V SA/Wa 68/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia ... października 2015 r. nr ... w przedmiocie odrzucenia zarzutu do postępowania egzekucyjnego jako nieuzasadnionego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy R. P. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz córką, posiada mieszkanie o pow. 58,5 m2 oraz samochód osobowy o wartości 9.000 zł. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą uzyskując miesięczny dochód w wysokości 657,50 zł (w 2014 r. dochód wyniósł 7.889,7 zł), jego żona pracuje i zarabia około 2.000 zł. Łączny miesięczny dochód trzyosobowej rodziny, zgodnie ze złożonym na formularzu PPF oświadczeniem, wynosi 2.675,50 zł. Do stałych miesięcznych wydatków Skarżący zaliczył: czynsz za lokal, w którym prowadzi działalność gospodarczą – 1.230 zł, wynajęcie ochrony - 62,12 zł, koszty telefonu i internetu – około 200 zł, abonament telefoniczny – 8 zł, benzyna – 200 zł , energia elektryczna w lokalu – 200 zł, rata kredytu – około 300 zł, ZUS (ubezpieczenie wnioskodawcy) – 1.095,37 zł. W związku z tym, iż złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 8 kwietnia 2016 r. wezwano go do dodatkowego oświadczenia, poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów. Termin do uzupełnienia wniosku przedłużono mając na uwadze pismo Strony z dnia 11 maja 2016r. Wezwania doręczono pełnomocnikowi Strony w dniu 4 maja 2016 r., a następnie w dniu 13 czerwca 2016 r. Skarżący nie nadesłał dodatkowych informacji oraz nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez Skarżącego na urzędowym formularzu PPF, okazały się niewystarczające do oceny, czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), Skarżącego wezwano do podania informacji oraz nadesłania dokumentów pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Na podstawie informacji przedstawionych na formularzu PPF nie było możliwe ustalenie sytuacji majątkowej i rodzinnej Strony. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. W szczególności uzupełnienia wymagały dane dotyczące prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej, jak również wyjaśnienie, czy wskazane we wniosku PPF zobowiązania i stałe wydatki stanowią koszty prowadzonej działalności gospodarczej, czy są wśród nich wydatki rodziny związane z bieżącymi kosztami utrzymania, jaką kwotą Strona dysponuje na wydatki związane z miesięcznym, niezbędnym utrzymaniem rodziny, czy korzysta z pomocy społecznej, czy wnioskodawca, członkowie jego rodziny i osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe posiadają nieruchomości, ruchomości o znacznej wartości, rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Podkreślić należy, że Skarżący w dniu 11 maja 2016 r. wniósł o przedłużenie o 14 dni terminu do zgromadzenia i przekazania do tut. Sądu dokumentów i informacji wskazanych w wezwaniu z 12 kwietnia 2016 r. Termin został przedłużony o 7 dni, a zawiadomienie o przedłużeniu terminu doręczono pełnomocnikowi w dniu 13 czerwca 2016 r. Do dnia 30 czerwca 2016 r. Skarżący nie odpowiedział na wezwanie. Mając na uwadze, że Skarżący nie odpowiedział na wezwanie i nie przedstawił dodatkowych dokumentów, nie było możliwe podjęcie innego rozstrzygnięcia, ponieważ brak dodatkowych informacji uniemożliwił porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Uznać więc należy, że Skarżący nie wykazał, że ustawowa przesłanka przyznania tego prawa w odniesieniu do niego wystąpiła. Skarżący powinien sobie uzmysłowić, że niedostosowanie się do wezwania o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy (por. postan. NSA z 12 stycznia 2006 r. II OZ 1405/05). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie pod adresem ). Nadmienić należy, że Strona jest reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, a we wniosku o przyznanie prawa pomocy wnosiła o zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego, który w rozpoznawanej sprawie wynosi 100 zł. W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.