V SA/Wa 675/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA – Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi Fundacji I. w L. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... stycznia 2017 r. Nr ... w przedmiocie zwrotu środków przekazanych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 24 maja 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 675/17 F. w L. (dalej: Fundacja, Skarżąca) wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie połowy wpisu sądowego od skargi. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż Fundacja nie posiada środków trwałych, zaś w ostatnim roku obrotowy osiągnęła zysk w wysokości ...zł. Skarżąca posiada rachunek bankowy, na którym zgromadzono środki finansowe w wysokości: ...zł. W kasie Fundacji zgromadzono środki w wysokości ... zł. W uzasadnieniu podniesiono, iż Fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej, natomiast prowadzi wyłącznie działalność non profit, w konsekwencji czego nie posiada majątku obrotowego ani środków trwałych. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 28 kwietnia 2017 r. wyjaśniono, że Skarżąca realizuje swoje cele statutowe głównie poprzez realizację projektów finansowanych ze środków europejskich, z których pokrywane są również koszty wynagrodzenia pracowników, wynajmowania pomieszczeń klasowych i biura projektu. Fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej, natomiast okresowo prowadziła odpłatne szkolenia, z czego osiągnęła w okresie od 1 do 25 kwietnia 2017 r. dochód netto w wysokości ... zł (faktury na kwotę ... zł). Do pisma załączono: kopię statutu Fundacji, zeznania podatkowe CIT-8 za rok 2015 i rok 2016, aktualny wykaz zatrudnionych pracowników, raporty kasowe za miesiące: styczeń, luty, marzec i kwiecień 2017 r. oraz wyciągi z rachunków bankowych okresu od 1 stycznia do 25 kwietnia 2017 r. Postanowieniem z dnia 24 maja 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu orzeczenia referendarz sądowy wskazał, że Fundacja nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego. Ponadto, majątek i dochody Fundacji są przeznaczone nie tylko na realizację celów statutowych, ale - zgodnie z § 13 Statutu – również na koszty działalności Fundacji. Jak wyjaśnił referendarz sądowy, analiza przedłożonych przez wnioskującą stronę dokumentów finansowych wykazała, iż w 2015 r. Fundacja osiągnęła przychód w wysokości ... zł, zaś jej dochód wyniósł ... zł, w tym dochód wolny ... zł (vide: zeznanie podatkowe na k. 34-37 akt). Z kolei w roku 2016 Skarżąca osiągnęła przychód w wysokości ... zł, natomiast jej dochód wyniósł ... zł, w tym dochód wolny ... zł. Fundacja osiąga przychody o znacznej wartości i nie można uznać jej za podmiot pozbawiony możliwości finansowych. Zdaniem referendarza sądowego nie jest pozbawiona dochodów również w roku 2017, skoro sama przyznaje w piśmie z dnia 28 kwietnia 2017 r., iż w okresie od 1 do 25 kwietnia 2017 r. prowadziła działalność zarobkową w postaci organizowania odpłatnych szkoleń, z której osiągnęła dochód netto w wysokości ... zł (faktury na kwotę ... zł). Następnie referendarz sądowy wskazał, że analiza wyciągów z rachunków bankowych z rachunku o numerze ... prowadzi do wniosku, że Fundacja nie jest pozbawiona środków finansowych, lecz na bieżąco obraca środkami znacznie przewyższającymi należny w sprawie wpis sądowy. Referendarz sądowy wskazał, iż suma uznań na tym rachunku bankowym Fundacji wynosiła: w styczniu 2017 r. – ... zł, w lutym 2017 r. – ... zł, w marcu 2017 r. – ... zł, zaś w kwietniu 2017 r. (do dnia 25 kwietnia) – ... zł. Na dzień 25 kwietnia 2017 r. na wskazanym rachunku bankowym Fundacji zgromadzono środki w wysokości ... zł. Ponadto Skarżąca przedłożyła również wyciągi z rachunku bankowego o numerze .... z okresu od 1 stycznia do 31 marca 2017 r., na którym odnotowano przez cały ten okres sumę uznań w wysokości ... zł. Zdaniem referendarza sądowego Fundacja posiadała również środki w kasie, co wynika z raportów kasowych z okresu od 1 stycznia do 30 kwietnia 2017 r. W miesiącu styczniu przychód wyniósł ... zł, w lutym – ... zł, w marcu ... zł, zaś w kwietniu ... zł. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o jego uchylenie oraz przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie. Fundacja wskazała, że Sąd nie uwzględnił specyfiki pojęcia "przychód" i "dochód" dla potrzeb rozliczania projektów unijnych. Zdaniem Skarżącej w przypadku rozliczania projektów unijnych pojęcia te doznają modyfikacji. Pod pojęciem "przychód" należy rozumieć pieniądze przekazane przez instytucję wdrażającą projekt unijny (tu: Wojewódzki Urząd Pracy w Lublinie), na rzecz beneficjenta, czyli instytucji realizującej ten projekt (tu: Fundacja). Są to pieniądze powierzone na konkretne cele i do rozliczenia się zgodnie z przyjętym przez WUP Lublin budżetem projektu. Kosztów uzyskania przychodu nie ma, gdyż są finansowane z przekazanych pieniędzy przez WUP Lublin, a więc nie są wydatkowane przez Fundację. W ujęciu podatkowym przychód w tym przypadku jest równy dochodowi (brak kosztów). To stwarza mylny obraz, że Skarżąca uzyskała takie dochody, które pozostają w Fundacji. Faktycznie tak nie jest, gdyż te dochody są przeznaczane na konkretne cele wskazane przez WUP Lublin. Prawdziwy dochód Fundacji podlegający opodatkowaniu stanowi różnica pomiędzy dochodem, a dochodem wolnym zwolnionym z podatku dochodowego i traktowanym de facto jako koszt uzyskania przychodu. Wskazując na tak rozumiany "przychód" i "dochód" Fundacja stwierdziła, że uzyskała dochód w ujęciu definicji ekonomicznej, w wysokości ...zł za rok 2015 oraz w wysokości ... zł za rok 2016. Jedyną korzyścią z realizacji tych projektów jest to, że Fundacja może pokryć swoje koszty funkcjonowania (np.: płace pracowników realizujących projekt, najem biura, zakup materiałów biurowych). Zdaniem Fundacji uzyskuje ona dochody z działalności zarobkowej, które pozostają w Fundacji. Pieniądze te pozostają w Fundacji, ale są przeznaczane na cele statutowe, a konkretnie na tzw. "wkład własny" w realizację projektów unijnych. Błędnie zdaniem Skarżącej zostały wyciągnięte wnioski z posiadanych środków finansowych na rachunkach bankowych i w kasie Fundacji. Jeżeli chodzi o rachunki bankowe, to są to pieniądze przekazywane przez instytucje wdrażające projekty (tak: WUP Lublin), z których Fundacja opłaca wydatki związane z realizacją tych projektów. Jest to obrót powierzonymi pieniędzmi, które Fundacja nie może wydać na inne cele niż wskazane w budżecie projektu unijnego. To samo dotyczy gotówki w kasie, która jest zasilana z rachunku bankowego, na który zostały przekazane środki finansowe na realizację projektu i są najczęściej przeznaczone na wypłatę wynagrodzeń dla pracowników i współpracowników (w ramach umów zlecenia) realizujących projekt i nie mogą być wykorzystane do innych celów. Zdaniem Skarżącej sugestia, iż Fundacja może podjąć także działalność zarobkową i "zarobić" na koszty sądowe, jest nieuzasadnioną ingerencją w zadania, jakie Fundacja sobie stawia do wykonania. Praktycznie od 2004 roku realizacja projektów unijnych jest głównym kierunkiem działalności, zapewniającym cele statutowe Fundacji. Inna działalność jest marginalna i wykonywana tylko jako konieczność wspomożenia działalności głównej. Podjęcie działalności zarobkowej wymagałoby zmian organizacyjnych (zwiększenie zatrudnienia) i jest trudne z powodów rynkowych. Zdaniem Fundacji niezrozumiałe jest przyjęcie przez Sąd jako podstawy odmowy, że Fundacja nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego. Przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. ma zastosowanie do wszystkich osób, a jedynym kryterium jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca uważa, że wykazała, że takich środków nie posiada. Fundacja wykazała również, że nie posiada środków trwałych, które można by było sprzedać na pokrycie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, przedmiotowe dofinansowanie Strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania. Powyższe koreluje z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Skarżącej referendarz sądowy prawidłowo uznał, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Należy wskazać, że o kondycji finansowej Fundacji decyduje wiele elementów, z których podstawowym jest dochód uzyskiwany przez Fundację z tytułu prowadzonej działalności. W ocenie Sądu nie jest prawdą, że skoro dochód z działalności Fundacja przeznacza na realizację celów statutowych, to zasadne jest jej zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty sądowe należy w takiej sytuacji traktować jak każde inne koszty prowadzonej działalności gospodarczej, a możliwość ich poniesienia odnieść do sytuacji finansowej Skarżącej. Trafnie ocenił referendarz sądowy, że Fundacja osiąga przychody o znacznej wartości i nie można uznać jej za podmiot pozbawiony możliwości finansowych. Porównując wysokość osiąganych przez Spółkę przychodów oraz poniesionych przez nią wydatków z rozmiarem kosztów sądowych, należy stwierdzić, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z prawidłowo dokonanych przez referendarza sądowego ustaleń wynika, że dochody jakie Spółka osiągała na przestrzeni dwóch ostatnich lat wielokrotnie przewyższyły koszty niniejszego postępowania. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy według Fundacji wynika z faktu, iż środki na swoją działalność uzyskuje od instytucji wdrażających projekty. Sąd wyjaśnia, że przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym Fundacja powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Z art. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (t.j. Dz. U. poz. 40) wynika, że fundator zobligowany jest do zapewnienia składników majątkowych, pozwalających realizować cele fundacji. Fundacja nie można przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa, czyli wszystkich podatników. Sąd przypomina, że w razie wyczerpania środków finansowych i majątku fundacji, fundacja podlega likwidacji w sposób wskazany w statucie (art. 15 ust. 1 cytowanej ustawy o fundacjach). Tym samym nieprowadzenie przez Skarżącą działalności gospodarczej oraz brak majątku trwałego nie uzasadnia przyznania skarżącej prawa pomocy. Sąd zauważa, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W świetle zatem trafnie przywołanej przez referendarza sądowego treści statutu Fundacji (§ 8 lit. c - możliwość prowadzenia działalności gospodarczej), udzielenie Fundacji wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby jej swoistego rodzaju uprzywilejowanie. Fundacja zresztą w sprzeciwie wskazuje, że działalność inna niż realizacja projektów unijnych jest jej działalnością marginalną wykonywaną w obliczu "konieczności wspomożenia działalności głównej". W ocenie Sądu wspomnianą wyżej konieczność stanowi przykładowo obowiązek uiszczenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza również, że z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że w przypadku osób prawnych rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, o czym wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne (m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I GZ 201/11, dostępne w CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.