V SA/Wa 529/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant - ref. staż. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Ministra Finansów z dnia ... listopada 2012r., nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny; 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata K. K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę ...zł (... złotych .... groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę ... zł (... złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę ... zł (... złotych ...groszy). Po rozpatrzeniu odwołania W. W. od decyzji Wojewody M. z dnia... maja 2012 r., znak: ..., w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego Minister Finansów decyzją z dnia ... listopada 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu własnej decyzji organ odwoławczy przywołał m.in. następujące okoliczności faktyczne i prawne: W. W. poprzez przyjęcie mandatu karnego kredytowanego został zobowiązany do zapłaty grzywny nim nałożonej, bowiem zgodnie z art. 98 § 3 ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, mandat ten stał się prawomocny w dniu pokwitowania odbioru. W dniu ... marca 2012 r. do M. Urzędu Wojewódzkiego w W. wpłynął wniosek W. W. o umorzenie należności. W uzasadnieniu wnioskodawca stwierdził, że nie jest w stanie dokonać zapłaty z uwagi na trudną sytuację finansową. Oświadczył, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i inwalidą II grupy, a jego dochód stanowi renta specjalna w kwocie ... zł miesięcznie. W piśmie uzupełniającym wniosek opisał trudną sytuację osobistą i majątkową, w jakiej się znajduje. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wojewoda M. decyzją z dnia ... maja 2012 r., znak: ... odmówił umorzenia zobowiązania ze względu na niespełnienie przesłanek dopuszczających udzielenie ulgi. Uznając trafność powyższej decyzji organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 ustawy. Przesłanki umorzenia w całości zobowiązania są określone w art. 56 ustawy, który stanowi, że należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli: 1) osoba zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6000 zł; 2) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 3) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Organ podkreślił, że o istnieniu ważnego interesu dłużnika decydują obiektywne okoliczności ustalone na podstawie dowodów zebranych w sprawie. Ważnego interesu dłużnika nie można natomiast utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zobowiązania, bowiem przyznanie ulgi w postaci umorzenia zobowiązania jest instytucją nadzwyczajną. Zaznaczył, że z art. 64 ustawy o finansach publicznych wynika, iż możliwość umorzenia zobowiązania ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że jeśli zostaną spełnione przesłanki umożliwiające udzielenie ulgi, legalne będzie zarówno rozstrzygnięcie zgodne z wnioskiem, i jak i odmawiające uwzględnienia żądania. W ocenie organu na podstawie informacji zebranych w toku postępowania odwoławczego należy uznać, że W. W. nie znajduje się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej zapłatę grzywny. Łączny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego, w którym żyje wnioskodawca wraz z małżonką wynosi około ... zł miesięcznie, natomiast wydatki stałe wynoszą około ... zł, a więc dochód przewyższa wydatki o kwotę ... zł. Odnośnie przesłanki skuteczności postępowania egzekucyjnego zauważył, że ustawa o finansach publicznych w art. 56 ust 1 pkt 3 stanowi, że należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Mając zatem na uwadze fakt, że zobowiązany uzyskuje dochód z tytułu renty nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie nieskuteczności postępowania egzekucyjnego. Również biorąc pod uwagę okres przedawnienia grzywny (3 lata zgodnie z art. 45 § 3 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, prawdopodobnie jest jej wyegzekwowanie. Poza tym w niniejszej sprawie przyczyną powstania należności było działanie wnioskodawcy, którego skutkiem było wymierzenie kary grzywny w wysokości i terminie płatności zaakceptowanym przez niego. Sankcje prawne związane z popełnieniem wykroczenia, za które W. W. został ukarany, zostały przez ustawodawcę przewidziane w postaci grzywny oraz punktów karnych. Umorzenie zobowiązania powodowałoby uchylenie części orzeczonej kary oraz oznaczałoby zgodę na rezygnację z dochodu Skarbu Państwa. Zdaniem organu także zły stan zdrowia, czy też konieczność ponoszenia zwykłych obciążeń związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego wnioskodawcy nie uzasadnia umorzenia zobowiązania, albowiem takie działanie mogłoby doprowadzić do powstania przekonania, że trudna sytuacja zdrowotna, czy też wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, uzasadnia zwolnienie z konieczności ponoszenia kary za działanie niezgodne z prawem. Organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji pismem z dnia ... kwietnia 2012 r. prawidłowo zawiadomił stronę o prawie czynnego udziału w toku całego postępowania. Organ podjął wszelkie niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, przeprowadził staranne postępowanie wyjaśniające, wzywając stronę do przedstawienia dokumentów potwierdzających jej sytuację materialną oraz uzyskał opinię organu egzekucyjnego w przedmiocie skuteczności postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec wnioskodawcy. W jego ocenie nie jest również uzasadniony zarzut dotyczący postępowania mandatowego i słuszności ukarania. Z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżący przyjął mandat i potwierdził ocenę prawną oraz wymiar kary własnoręcznym podpisem. W. W. miał prawo do odmowy przyjęcia mandatu i mógł przed sadem dochodzić swoich racji. Z dowodów zebranych w sprawie wynika, że brak jest podstaw do poddawania w wątpliwość słuszności ukarania. Decyzję organu odwoławczego zaskarżył W. W. wnosząc o jej uchylenie. Skarżący zarzucił kwestionowanej decyzji wydanie jej z naruszeniem art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 §, oraz 156 kpa. Zarzucił organowi naruszenie zasady dochodzenia do prawdy materialnej, bowiem nie podjął on wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tzn. nie przesłuchał świadka zdarzenia z dnia ... maja 2011 r. które bezpodstawnie doprowadziło do ukarania go mandatem. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja w istocie akceptuje bezprawie policjanta jakiego ten dopuścił się fałszując podpis skarżącego co doprowadziło do uznania iż przyjął on wystawiony mandat karny i to w sytuacji kiedy taki fakt nie miał miejsca. Skarżący wniósł również o wystąpienie o ukaranie funkcjonariusza policji, który sfałszował jego podpis. W uzasadnieniu skargi podniósł m. in., że policjant który zatrzymał go do kontroli w związku z rzekomym przekroczeniem prędkości zmierzył ją urządzeniem pomiarowym typu R. Jednakże pomiar dotyczył w istocie prędkości innego pojazdu którym była cysterna [...] i który to pojazd wyprzedzał go. Zdaniem skarżącego jego samochód (stara ...) poruszał się z prędkością ok. ... km/h. Skarżący kategorycznie stwierdził, ze odmówił podpisania mandatu. Wyjaśnił iż z rozmowy z policjantem wynikało, że sprawę przekroczenia prędkości rozstrzygnie sąd. Jego zdaniem w takich okolicznościach wypisanie mandatu i przesłanie go Wojewodzie było ewidentnym przestępstwem. W ocenie skarżącego kłamstwem jest twierdzenie organu II instancji jakoby przyjął on mandat. Bezpodstawne są także ustalenia tegoż organu co do kwoty jaką dysponuje na miesięczne utrzymanie jego rodzina (jest to kwota ... zł., a nie ... zł.). Skarżący podkreślił nadto, że składa się ona z trzech osób, a nie dwóch jak ustalił Minister Finansów. Wyjaśnił nadto, że jest całkowicie niezdolny do pracy, a otrzymuje jedynie rentę specjalną w kwocie ... zł brutto. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył co następuje: Wniesienie skargi skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji albowiem sprawa nie została wyjaśniona w sposób należyty tzn. taki który pozwalałby na jej ostateczne rozstrzygniecie. To, że ustalenia nie były wystarczające i prawidłowe przyznano nawet w odpowiedzi na skargę. Organ podniósł bowiem iż zgadza się z zarzutem skarżącego co do nieprawidłowego ustalenia dochodów w jego gospodarstwie domowym wskazał jednak iż nie zmienia to jego dotychczasowej oceny której istotą było uznanie iż skarżący nie znajduje się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej mu zapłatę grzywny w kwocie ... zł. Z oceną tą jednak nie sposób się zgodzić przynajmniej na obecnym etapie postępowania w sprawie, tym bardziej że rodzina skarżącego nie tylko uzyskuje niższe dochody niż ustalił to organ (... zł a nie ... zł, ale w jej skład (zgodnie z tym na co wskazuje skarga) wchodzi trzy osoby (także dorosła, niepracująca i pozostająca bez prawa do zasiłku – córka). Rozpoznając sprawę ponownie organ poczyni stosowne ustalenia także i w tym zakresie. Trzeba również podkreślić, że skarżący był wyjątkowo konsekwentny w toku całego postępowania administracyjnego i zaprzeczał temu aby mandat przyjął i cokolwiek podpisywał. Mało tego twierdzi iż funkcjonariusz policji który mandat wystawił dopuścił się fałszerstwa, a fakt odmowy przyjęcia mandatu i okoliczności z tym związanych może potwierdzić świadek którego nikt nie chce przesłuchać. W związku z zarzutem skarżącego odnoszącym się do sfałszowania jego podpisu organ ustali czy skarżący inicjował wszczęcie postępowania karnego w tym zakresie oraz jaki był wynik tegoż postępowania (o ile w ogóle było prowadzone). Podkreślić należy iż potwierdzenie jego wersji wydarzeń miałoby niewątpliwie znaczenie dla istoty postępowania w sprawie niniejszej. Gdyby jednak założyć iż mandat został wystawiony właściwie, a skarżący bez żadnych zastrzeżeń go przyjął to nie sposób nie zauważyć jaka jest jego sytuacja osobista i materialna. Otóż skarżący (co uznać należy za niesporne) jest inwalidą II grupy, całkowicie niezdolnym do pracy, który otrzymuje ... zł brutto renty specjalnej i jest to jedyny jego dochód. W związku z tym upór organów obu instancji i odmowa umorzenia skarżącemu należności w kwocie ... zł jest nieuzasadniony, tym bardziej że koszty postępowania w sprawie tegoż mandatu wielokrotnie przekroczyły kwotę na którą opiewał. Organ ma oczywiście rację podnosząc iż przepis który mógłby być podstawą umorzenia spornych należności oparty jest na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego co oznacza iż decyzja w tym przedmiocie przysługuje każdorazowo organowi. Oczywistym jest jednak, że podejmowanie decyzji w omawianym trybie nie może oznaczać dowolności, gdyż zakres tego uznania jest wyznaczony normami kompetencyjnymi, przepisami kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisami prawa materialnego. Zatem uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy i takiego jej rozstrzygnięcia oraz uzasadnienia tegoż rozstrzygnięcia które w żaden sposób nie przystają do jej realiów. W ocenie Sądu ewentualne uwzględnienie wniosku skarżącego nie spowoduje naruszenia interesu Skarbu Państwa, ani też uszczuplenia jego dochodów. Kwota, o którą chodzi jest ważna dla skarżącego natomiast nic nie znaczy dla dochodów Skarbu Państwa. Twierdzenie organu jakoby jej umorzenie oznaczało zgodę na rezygnację w tychże dochodów było po prostu oderwane od rzeczywistości i niepotrzebne. Budżet państwa z pewnością poradzi sobie bez spornych ... zł. Reasumując stwierdzić należy iż w sprawie niniejszej doszło niewątpliwie do naruszenia art. 7 i 77 § 1 k pa. To zaś skutkowałoby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit e p.p.s.a.