V SA/Wa 60/14

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia (...) listopada 2013 r. nr (...) w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) p o s t a n a w i a: - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego albo adwokata W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy A. B. (dalej: "skarżący") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ponieważ oprócz renty nie uzyskuje dochodów. Skarżący nie posiada majątku oprócz małego gospodarstwa rolnego (2,39 ha). Wskazał również na zły stan zdrowia oraz ocenił, że jego sprawa "ma skomplikowany charakter". Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, ale małżonkowie podpisali małżeńską umowę majątkową o rozdzielności majątkowej. Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 1639,18 zł, a jego żona zarabia 1084 zł miesięcznie. Przypomniał, że uzyskał ulgę w podatku rolnym oraz wymienił sygnatury spraw sądowych, w których uzyskał pomoc prawną z urzędu oraz został zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarżący opisał również koszty utrzymania zaliczając do nich wydatki na czynsz za mieszkanie - 521 zł, energię elektryczną - 140 zł, gaz - 41 zł, telefon - 230 zł, internet - 55 zł, żywność - 900 zł, środki czystości - 60 zł, lekarstwa - 230 zł, ubrania - 80 zł, komunikacja miejska - 100 zł, dojazdy do gospodarstwa - 350 zł, podatek rolny - 10 zł. Do formularza PPF skarżący załączył decyzję o przyznaniu emerytury, zaświadczenie o stanie zdrowia, informację o wysokości czynszu mieszkalnego, kopię decyzji z 5 sierpnia 2009 r. w sprawie ulgi w podatku rolnych z tytułu klęski żywiołowej. Ponadto, do skargi załączył kserokopie postanowień w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające dla oceny możliwości majątkowych wnioskodawcy, zarządzeniem z 29 stycznia 2014r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe, pismem procesowym z 7 lutego 2014 r., skarżący zwrócił uwagę, że po raz kolejny dostarcza do Sądu dokumenty w kwestii zwolnienia z opłat sądowych, co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Ponadto zwrócił uwagę, że ciąży na nim obowiązek uiszczenia kosztów sądowych również w sprawach VSA/Wa 59/14, VSA/Wa 1681/13, VSA/Wa 1682/13, VSA/Wa 1683/13, VSA/Wa 1705/13. Do pisma procesowego załączył kserokopie postanowień w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, własne zeznanie podatkowe o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 (PIT-36) wraz z informacją PIT/B, zeznanie podatkowe żony (PIT-37) za 2012 r., faktury i rachunki dokumentujące koszty utrzymania (energia, telefony, telewizja, internet, wezwanie do zapłaty zaległej opłaty z tytułu abonamentu RTV w wysokości 1.387 zł oraz wezwanie do zapłaty zaległej opłaty z tytułu świadczonych usług telekomunikacyjnych w wysokości 14,98 zł), decyzję w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego z 29 stycznia 2014 r., opinię Wojewody Mazowieckiego z 20 października 2008 r. w sprawie szkód powstałych na skutek klęski huraganu oraz wyciągi z rachunków bankowych skarżącego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Rozpoznając wniosek skarżącej w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, zauważyć należy, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącą zarzutów lub braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 1 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 219/11 oddalających zażalenia na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 969/10 oraz z dnia 23 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 929/10 przyznające skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalające wniosek o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika. Przechodząc do analizy złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i wyjaśnień, na wstępie podkreślić należy, że skarżący nie był wzywany do przedstawiania dodatkowych dokumentów oraz składania wyjaśnień w każdej sprawie wszczętej wnioskiem w przedmiocie prawa pomocy. Z wiadomości znanych referendarzowi sądowemu z urzędu wynika, że ostatnie wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. zostało skierowane do skarżącego w sprawie VSA/Wa 1778/12 w dniu 12 września 2012 r. W części spraw, w których skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy jego wnioski były rozpoznawane na podstawie informacji przedstawionych w innych postępowaniach prowadzonych w tut. Sądzie albo na podstawie oświadczeń i dokumentów składanych przez skarżącego bez wezwania. W niniejszej sprawie wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 255 p.p.s.a. zostało skierowane do skarżącego w celu uaktualnienia i weryfikacji posiadanych przez Sąd informacji, które zostały zebrane we wcześniejszych postępowaniach. Należy podkreślić, że stosownie do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odwołując się do wyjaśnień skarżącego, że jego sprawy należy rozpoznawać "całościowo" i tak też należy rozważać możliwości partycypowania w kosztach sądowych, należy wyjaśnić, że obecnie przez tut. Sądem zawisły dwie sprawy skarżącego i zostały one zarejestrowane pod sygn. akt V SA/Wa 59/14 oraz V SA/Wa 60/14. Wpisy sądowe od uiszczenia, których zależy rozpoznanie wskazanych spraw wynoszą łącznie 200 zł. Podkreślić należy, że – wbrew twierdzeniom skarżącego zawartym w piśmie procesowym z 7 lutego 2014r. - nie ciąży na nim obowiązek uiszczania kosztów sądowych w sprawach: VSA/Wa 1681/13, VSA/Wa 1682/13, VSA/Wa 1683/13, VSA/Wa 1705/13, ponieważ w każdej z tych spraw skarżącemu przyznano prawo pomocy również w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Tak więc w niniejszym postępowaniu, oceniając zasadność zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych oraz przyznania prawa do nieodpłatnej pomocy prawnej zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Ponadto na skarżącym ciąży obowiązek zapłaty wpisu sądowego od skargi w innym zainicjowanym postępowaniu sądowoadministracyjnym również w kwocie 100 zł. Odnosząc się do złożonych oświadczeń oraz przedstawionych dokumentów wskazać należy, że skarżący posiada stabilne źródło dochodów uzyskując regularnie dochody ze świadczenia emerytalnego w wysokości netto 1.639 zł (wyciąg z rachunku bankowego). Wyjaśnić należy, że w poprzednich postępowaniach w sprawach o przyznanie prawa pomocy skarżący powoływał się na dochody z renty otrzymywanej z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokość 820 zł po potrąceniu komorniczym. Jego żona otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1084,73 zł. Skarżący oszacował, że miesięczny koszt utrzymania gospodarstwa domowego wynosi 2.717,67 zł. Według skarżącego dochody, które uzyskuje wraz z małżonką wynoszą 2.723 zł. W ocenie referendarza sądowego nie wszystkie koszty wykazane przez skarżącego można zakwalifikować do kosztów niezbędnego utrzymania. Wątpliwości budzi zaliczenie do nich kosztów dojazdów do gospodarstwa rolnego (350 zł). Zauważyć także należy, że skarżący ponosi wydatek w wysokości koło 300 zł na usługi telefoniczno- telewizyjne oraz internet. Nie negując możliwości swobodnego dysponowania środkami pieniężnymi przez skarżącego podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy skarżący nie dysponują jakimikolwiek środkami finansowymi lub jeśli zapłata kosztów postępowania sądowego mogłaby spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów postępowania nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Wskazać również należy, że skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów i informacji wskazanych w wezwaniu z 29 stycznia 2014 r., a to dotyczy wyciągów z rachunków bankowych jego żony. Analizując natomiast przedstawione zeznanie podatkowe PIT-36 za rok 2012 wskazać należy, że skarżący uzyskiwał przychody z tytułu świadczenia emerytalnego, ale również prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą, z której uzyskał przychód w wysokości 390 zł. Prowadzona działalność przyniosła stratę w wysokości 27.911 zł., a skarżący wykazał koszty uzyskania przychodu w wysokości 28.301 zł. Powyższe oznacza, że skarżący ponosząc koszty obracał również środkami pieniężnymi, pomimo, że – jak wynika ze składanych wyjaśnień – całość uzyskiwanych dochodów przeznaczał na koszty bieżącego utrzymania rodziny. Reasumując, w ocenie referendarza sądowego, przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w niniejszej sprawie nie jest zasadne, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym wpisu w wysokości 100 zł (oraz 100 zł z tytułu wpisu sądowego w sprawie VSA/Wa 59/14. Zarówno skarżący, jak i jego żona posiadają stałe źródła dochodów, mieszkanie oraz niewielkie gospodarstwo rolne, które – pomimo że nie przynosi dochodów – to jest składnikiem majątku przedstawiającym realną wartość. Wskazane miesięczne koszty utrzymania nie można – przynajmniej w części uznać za niezbędne. Ponadto skarżący prowadzi działalność gospodarcza, która nie jest dochodowa, ale skarżący ponosi wydatki na jej prowadzenie, a więc obraca środkami pieniężnymi, pomimo, że próbuje wykazać, że ich nie posiada. Ponieważ skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunku bankowego żony (pomimo rozdzielności majątkowej małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe) nie jest możliwa pełna ocena jej sytuacji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy mieć na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Referendarz sądowy natomiast ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.