V SA/Wa 543/07

Sygn. akt V SA/Wa 543/ WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Sędzia WSA Protokolant Beata Bińkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi C. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz z tytułu odsetek Uchyla zaskarżoną decyzję W związku z wnioskiem C. W. z dnia [...].09.2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) postanowił utrzymać w mocy decyzję ZUS nr [...] z dnia [...].09.2006 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w ogólnej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w kwocie [...] zł, składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w kwocie [...] zł, odsetek w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, iż przyczyną zaległości z tytułu składek ZUS była trudna sytuacja rodzinna spowodowana nieprzyznaniem renty trójce małoletnich dzieci po śmierci żony, co nastąpiło w 2000 r. Prezes ZUS wskazał w związku z tym argumentem, że z powodu braku ustawowych uprawnień renty rodzinnej po zmarłej żonie, Zakład odmówił jej przyznania. Wobec braku uprawnień do świadczenia ustawowego potwierdzonego w toku postępowania odwoławczego Prezes w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...].02.2003 r. przyznał rentę rodzinną dzieciom skarżącego. W oparciu o wyniki przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w sprawie, dotyczącego w szczególności ponownej analizy akt sprawy, stwierdzono iż utrzymanie w mocy decyzji ZUS z dnia [...].09.2006 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS jest uzasadnione. Wskazano tam, iż nie zachodzi ustawowa przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności, określona brzmieniem art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), zaistnienie której konieczne jest do wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie umorzenia. Ponadto w treści decyzji, wskazano w oparciu o ustalenia stanu majątkowego, iż brak jest również w niniejszej sprawie podstaw do umorzenia należności ZUS z tytułu nieopłaconych składek w oparciu o art. 28 ust. 3a powołanej ustawy i wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Jednocześnie wskazano w decyzji, że zgodnie z art. 28 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) należności z tytułu składek mogą być umorzone w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Umorzenie składek powoduje umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Sytuacja finansowa skarżącego oraz brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności nie uzasadnia umorzenia zobowiązania z tytułu składek z należnymi odsetkami. Zgodnie z ustaleniami w sprawie, dokonanymi przez Zakład w trakcie postępowania poprzedzającego wydanie decyzji z dnia [...].09.2006 r. stwierdzono, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i osiąga dochody. Na córki A. i Z. ZUS wypłaca rentę w wysokości [...] zł każdej oraz Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. wypłaca zasiłek na córki w wysokości [...] zł. Poza zadłużeniem w ZUS nie wskazuje skarżący na inne zobowiązania pieniężne czy prowadzone postępowanie egzekucyjne. Prezes ZUS wskazał, że do płatnika należy obowiązek opłacania składek, a w przypadku powstania zaległości Zakład ma prawo dochodzić ich na drodze postępowania egzekucyjnego w okresie 10 lat, zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Możliwość wyegzekwowania jakichkolwiek zobowiązań w dłuższej perspektywie czasu nie stanowi przesłanki do umorzenia zaległości. Oznacza to, że ustawodawca przewidział przejściowe trudności płatników składek w regulowaniu należności wobec ZUS i umożliwił dochodzenie roszczeń od dłużników. Powyższa regulacja prawna umożliwia Zakładowi egzekwować należne składki w postępowaniu długofalowym, którego efektywność może być zmienna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie C. W. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów art. 28 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; prawa procesowego poprzez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organie podatkowym z mocy art. 122 i art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Skarżący - mając powyższe na względzie - wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zaległości w opłacaniu składek ZUS były skutkiem sytuacji rodzinnej, tj. śmierci żony i odmowie wypłacania przez ZUS renty trójce małoletnich dzieci. Dzieci uzyskały rentę w drodze wyjątku na podstawie decyzji ZUS z dnia [...].12.2003 r. Nie był w stanie - do tego czasu - regulować jednocześnie należności podatkowych, pracowniczych i z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz utrzymywać dzieci. Niezwłocznie po uzyskaniu przez dzieci prawa do renty po matce rozpoczął regularne uiszczanie należności z tytułu wszystkich składek, co znajduje odzwierciedlenie w aktach. Regularnie opłaca także wszystkie należności podatkowe oraz należności wobec pracowników. Z uwagi na sytuację materialną, dużą konkurencję branży [...] i niską opłacalność prowadzonej działalności (m.in. na skutek obecności w Z. trzech [...]), konieczność uregulowania zaległości wraz z odsetkami spowoduje - zdaniem skarżącego - konieczność zamknięcia [...], zwolnienia zatrudnionych pracowników, którzy zasilą szeregi bezrobotnych. Skarżący dodał, że po wyroku Sądu Okręgowego w B. z [...].01.2005 r. przekazał na konto ZUS należność główną zaległości, zwracając się jednocześnie o umorzenie odsetek od zaległości, licząc na zrozumienie jego wyjątkowej sytuacji oraz mając na uwadze fakt, iż przed zaistnieniem okoliczności wskazanych wyżej (śmierć żony, brak środków utrzymania dzieci) oraz po uzyskaniu przez dzieci renty zawsze w terminie regulował wszelkie należności. Jednak Inspektorat w Z. dokonał innego zaliczenia wpłaconych przez niego kwot co spowodowało, iż nadal posiada nieuregulowane należności z tytułu samych składek. Konieczność zapłacenia należności - zdaniem skarżącego - powoduje niewypłacalność i skutkuje zachwianiem płynności finansowej. Skarżący też podniósł, że jest zmuszony, w celu dostosowywania się do obowiązujących przepisów sanitarnych, przystosować prowadzony [...] poprzez jego rozbudowę (zapewnienie zaplecza sanitarnego dla pracowników), co wiąże się ze znacznymi nakładami i kosztami. W zaskarżonej decyzji wskazano - zdaniem skarżącego - iż wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawił innej dokumentacji niż wcześniej załączona. Jego zdaniem dokumenty znajdujące się w aktach sprawy jednoznacznie wskazują, iż jego sytuacja finansowa nie jest najlepsza. Potwierdza to fakt korzystania z zasiłku Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. W odpowiedzi na skargę - żądając oddalenia wniesionego środka zaskarżenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. W powyższym kontekście - oceniając wniesiony środek zaskarżenia - wskazać trzeba, iż: I. Na wstępie wskazać trzeba, że zaskarżone decyzje nie naruszają przepisów Ordynacji podatkowej, albowiem ta - w prowadzonym postępowaniu - nie miała zastosowania. II. Decyzja podlega natomiast uchyleniu z innych względów, a mianowicie: a) Prezes ZUS wskazał - relacjonując jedynie treść decyzji Organu I instancji i nie czyniąc w tym względzie żadnych własnych ustaleń (do czego był zobowiązany stosownymi regulacjami k.p.a.) - że w sprawie nie zachodzi ustawowa przesłanka do umorzenia należności w postaci całkowitej nieściągalności, określona art. 28 ust. 3 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także na podstawie cyt. wcześniej rozporządzenia MGPiPS z dnia 31.07.2003 r., albowiem skarżący "prowadzi działalność gospodarczą i osiąga dochody. Na córki A. i Z. ZUS wypłaca rentę w wysokości [...] zł każdej oraz MOPS w Ż. wypłaca zasiłek na córki w wysokości [...] zł"; b) z powyższego wynika, że Prezes ZUS - stosując przepisy dot. odmowy umorzenia zaległości nie poczynił elementarnych ustaleń np. co do wysokości dochodów z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, co ma istotne znaczenie dla oceny możliwości wyegzekwowania należnych kwot. Sąd tych ustaleń nie może czynić samodzielnie w związku z tym zmuszony jest zdyskwalifikować zaskarżony akt administracyjny, zwłaszcza iż zdaje się on sugerować, że ZUS mógłby egzekwować - w przyszłości - swoje należności ze środków przeznaczonych na potrzeby dzieci. Taki wniosek można wysnuć skoro brak jest ustaleń co do dochodów z działalności gospodarczej, a precyzyjnie ustala się wielkość świadczeń przynależnych córkom skarżącego; c) nie jest obojętne dla rozstrzygnięcia sprawy - o czym w decyzji drugoinstancyjnej nie ma jakichkolwiek ustaleń - czy zdezaktualizowała się kwestia: konieczności przeznaczenia części środków z prowadzonej działalności gospodarczej na pokrycie kosztów związanych z urządzeniem pomieszczenia socjalno-sanitarnego dla pracowników; wysokich kosztów utrzymania pracowników - co do bieżących opłat; zaciągniętego kredytu i konieczności jego zwrotu; d) ewidentne jest w sprawie, iż organ II instancji - czyniąc "szczątkowe" ustalenia faktyczne - nie powiązał ich z materiałem dowodowym w sprawie, który mógłby stanowić podstawę precyzyjnych ustaleń. Tak np. niezauważony został - między innymi - kwestionariusz dot. możliwości płatniczych płatnika składek, w którym dość precyzyjnie wskazuje się składniki majątkowe należące do skarżącego. Nie ma o nich mowy w ustaleniach faktycznych ani słowa, co jest istotną wadą przeprowadzonego postępowania. W ponownym postępowaniu koniecznym jest usunięcie stwierdzonych uchybień, a w szczególności poddanie ocenie treści - zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. - niezauważonego kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek z [...].08.2006 r., protokołu kontroli doraźnej z [...].08.2006 r., kart informacyjnych pojazdów i innych dokumentów z akt sprawy. Ustawodawca wymaga - przy wydaniu decyzji - oceny całokształtu materiału dowodowego, a nie tylko wygodnych ZUS-owi dowodów. Pominięcie innych stanowi istotny brak postępowania, co znalazło swoje odbicie w brakach w zakresie ustaleń faktycznych. Widząc to, że powyższe braki miały wpływ na treść rozstrzygnięcia należało - stosownie do art. 145 § 1 ust. 1c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzec jak w sentencji.