V SA/Wa 616/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Jadwiga Smołucha po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi F.A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 616/16 F. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. (dalej: "skarżąca" lub "spółka") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową. Wskazała, że ostatni rok obrotowy zamknęła ze stratą przekraczającą 50.000 zł. Spółka ma problemy z regulowaniem bieżących płatności, nie dysponuje wolnymi środkami finansowymi ani majątkiem, który mogłaby spieniężyć. Wobec skarżącej prowadzone są inne postępowania w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Spółka otrzymała też kolejne zajęcia wierzytelności. Skarżąca w miarę możliwości stara się spłacać zadłużenie, lecz we wrześniu 2015 r. pokryła zaledwie część zobowiązań względem ZUS za rok 2014. Spółka zawarła umowę z kancelarią prawną o obsługę prawną przedsądową w wymiarze 3 godzin miesięcznie. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka wskazała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 5.000,00 zł, nie posiada środków trwałych, a za rok 2014 według bilansu jej strata zamknęła się w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca nadesłała: pełne sprawozdanie finansowe za rok 2015, deklarację CIT-8 za 2015 rok, dokumenty potwierdzające zaległości w płaceniu składek na rzecz ZUS, potwierdzenie zamknięcia rachunku bankowego prowadzonego w [...] Banku [...] SA, wezwania Dyrektora Izby Celnej w S. z [...] sierpnia 2016 r. do uregulowania kar pieniężnych wraz z odsetkami oraz wykaz zajęć egzekucyjnych dokonanych w dniu 31 marca 2015 r. na rachunku skarżącej prowadzonym w Banku Zachodnim [...] SA. Postanowieniem z 12 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odmówił przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona wniosła sprzeciw od postanowienia wnosząc o udzielenie dwutygodniowego terminu na nadesłanie dokumentów księgowych za 2016 rok oraz innych dokumentów potwierdzających, iż sytuacja spółki jest bardzo poważna. Ponadto strona skarżąca wskazała, że sytuacja finansowa spółki jest na tyle trudna, że spółka w najbliższym czasie rozpocznie postępowanie upadłościowe. Problemy finansowe wiążą się przede wszystkim z nałożeniem na spółkę licznych kar finansowych przez urzędy celne oraz zajęciem mienia spółki w postaci automatów do gry, które stanowiły jedyne źródło dochodu. W efekcie spółka zmuszona była zamykać kolejne salony, w których prowadziła działalność. Skarżąca spółka wskazała, że na chwilę obecną wysokość samych kar finansowych przekracza kwotę [...] zł, z czego część wyroków jest już prawomocna. Strona skarżąca podała, ze z końcem 2016 roku spółka zamknęła ostatnie salony, w związku z czym w roku 2017 nie posiada żadnych dochodów. Ponadto tłumaczy, że powodem nienadesłania dokumentów finansowych za rok 2016 jest zmiana biura prowadzącego jej księgowość, która była koniecznością w związku z utratą płynności finansowej spółki. Strona wskazała, że obecna księgowa nie posiada dostępu do dokumentacji za rok poprzedni, a spółka oczekuje na jej nadesłanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika bowiem z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 245 § 1 p.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje w myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawne, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowych wedle art. 245 § 3 p.p.s.a. – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienia adwokata. Sąd zauważa, że ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., że jest nią brak jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Spółki referendarz sądowy prawidłowo uznał, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Należy wskazać, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest zysk uzyskiwany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak równocześnie, że w razie poniesienia przez Spółkę straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Skarżąca wykazała wprawdzie taką stratę za 2014 r., wykazując, że poniosła stratę w kwocie [...] zł, jednak już w kolejnym roku, tj. 2015 spółce udało się wypracować zysk w wysokości [...] zł przy przychodach w wysokości [...] zł. Zdaniem Sądu przedwczesne byłoby w takiej sytuacji twierdzenie o trwałości takiego stanu rzeczy. Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie, ma także uzyskiwany przychód. Sąd zauważa, że strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. II GZ 112/11 Lex nr 783893). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Rację ma starszy referendarz sądowy wskazując, że skarżąca spółka nieprzerwanie prowadzi działalność gospodarczą; nie znajduje się w stanie likwidacji; nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. W objaśnieniach do bilansu za rok 2015 wskazano, że nie wystąpiły zyski i straty nadzwyczajne, jak również nie wystąpiły poważnie zagrożenia dla kontynuacji działalności gospodarczej. Natomiast pomimo wezwania Sądu skarżąca do chwili obecnej nie przedstawiła żadnych danych finansowych za rok 2016. Odnosząc się do kwestii egzekucji prowadzonych przeciwko skarżącej spółce i zajęcia jej rachunków bankowych to należy podnieść, że sama tego rodzaju okoliczność nie może wprost skutkować koniecznością przychylenia się do żądania spółki. Spółka wskazuje, że "może" to oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, jednak nadal w tym obrocie funkcjonuje, wykazując aktywność gospodarczą. Nie wynika z nadesłanych materiałów, że działalność Spółki została zawieszona, czy został w stosunku do niej złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, czy też wszczęte postępowanie naprawcze. W świetle zatem chociażby ciągłej aktywności gospodarczej Spółki udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby swoistego rodzaju uprzywilejowanie jej. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). Wyjaśnienia strony zawarte w sprzeciwie od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia [...] kwietnia 2017r. nie zostały poparte żadnymi dokumentami, zarówno obrazującymi sytuację finansową spółki za rok 2016, a tym bardziej wskazującymi na zaprzestanie działalności gospodarczej i wszczęcia postępowania upadłościowego przez stronę. Dokumenty świadczące o takim stanie rzeczy powinny być przedłożone już na etapie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, a tymczasem mimo dwukrotnego przedłużania terminu do przedłożenia owych dokumentów przez starszego referendarza sądowego, strona w dalszym ciągu nie wywiązała się ze zobowiązania. W takiej sytuacji Sąd nie znajduje podstaw do ponownego wyznaczenie terminu na dostarczenie ww. dokumentów, bowiem w takiej sytuacji postępowanie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy trwałoby w nieskończoność i uniemożliwiało zakończenie sprawy w rozsądnym terminie. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego o odmowie zwolnienia spółki od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a.