V SA/Wa 512/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska- Szary, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2007 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...)listopada 2006 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; skargę oddala Zaskarżoną decyzją nr (...) z dnia (...) listopada 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako "Prezes Zakładu"), w wyniku złożonego przez J. A. - Skarżącego w niniejszej sprawie, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Zakład") z dnia (...) maja 2005 r. nr (...), którą to decyzją odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami. Skarżący pismem z dnia 21 marca 2005 r. wystąpił o umorzenie ww. należności. W uzasadnieniu wniosku podał, iż od czasu zaprzestania działalności gospodarczej od maja 2003 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie posiada żadnego majątku. Ponadto wskazał, iż nie może znaleźć pracy. Mieszka wraz ze studiującą siostrą z rodzicami, na których jest utrzymaniu. We wniosku zainteresowany podał również, iż jego rodzice spłacają za niego kredyt z urzędu pracy udzielonej na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Ponadto wskazał na trudną sytuację materialna jego rodziny związaną z kosztami nauki jego siostry niskimi zarobkami ojca oraz chorobą matki W dniu (...).05.2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. wydał decyzję, nr (...) mocą, której odmówił Panu J. A. umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 5.196.09 zł wraz z odsetkami wyliczonymi na dzień 24.03.2005 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, iż wnioskodawca od maja 2003 r. pozostaje bez pracy i jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z rodzicami oraz pełnoletnią siostrą kontynuującą naukę na I roku magisterskich studiów Uniwersytetu W.. Matka- wnioskodawcy z tytułu zatrudnienia otrzymuje wynagrodzenie 3. 383.00 zł brutto miesięcznie. Natomiast wynagrodzenie ojca- wnioskodawcy wynosi 850 zł brutto miesięcznie. W oparciu o oświadczenie dłużnika Zakład wskazał, iż dłużnik nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, jednocześnie posiada zobowiązania wobec Powiatowego Urzędu Pracy w J. z tytułu pożyczki udzielonej na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Według wezwania do zapłaty w/w zobowiązania na dzień 10.11.2004 r. wynoszą 5.243.00 zł. Zakład wskazał, iż według oświadczenia dłużnika w/w pożyczkę spłacają jego rodzice, zaś z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, iż zainteresowany pozostaje w trudnej sytuacji materialnej z uwagi na brak pracy. Natomiast przyczyną trudnej sytuacji materialnej rodziny dłużnika są niskie zarobki ojca dłużnika, wydatki związane z nauką siostry dłużnika (opłata za semestr nauki wynosi 1 700 zł) oraz chorobą matki dłużnika. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny sprawy uznano, iż przedstawiona powyżej sytuacja finansowa wnioskodawcy nie spełnia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") Ponadto Zakład wskazał, iż podjęcie decyzji o umorzeniu zobowiązań wobec dłużnika byłoby przedwczesne, zaznaczając, iż dług dotyczy lat 2002-2003, a Zakład ma możliwość dochodzenia zaległych składek co najmniej przez okres 10 lat od ich powstania. Organ zaznaczył, iż istnieje szansa, że sytuacja materialna wnioskodawcy ulegnie poprawie co umożliwi mu w późniejszym terminie spłatę długu . W związku z powyższym Zakład odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek. Pismem z dnia 12 maja 2005 r. J. A. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku zainteresowany podał, iż w jego sytuacji istnieje całkowita nieściągalność składek z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, przy jednoczesnym braku majątku. Dłużnik zaznaczył, iż jego sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na spłatę zadłużenia. Wnioskodawca podkreślił, iż mając 26 lat nie jest w stanie znaleźć zatrudnienia od 2003 r. wobec czego jego szanse na poprawę sytuacji materialnej są iluzoryczne. Jednocześnie zaznaczył, iż nie uchyla się celowo od spłaty zobowiązań. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym decyzją z dnia (...).06.2005r., znak: (...) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia (...).05.2005 r. odmawiającą umorzenia wnioskowanych zaległości. Dłużnik złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 listopada 2005 r. Sygn. akt III SA/Wa 1971/05 stwierdził nieważność zaskarżonej przez J. A. decyzji z dnia (...)06.2005 r. znak: (...) z powodu jej wydania przez niewłaściwy organ albowiem uznał, że na podstawie art. 17 pkt. 3 k.p.a w zawiązku z art. 66 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organem właściwym, do ponownego rozpatrzenia sprawy umorzenia należności z tytułu składek był Minister Pracy i Polityki Społecznej. Minister Pracy i Polityki Społecznej Postanowieniem z dnia (...) września 2006 r., znak: (...) przekazał wniosek J. A. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu do rozpatrzenia odwołania. Decyzją nr (...) z dnia (...) listopada 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu nr (...).W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rentowy wskazał, iż zainteresowany nie pobiera zasiłku lub świadczenia z urzędu pracy. Nie pobiera również zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z rodzicami oraz pełnoletnią, niepracującą siostrą. Matka wnioskodawcy z tytułu zatrudnienia otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 3.350,00 zł brutto miesięcznie. Natomiast zarobki ojca dłużnika wynoszą 850 zł brutto miesięcznie. W oparciu o oświadczenie dłużnika ustalono, iż nie posiada on majątku ruchomego i nieruchomości. Nie posiada również zobowiązań wobec innych wierzycieli. Ponadto ustalono, iż. przyczyną trudnej sytuacji rodzinnej dłużnika są niskie zarobki ojca, wydatki związane z nauką siostry (opłata za semestr nauki na wyższej uczelni 1.700 zł) oraz choroba matki (wrzody na żołądku, kamienie żółciowe na wątrobie). Organ wskazał, iż matka wnioskodawcy zalega z czynszem w kwocie 565,44 zł . Ponadto Prezes ustalił, iż dłużnik, nie korzystał w okresie 3 lat poprzedzających złożenie wniosku z pomocy publicznej dla przedsiębiorców. Organ rentowy podkreślił, iż w celu zapewnienia zobowiązanemu czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym, Zakład pismem z dnia 30.10.2006 r. na podstawie zawiadomił dłużnika o zebraniu dowodów i materiałów w sprawie, jednocześnie informując wnioskodawcę o przysługującym mu prawie wypowiedzenia się co do zebranych dokumentów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. J. A. nie skorzystał z możliwości wskazanych w zawiadomieniu. Prezes Zakładu w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy uznał, iż sytuacja finansowa rodziny zainteresowanego nie stwarza zagrożenia dla jej egzystencji. Natomiast argumenty podnoszone przez zobowiązanego mogą stanowić przesłankę do ewentualnego rozważenia zasadności rozłożenia zaległości na raty jeżeli strona z takim wnioskiem wystąpi. W ocenie organu brak jest również podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek bowiem istnieje, możliwość, że na przestrzeni dalszego dochodzenia należności zobowiązany podejmie pracę zarobkową, która umożliwi spłatę zadłużenia we własnym zakresie lub wdrożenie skutecznej egzekucji przez ZUS. Organ rentowy podkreślił, iż zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. to w gestii Zakładu należy podjęcie decyzji w sprawie umorzenia należności tzn. Zakład "może" ale nie ma obowiązku umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek. Dlatego, też jeżeli obecna sytuacja dłużnika nie pozwala na spłatę długu, Zakład zgodnie z art. 24 ust. 4 w/w ustawy może dochodzić należności z tytułu składek przez okres co najmniej 10 lat od ich powstania. Zatem w przedmiotowej sprawie, Zakład będzie mógł dochodzić należności co najmniej do 2012-2013 roku. Ponadto Prezes Zakładu zaznaczył, iż odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia, jak i wtedy gdy one nie występują, podkreślając, iż fakt zaistnienia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek nie nakłada na Zakład, obowiązku ich umorzenia. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie J. A. wskazał, iż spełnia warunki określone w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s.")gdyż w jego przypadku istnieje całkowita nieściągalność zaległych składek. Skarżący podkreślił, iż nadal nie pracuje i nie ma możliwości spłaty zadłużenia na raty. Dodatkowo wskazał, iż ze względu na istniejące zadłużenie nie jest w stanie podjąć działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi prezentując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżącego z dnia 21 marca 2005 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Organ orzekający wskazał, że sytuacja finansowa rodziny skarżącego nie stwarza zagrożenia dla jej egzystencji . Brak jest również podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek bowiem istnieje możliwość, że na przestrzeni dalszego dochodzenia należności zobowiązany podejmie pracę zarobkową, która umożliwi mu spłatę zadłużenia Biorąc pod uwagę wiek skarżącego, trudno uznać by nie mógł on podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej, która pozwoli na spłatę zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Trudna sytuacja materialna skarżącego nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, gdyż powinien on wykazać odpowiednią aktywność w kierunku uzyskania dochodów, które pozwolą w przyszłości na spłatę należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie było zatem pozbawione podstaw twierdzenia organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności, W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.