V SA/Wa 678/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2008 r. sprawy ze skargi J. S. - następcy prawnego P. S. działającej w imieniu własnym oraz małoletnich dzieci D., S. i M. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz J. S. kwotę 333 zł (trzysta trzydzieści trzy złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej przez J. S. jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. o numerze [...] wydana w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] października 2001 r. Agencja Celna [...]., działając w imieniu P.P.H.U. E. dokonała zgłoszenia celnego - SAD nr [...]. Zgłoszeniem celnym objęto towar w postaci [...]. Decyzją z [...] listopada 2001 r. Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W. uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie ustalenia wartości celnej oraz określenia kwoty wynikającej z długu celnego, a następnie orzekł w tym zakresie, ustalając wartość celną importowanego towaru. W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z [...] lipca 2002 r. Dyrektor izby Celnej w W. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Decyzją z [...] czerwca 2004 r. - utrzymaną w mocy rozstrzygnięciem Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] kwietnia 2005 r. - Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W., uznał zgłoszenie celne z [...] października 2001 r. za nieprawidłowe w zakresie wartości celnej oraz wysokości zobowiązania podatkowego i orzekł w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 13 grudnia 2005 r., sygn. akt V SA/Wa 1656/05 uchylił wydaną w dniu [...] kwietnia 2005 r. decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. Następnie w toku prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego, J. S. - żona P. S. - poinformowała, iż w dniu [...] października 2007 r. ww. zmarł. Jednocześnie przedstawiła odpis skrócony aktu zgonu męża, wskazując, iż wraz z dziećmi, tj. [...], jako spadkobiercy zmarłego, wstępują do niniejszego postępowania. W dniu [...] grudnia 2007 r. Dyrektor izby Celnej w W. wydał decyzję nr [...], którą na podstawie art. 208 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) umorzył prowadzone w sprawie postępowanie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż prawa i obowiązki wynikające z decyzji o wymiarze należności celnych nie należą do spadku, stosownie bowiem do art. 922 Kodeksu cywilnego w skład spadku wchodzą jedynie prawa i obowiązki o charakterze cywilno-prawnym. Wobec powyższego, w związku ze śmiercią strony, prawa i obowiązki wynikające z decyzji wymiarowej nie przechodzą na inne osoby (spadkobierców), zaś postępowanie, jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej, podlega umorzeniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie spadkobierca zmarłego P. S. - J. S. - wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Następnie, powołując treść art. 102 § 2 Ordynacji podatkowej, skarżąca wyjaśniła, iż umorzone postępowanie winno być prowadzone nadal, bowiem w miejsce zmarłej strony, wstąpili jej spadkobiercy, o czym organ został poinformowany w piśmie z [...] listopada 2007 r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane dotychczas w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić trzeba, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.". Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, które skutkowały wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Stan prawny, mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego wynikające przedstawiają się następująco. W skardze powołano się na zarzut naruszenia art. 208 §1 w zw. z art. 102 §2 Ordynacji podatkowej poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania w sytuacji, gdy w miejsce zmarłej strony postępowania wstąpili spadkobiercy. W związku z tym zarzutem strona skarżąca podniosła, że postępowanie powinno być kontynuowane aż do wydania decyzji merytorycznej. Odnośnie do powyższego zarzutu Dyrektor Izby Celnej w W. słusznie zauważył, że art. 102 §2 Ordynacji podatkowej nie ma zastosowania w sprawach celnych. Zgodnie bowiem z art. 262 Kodeksu celnego organy celne, do postępowania w sprawach celnych stosują odpowiednio przepisy art. 12 i działu IV Ordynacji podatkowej z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Powołany zaś przez skarżącą art. 102 §2 Ordynacji podatkowej znajduje się w dziale III. Nie oznacza to jednak, że umorzenie postępowania w przedmiotowej sprawie było zasadne. Dyrektor Izby Celnej w W. nie dostrzegł bowiem, że zgłoszenie celne z dnia [...] października 2001 r. nr SAD [...] zostało uznane za nieprawidłowe nie tylko w zakresie wartości celnej, lecz również w zakresie zobowiązania podatkowego. Do tej części natomiast ma zastosowanie art. 102 §2 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym w razie śmierci strony w toku postępowania w sprawach dotyczących praw lub obowiązków wymienionych w art. 97 (majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy) w miejsce dotychczasowej strony wstępują jej spadkobiercy. Odnosząc się do umorzenia postępowania w "części celnej" należy zauważyć, że pismem z dnia [...] listopada 2007 r. spadkobiercy zmarłego P. S. oświadczyli, że "wstępują do niniejszego postępowania". Rozpoznając oświadczenie spadkobierców organ celny nie zbadał, jakiego rodzaju legitymacja im przysługuje w prowadzonym postępowaniu i skierowała zaskarżoną decyzję do nieżyjącego P. S. Uwzględnić w tej sytuacji należało, że skarżący są spadkobiercami ustawowymi po zmarłym P. S., który niewątpliwie był stroną. Istnieje zatem znaczne prawdopodobieństwo, że zgodnie z art. 922 §1 w zw. z art. 1031 §1 kc stali się oni stroną z chwilą śmierci P. S. Ta okoliczność nie została jednak przez organ wyjaśniona, jak też i nie mogła być wyjaśniona w toku postępowania administracyjnego. W zaistniałym stanie faktycznym jedynym bowiem organem uprawnionym do określenia kręgu spadkobierców był sąd powszechny - art. 627 kpc. W tej sytuacji należy przyjąć, że organ celny wydał decyzję bez uprzedniego uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu (sądu), co mogłoby stanowić podstawę do wznowienia postępowania art. 240 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej. Organ był też w związku z tym zobowiązany do zawieszenia postępowania. Zgodnie bowiem z art. 201 §1 pkt 2 Ordynacji podatkowej należy zawiesić postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przy prawidłowym ustaleniu statusu skarżących - gdyby zostało ustalone, że są oni spadkobiercami - zachodziłyby podstawy do dalszego prowadzenia postępowania i merytorycznego rozpatrywania składanych przez skarżących wniosków. Z powyższych względów stwierdzić należy, iż skoro zgodnie z art. 922 §1 kc "Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób...", to tym samym należy przyjąć, że na stronę skarżącą przeszedłby nie tylko obowiązek spłaty zaciągniętego przez zmarłego P. S. długu celnego, ale również związane z tym prawa, jakie by mu w prowadzonym postępowaniu przysługiwały. Przyjęcie innej interpretacji oznaczałoby, że na spadkobierców przechodzą wyłącznie same obowiązki spadkodawcy, a to stałoby w rażącej sprzeczności z nadrzędnym w tym zakresie art. 922 §1 kc. Gdyby natomiast uznać, że przysługujące w tym zakresie prawa spadkodawcy były wyłącznie jego prawami osobistymi, to należałoby również przyjąć, że i zobowiązanie stanowiące podstawę dla tych praw byłoby także wyłącznie osobiste, więc nie przechodziłoby na spadkobierców. Podsumowując trzeba zauważyć, że pomimo iż w postępowaniu celnym nie ma zastosowania art. 97 Ordynacji podatkowej - którego §2 częściowo "uchyla" zastosowanie §2 art. 922 kodeksu cywilnego - to nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że wbrew art. 922 §1 kc spadkobierca dłużnika celnego nie dziedziczy związanych długiem celnym praw majątkowych, jakie przysługiwały spadkodawcy. Nie może przy tym budzić wątpliwości, że prawo do występowania przez dłużnika z wnioskami mającymi na celu ochronę jego majątku jest prawem o charakterze majątkowym. Rozpatrując sprawę ponownie organ zatem powinien uwzględnić, że w sprawie niniejszej występuje sukcesja, a więc nie jest to jakiś nowy stosunek prawny lecz jedynie wejście nowego podmiotu w miejsce poprzednika w ramach istniejącego stosunku prawnego. Z powyższych względów uznając, że zaskarżona decyzja narusza prawo i że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stosownie do art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.