V SA/Wa 565/10

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej; postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; P. K. wnosząc skargę na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] grudnia 2009r. wystąpił z wnioskiem na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z rodzicami oraz trójką rodzeństwa, utrzymuje się z renty strukturalnej ojca w wysokości 1700 złotych oraz dochodów z gospodarstwa rolnego w wysokości 1500 złotych. Skarżący oświadczył, iż posiada dom o powierzchni 100 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 28,90 ha. Wnioskodawca stwierdził, iż gospodarstwo rolne zadłużone jest w banku na kwotę 23.000 złotych oraz w spółdzielni mleczarskiej na kwotę 8.000 złotych. Oświadczył, iż nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 24 marca 2010 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 6 kwietnia 2010r. (data nadania), w którym wskazał, iż za 2009 rok otrzymał dopłaty do gruntów rolnych w łącznej wysokości 23.316,14 złotych. Ponadto skarżący wyjaśnił, iż siostry uczą się, natomiast brat pracuje i uzyskuje miesięcznie dochody w wysokości 1200 złotych. Podał, że miesięcznie ponoszą następujące wydatki: energia elektryczna – 300 złotych, woda – 200 złotych, telefon – 100 złotych, wywóz śmieci – 100 złotych, Internet – 50 złotych, wyżywienie – 1000 złotych, KRUS – 800 złotych (kwartalnie). Wyjaśnił również, iż członkowie rodziny nie posiadają oszczędności pieniężnych i lokat, przedmiotów wartościowych, ojciec posiada rachunek bankowy na który wpływa renta – stan rachunku jest zerowy. Do pisma zainteresowany załączył wyciąg ze swojego rachunku bankowego, decyzję o wysokości renty strukturalnej (1.755,26 złotych), decyzje o przyznaniu płatności do gruntów, zaświadczenie z urzędu gminy wskazujące roczną dochodowość gospodarstwa rolnego na kwotę 19.011,42 złotych, dwie umowy kredytu i umowę pożyczki. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że omawiana instytucja, powinna być stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Zasadność wniosku skarżącego rozpatrzono zatem w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie on zobowiązany ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jego możliwości finansowe. W przedmiotowej sprawie wpis od skargi stanowi, zgodnie z § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), kwotę 200 złotych. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu, czego nie sposób powiedzieć o wnioskodawcy. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Należy zauważyć, iż skarżący prowadzi gospodarstwo rolne, którego dochodowość wynosi 19011,42 złote, otrzymał dopłaty do gruntów w łącznej wysokości 23.316,14 złotych, ojciec skarżącego uzyskuje rentę strukturalną w wysokości 21.063,12 złotych (1.755,26 złotych brutto miesięcznie), brat skarżącego uzyskuje dochody w wysokości 14400 złotych (1200 złotych brutto miesięcznie), ponadto zgodnie z wyciągiem z rachunku bankowego otrzymuje około 10-tego każdego miesiąca płatności w wysokości 8275,45 (10.03.2010r.), 9823,40 złotych (10.02.2010r), 2.099,13 (26.01.2010r.), 10.499,83 złotych (8.01.2010r.). W związku z powyższym roczne dochody wynoszą co najmniej 108.488,49 złotych. Natomiast wydatki rocznie wynoszą: energia elektryczna 3600 złotych, wyżywienie 12000 złotych, KRUS – 3200 złotych, woda 2400 złotych, telefon 1200 złotych, wywóz śmieci 1200 złotych, Internet – 600 złotych. Łączna wysokość wydatków wynosi 24.200 złotych. Zaznaczyć także trzeba, iż powyższe wydatki nie zostały w żaden sposób udokumentowane. Porównując kwoty dochodów (108.488,49 złotych) i wydatków (24.200 złotych) to jasno wynika, iż przeznaczenie ich nieznacznej części na wpis sądowy od skargi, nie spowodowałoby uszczerbku dla koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wniosku o przyznanie prawa pomocy w żaden sposób nie uzasadnia również konieczność spłacania kredytu bankowego i pożyczki zaciągniętej w spółdzielni mleczarskiej. Kredyty bankowe i pożyczka bowiem nie mogą być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywato - prawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Jest to przy tym kredyt udzielany na całkowicie odmiennych zasadach. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż skarżący, pomimo wezwań, nie przedstawił w sposób rzetelny i wiarygodny sytuacji materialnej swojej i rodziny. Skarżący bowiem był wzywany do nadesłania wyciągu z rachunku bankowego osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, czego nie uczynił, oświadczając jedynie, że stan rachunku ojca wynosi zero złotych. W związku również z powyższym należy uznać, iż skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Skarżący był zobowiązany do nadesłania stosownego dokumentu, a nie złożenia oświadczenia w tym zakresie. Oświadczenie takie bowiem złożył już na etapie wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast w niniejszej sprawie zachodziła konieczność weryfikacji tego oświadczenia. Zażądano od wnioskodawcy dokumentu, którego uzyskanie nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż zasadą jest, że każdy posiadacz rachunku otrzymuje miesięcznie co najmniej jeden wyciąg z prowadzonego rachunku. W podobny sposób należy również ocenić fakt nie nadesłania dokumentu potwierdzającego uzyskiwane przez brata dochody z tytułu zatrudnienia. Skarżący nie nadesłał, ani zeznań podatkowych, ani zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.