V SA/Wa 528/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. Z. od postanowienia referendarza sądowego z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2013 r. w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... listopada 2012 r. nr ...; ... w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym; - postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF z dnia ... grudnia 2012 r., J. Z. (zwana dalej: skarżącą) wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i synem, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, natomiast jej mąż posiada dom o pow. ... m2 oraz nieruchomość rolną o pow. ... arów, a także samochód marki F. W rubryce 10 wniosku wskazała, że uzyskuje miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości ... zł, zaś jej mąż z takiego samego tytułu w wysokości około ... zł. Wnioskodawczyni podniosła nadto, iż od czerwca 2003 r. pozostaje z mężem w rozdzielności majątkowej. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 1 marca 2013 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismem z dnia... kwietnia 2013 r. skarżąca wskazała, iż z uwagi na to, że posiada rozdzielność majątkową z mężem, odmówił on udzielenia jej informacji na temat posiadanych rachunków bankowych, oszczędności pieniężnych czy lokat. Oświadczyła nadto, iż mąż ponosi wszelkie wydatki związane z posiadanym domem, jak opłaty za wodę, gaz czy energię elektryczną. Wnioskodawczyni poinformowała, iż utrzymuje siebie i syna z wynagrodzenia za pracę, ponosi opłaty za telefon (... zł miesięcznie) oraz spłaca kredyt gotówkowy (miesięczna rata ... zł). Do pisma skarżąca dołączyła akt notarialny z dnia ....04.2003 r. nr Repertorium ... stanowiący umowę majątkową małżeńską oraz zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą oraz stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. Rozpoznając powyższy wniosek referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie postanowieniem z dnia 9 maja 2013 r. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu zwrócił uwagę, iż skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś odnosząc się do odmowy podania informacji przez jednego ze współmałżonków obrazujących stan jego majątkowego posiadania zauważył, iż okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzona będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Referendarz zwrócił nadto uwagę, iż wnioskodawczyni nie wykonała należycie zarządzenia z dnia 1 marca 2013 r., w którym została wezwana m.in. do złożenia wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez nią samą oraz osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Skarżąca nie złożyła również oświadczenia o tym, czy ona sama posiada rachunek bankowy bądź oszczędności pieniężne zgromadzone w inny sposób. Na powyższe postanowienie pismem z ... czerwca 2013 r. (data nadania) skarżąca wniosła sprzeciw podnosząc, iż nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Stanowisko to uzasadniła brakiem jakiegokolwiek majątku czy oszczędności, niskimi zarobkami w zestawieniu z dużymi wydatkami związanymi z utrzymaniem telefonu, kredytu gotówkowego pożytkowanego na bieżące potrzeby jak również dużymi wydatkami związanymi z wychowaniem i bieżącym utrzymaniem małoletniego dziecka skarżącej. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r.,, poz. 270 j.t.) - dalej ustawy p.p.s.a. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, iż zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Jednocześnie, zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, iż w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku skarżącej złożonym na urzędowym formularzu PPF z ... grudnia 2012 r., było niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie). Skarżąca wezwana została m.in. do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez nią i osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Sąd w tym miejscu stwierdza, że pomimo powyższego wezwania skarżąca nie nadesłała żadnych dodatkowych dokumentów i nie udzieliła dodatkowych informacji, czy posiada rachunek bankowy bądź oszczędności pieniężne zgromadzone w inny sposób. Te okoliczności uniemożliwiają porównanie wysokości jej obciążeń finansowych, z jakimi powinna się liczyć w postępowaniu sądowym, z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W ocenie Sądu skarżąca nie wykonała zatem należycie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 1 marca 2013 r., którym została wezwany m. in. do złożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, które posiada ona sama, jak również osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Wskazać przy tym należy, iż wykonując powyższe zarządzenie skarżąca nadesłała jedynie dwa zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego z ... stycznia 2013 r. na łączną kwotę ...zł oraz akt notarialny z dnia ...04.2003 r. nr Repertorium ... stanowiący umowę majątkową małżeńską. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W konsekwencji brak ten wykluczył dokonanie oceny zaistnienia przesłanek uprawniających do udzielenia skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co stanowiło również jedną z podstaw odmowy przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego. Podnieść przy tym również należy, że uzyskanie żądanych dokumentów nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż większość tych dokumentów winna znajdować się w posiadaniu skarżącej (np. wyciąg z rachunku bankowego) tym bardziej, że według oświadczenia (k-... akt sąd.) skarżąca spłaca kredyt gotówkowy w wysokości ... zł zaciągnięty w 2010 r. oraz uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości ... zł brutto. W tej sytuacji oświadczenie skarżącej należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżąca. Podkreślenia również wymaga, iż skarżąca znała przyczyny odmowy przyznania jej wnioskowanej pomocy, które wykazane zostały w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 9 maja 2013 r. i pomimo tego do dnia dzisiejszego nie uzupełniła w powyższym zakresie swojego wniosku o prawo pomocy. Okoliczność ta negatywnie wpływa na pozytywne rozpatrzenie wniosku tym bardziej, że to w interesie skarżącej leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do przedstawionej przez skarżącą umowy rozdzielności majątkowej z jej mężem wyjaśnić należy, iż małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, jej mąż ponosi wszelkie wydatki związane z posiadanym domem wobec czego, jak słusznie podniósł referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, istotne znaczenie ma wysokość dochodów uzyskiwana przez małżonków bez względu na rodzaj ustroju majątkowego, obowiązujący między nimi. Zasadnie przy tym podniesiono, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 06.10.2004 r., GZ 7/04). Zatem z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z nich, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji, odmowa udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące stanu majątkowego posiadania małżonka wnioskodawczyni, jak również jego wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem, biorąc pod uwagę to, że posiada on stałe źródło dochodów (około ... zł miesięcznie) oraz majątek o znacznej wartości (nieruchomości, samochód), wpływa negatywnie na ocenę czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Także zadłużenie skarżącej w formie zaciągniętego kredytu nie może stanowić dla Sądu rozpoznającego prawo pomocy argumentu przemawiającego za uwzględnieniem wniosku bowiem takiego zobowiązania pieniężnego nie można zaliczyć do wydatków priorytetowych w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 14.02.2013 r., I FZ 18/13). Zwrócić w tym miejscu można również uwagę, iż posiadanie przez skarżącą zobowiązania kredytowego nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Przeciwnie, konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej w celu uzyskania kredytów w znacznej wysokości wskazuje na płynność finansową skarżącej (por. postanowienie NSA z 19.12.2012 r., I FZ 453/12). Załączone natomiast do wniosku z dnia 27 grudnia 2012 r. oraz do sprzeciwu zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą oraz stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank wobec braku dodatkowych informacji (dokumentów, o które skarżąca wzywana była zarządzeniem z dnia 01.03.2013 r.) nie stanowią wystarczającej podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.