V SA/Wa 580/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Dorota Mydłowska po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: - przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. P. S. (zwany dalej: skarżącym) w dniu 10 maja 2012 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tegoż wniosku wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i dorosłą córką, utrzymuje się z dochodów ze sprzedaży mleka w wysokości 5.000 złotych. Oświadczył, że posiada dom o powierzchni 100 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 29,38 ha fizycznych oraz trzy ciągniki, kombajn i prasę do słomy. Wyjaśnił również, że posiada do spłaty kredyt zaciągnięty na zakup ziemi i maszyn rolniczych. W związku z tym, że złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 18 maja 2012 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W zakreślonym terminie powyższe wezwanie nie zostało wykonane wobec czego referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie administracyjnym w Warszawie postanowieniem z dnia 15 czerwca 2012 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu zwrócił uwagę na brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyjaśnił, iż nienadesłanie żądanych dokumentów wykluczyło dokonanie oceny zaistnienia przesłanek uprawniających do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie załączając wniosek PPF oraz wyciągi z rachunków bankowych z saldem końcowym na 24 sierpnia 2012 r. na kwotę 7.400,96 zł. Postanowieniem z dnia 10 października 2012 r. odrzucono złożone zażalenie z uwagi na jego wniesienie po upływie ustawowego terminu. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł w dniu 17 października 2012 r. zażalenie, do którego ponownie załączył wniosek PPF oraz fakturę VAT z 30 września 2012 r. z R. na kwotę do wypłaty skarżącemu 12 733,37 zł, rachunki za zaciągnięty kredyt w S. S.A. na kwotę 396,02 dot. umowy nr [...], rachunek za olej napędowy i lizawki solne w wysokości 3 752,03 zł netto z dnia 15 września 2012 r. oraz rachunki za usługi telekomunikacyjne na kwotę w wysokości ok. 300 zł. Wniosek PPF uzasadnił brakiem środków finansowych. Oświadczył, iż wypracowane dochody z gospodarstwa z trudem wystarczają na bieżące wydatki na paliwo, remonty maszyn rolniczych itp. (wśród posiadanych maszyn rolniczych wnioskodawca wymienił: ciągniki Ursus z 1992 r. Ursus C-330 z 1984 r., Zetor z 1982 oraz kombajn i prasę do słomy). Nie posiada oszczędności i lokat bankowych. Posiada jeden rachunek bankowy w B., a jego przychody i wydatki obrazuje historia operacji na tym rachunku. Następnie wskazał, że rachunki za prąd wynoszą około 600 zł co drugi miesiąc, a za telefon około 260 zł miesięcznie. Do tego dochodzą jednak wydatki za abonamenty telefonów komórkowych, wodę, telewizję oraz wywóz nieczystości stałych i płynnych. Miesięczny kwota przeznaczana na te wydatki wynosi około 500 zł. Ponadto wnioskodawca opłaca studia córki – około 750 zł miesięcznie i spłaca kredyty zaciągnięte na zakup ziemi i maszyn rolniczych – około 1000 zł miesięcznie. Na wyżywienie w jego gospodarstwie domowym przeznacza się około 2000 zł miesięcznie, tj. 500 zł na osobę (wśród osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący oprócz siebie, żony i córki wymienił również syna). Wnioskodawca wydaje też pewne kwoty na wyżywienie zwierząt w swoim gospodarstwie, nawożenie, środki ochrony roślin itp. Jego głównym dochodem są środki uzyskane ze sprzedaży mleka. W niektórych miesiącach wynoszą one około 12.000 zł, w innych jedynie od 4000 do 8000 zł, co związane jest z zacieleniem części stada. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie z dnia WSA w Warszawie z dnia 10 października 2012 r. odrzucające zażalenie z dnia 23 sierpnia 2012 r. Jednocześnie stwierdził, że załączony do zażalenia ponowny wniosek PPF będzie podlegał rozpoznaniu przez WSA w Warszawie. Wobec powyższego postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r. Sąd I instancji rozpoznał kolejny wniosek skarżącego orzekając o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie o tej treści Sąd oparł się o treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) i stwierdził, że sytuacja majątkowa skarżącego rozpoznana prawomocnym postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2012 r. nie uległa pogorszeniu, pomimo nadesłania przez skarżącego dokumentów niezbędnych do jej oceny, co oznaczało, że w sprawie zaistniał stan powagi rzeczy osądzonej. Nie nastąpiła, bowiem zdaniem Sądu, istotna zmiana okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego uzasadniająca zmianę postanowienia z dnia 2 sierpnia 2012 r. Skarżący złożył zażalenie na ww. postanowienie dołączając do niego wyciąg z rachunku bankowego w B., zgodnie z którym saldo na dzień 3 grudnia 2012 r. wynosiło 921,85 zł. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający zażalenie skarżącego, postanowieniem z dnia 15 lutego 2013 sygn. akt II GZ 67/13 uchylił ww. postanowienie z dnia 12 grudnia 2012 r. W uzasadnieniu wskazał w szczególności, że sąd I instancji dokonał błędnej oceny stanu sprawy, skutkiem którego było nierozpoznanie wniosku w zakresie przesłanek określonych w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. NSA zwrócił uwagę, że podstawą rozstrzygnięcia z dnia 2 sierpnia 2012 r. nie była merytoryczna ocena sytuacji majątkowej, rodzinnej i możliwości płatniczych skarżącego. Postanowieniem tym odmówiono bowiem skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na niewyskazanie przez niego jego sytuacji finansowej, pomimo wezwania go w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co uniemożliwiło ocenę jego zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania. Skutkowało to brakiem podstaw po stronie Sądu I instancji do dokonywania oceny oraz porównania sytuacji majątkowej skarżącego ustalonej w postanowieniu z dnia 2 sierpnia 2012 r. z jego wnioskiem z dnia 17 października 2012 r., z uwagi na brak takich ustaleń w powołanym postanowieniu. W ocenie NSA Sąd I instancji winien odnieść się zatem szczegółowo do wszystkich okoliczności stanowiących podstawę i uzasadnienie wniosku z dnia 17 października 2012 r. Przede wszystkim do wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę, w porównaniu z osiąganymi dochodami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z przyjętą regułą ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu jest obowiązkiem strony. Przyznanie prawa pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i przysługuje w sytuacjach gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby dla niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu dane przedstawione przez skarżącego w formularzu, załączonych do niego dokumentach oraz wynikające z wyciągu z rachunku bankowego dołączonego do zażalenia na postanowienie z dnia 12 grudnia 2012 r. wskazują, iż taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Podstawowym dochodem gospodarstwa skarżącego są kwoty uzyskiwane ze sprzedaży mleka. Zgodnie z oświadczeniami skarżącego kwoty te wahają się w poszczególnych miesiącach od 4000 zł do około 12. 000 zł. Oświadczenia w tym zakresie znajdują potwierdzenie w nadesłanych wyciągach z rachunku bankowego skarżącego i jego żony. Przykładowo we wrześniu 2012 r. skarżący uzyskał z ww. tytułu 12 733,37 od R., a w listopadzie 2012 r. jedynie 7.883,59 zł od Zott Polska Sp. z o.o. oraz 1808,44 zł od innego podmiotu. Osiągane dochody należało skonfrontować z licznymi wydatkami skarżącego ponoszonymi co miesiąc na: spłatę kredytu bankowego – 396,02, zakup oleju napędowego – około 4000 zł, prąd – około 600 zł co drugi miesiąc, telefon – około 260 zł, abonamenty telefonów komórkowych, wodę, telewizję oraz wywóz nieczystości stałych i płynnych – około 500 zł, studia córki – około 750 zł, kredyty zaciągnięte na zakup ziemi i maszyn rolniczych – około 1000 zł. Za wiarygodne należało też uznać wydatki ponoszone przez skarżącego na remont zużytego sprzętu rolniczego (trzech ciągników z lat 1982-1992). Na uwzględnienie zasługiwały również wydatki na wyżywienie – około 2000 zł miesięcznie, tj. 500 zł na członka rodziny skarżącego. Biorąc zatem pod uwagę uzyskiwany miesięczny dochód skarżącego – ostatnio udokumentowany z listopada 2012 r. wynoszący 9.692,03 zł – w zestawieniu z ponoszonymi przez niego wydatkami uznano, że zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.