. występuje podstawa do umorzenia zaległości na podstawie rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., jednakże decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy i organ nie ma obowiązku pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku Strony. Równocześnie w dalszej części uzasadnienia organ zajął stanowisko odmienne, wywodząc, iż przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. nie zostały spełnione. Organ zaznaczył, iż okoliczność posiadania innych zobowiązań finansowych nie stanowi przesłanki przemawiającej za umorzeniem z tego powodu należności wobec ZUS. Podkreślił, iż Zakład nie może stawiać obowiązku spłaty innych zobowiązań publicznoprawnych ponad obowiązek spłaty zobowiązań z tytułu składek ubezpieczeniowych, bowiem postępowanie takie działałoby na szkodę finansów ubezpieczeń społecznych. Prezes Zakładu uznał także, iż w sprawie nie wystąpiły okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności ze względu na ważny interes Zobowiązanego w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazał, iż Wnioskodawca ma zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe przez matkę, z którą zamieszkuje i z której emerytury się utrzymuje. Prezes Zakładu podkreślił, iż nie kwestionuje faktu przewlekłej choroby zobowiązanego jednak uznał iż okoliczność ta nie pozbawiła Zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę należności. Pismem z dnia ... listopada 2016 r. J. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... października 2015 r., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi J. B. ponownie powołał się na swoją chorobę psychiczną, na chorobę psychiczna matki, konieczność zażywania leków psychotropowych. Wskazał, że pozostaje na utrzymaniu matki, która spłaca własny kredyt w kwocie ok. 800 zł. przeznaczając resztę emerytury na utrzymanie siebie, syna i wszystkie świadczenia. Renta przyznana Stronie na rok nie pozwala na spłacenie zadłużenia. Skarżący wyjaśnił także, iż współwłaścicielem działki jest tylko formalnie. Działkę przejęła, po rozstaniu spowodowanym chorobą psychiczna Skarżącego, jego była partnerka i ona także spłaca kredyt zaciągnięty na mieszkanie w kwocie 800 zł. miesięcznie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Natomiast, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy - nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - czy organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego i procesowego, które skutkowałyby wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga J. B. jest zasadna. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Bezsprzecznie z treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Jak wskazał jednak Naczelny Sąd Administracyjny (np. wyrok z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. II GSK 1565/12) ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia. Swoboda wyboru zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. W orzecznictwie NSA ugruntowany jest pogląd, że swoboda uznania administracyjnego ograniczona jest przesłankami sformułowanymi w art. 28 ustawy o sus i w § 3 rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. W sytuacji, gdy Strona wykaże ich zaistnienie, organ aby uniknąć dowolności decyzji, musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i stan finansów ubezpieczeń społecznych. Sąd podkreśla więc, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie organ, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 kpa, nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu organ nie przypisał właściwego znaczenia chorobie Skarżącego, która niewątpliwie negatywnie rzutuje na życiowe decyzje Strony i wymaga zindywidualizowanego podejścia organu do rozpoznawanej sprawy. Przede wszystkim w postępowaniu obu instancji zabrakło należytego zastosowania art. 7 kpa. Organ winien, po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, rozważyć i wyważyć interes społeczny i słuszny interes Strony. Przy uwzględnieniu powyższych okoliczności szczególnej analizy wymaga słuszny interes obywatela. Dokonanie przez organ w decyzjach obu instancji analizy możliwości płatniczych Strony bez szczególnego zwrócenia uwagi na charakter jego schorzenia i brak możliwości poprawy sytuacji Strony w przyszłości pozwala Sądowi na postawienie zaskarżonej decyzji także zarzutu naruszenia sformułowanej w art. 80 kpa zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd wskazuje na niekonsekwencję organu, który raz uznaje za spełnione przesłanki zezwalające na umorzenie zadłużenia a niezastosowanie tej ulgi wyjaśnia wyłącznie uznaniowością swej decyzji, by w innym fragmencie uzasadnienia zająć stanowisko, iż brak jest w sprawie przesłanek do umorzenia należności. Wskazane wyżej uchybienia winny być naprawione przez organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy a uzasadnienie decyzji musi wyjaśniać wszystkie wątpliwości faktyczne i prawne. W swych rozważaniach organ nie może pominąć okoliczności, iż Skarżący, człowiek dorosły, ponad 40 letni, jest całkowicie uzależniony od matki, która zapewnia mu mieszkanie i utrzymania, sama także cierpiąc na chorobę psychiczna. W tej sytuacji doświadczenie życiowe przemawia za przyjęciem za wiarygodne jego wyjaśnień co do pozostawienie w dyspozycji byłej partnerki działki wraz ze związanymi z nią obciążeniami finansowymi. Organ dla podjęcia prawidłowej decyzji musi mieć jasność, czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla Zobowiązanego i jego matki, w szczególności pozbawiłoby ich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jeżeli te okoliczności zostaną w sposób niewątpliwy stwierdzone, brak podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia należności (np. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 349/09). Z uwagi na powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, iż wskazane nieprawidłowości dają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.