V SA/Wa 681/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości w sprawie ze skargi F. G. C. Sp. z o.o. w O. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 681/16 F. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w O., dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości. Uzasadniając wniosek wskazała, że nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nie posiada również środków trwałych, które mogłaby spieniężyć. Posiadane automaty do gier zostały zajęte przez urzędy celne, co uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania. Spółka nie posiada zdolności kredytowej, a jedyny wspólnik odmówił jej dokapitalizowania. Podkreśliła, że wskazane trudności finansowe mają charakter trwały, istnieją od dłuższego czasu, co uniemożliwiło poczynienie oszczędności na poczet ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Skarżącej wynosi 5.000 zł, środki trwałe przedstawiają wartość 500.850,02 zł, rok 2014 r. zakończono stratą w wysokości 167.360,10 zł. Do wniosku załączono kopie sprawozdań finansowych za lata 2013 - 2014 r. wraz z informacjami dodatkowymi, bilans na dzień 31 grudnia 2013 r., rachunek zysków i strat za 2013 r. oraz według stanu w dniu 31 marca 2015 r., informację dodatkową do bilansu za 2014 r., a także protokoły zajęcia i odbioru ruchomości oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnych. Postanowieniem z 19 maja 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych. Strona wniosła sprzeciw od postanowienia wnosząc o jego zmianę i częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 245 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Uzasadniając sprzeciw wskazała, że od dwóch lat w swoich sprawozdaniach wykazuje znaczne straty finansowe, w roku 2013 strata Spółki wyniosła 149.368,31 zł, zaś w roku 2014 – 167.360,10 zł, tak więc stan ten ma charakter trwały i pogłębia się. Zdaniem Skarżącej ocena skali prowadzonej przez nią działalności oraz uzyskiwanego przychodu dokonana przez referendarza sądowego nie odzwierciedla jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Zaznaczyła, że przychód jest kategorią bilansową i nie oddaje rzeczywistej sytuacji materialnej, gdyż lata obrotowe 2013 i 2014 Spółka zamknęła ze znacznymi stratami. Wskazała również, że posiadany przez nią majątek ruchomy to głównie urządzenia do gry, które są wyjątkowo trudno zbywalne. Wyeksponowała również, że zajęty został jej jedyny rachunek bankowy, zaś w toku egzekucji administracyjnych zajmowane są również urządzenia stanowiące jedyny majątek Spółki, który służy jej do prowadzenia działalności gospodarczej. Zwróciła uwagę, że łączna kwota wpisów od skarg na decyzje dotyczące wymierzenia jej kar pieniężnych wynosi obecnie ponad 80.000 zł, zaś kwota wymagalnych kar pieniężnych to 3.000.000 zł. Wobec powyższego, uiszczenie przez Skarżącą wpisu sądowego od skargi oznaczać będzie de facto zamknięcie jej dostępu do drogi sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Spółki referendarz sądowy prawidłowo uznał, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Przed WSA w Warszawie toczy się obecnie 57 spraw ze skarg na decyzje o nałożeniu na Skarżącą kar pieniężnych. We wszystkich sprawach Spółka wniosła o przyznanie jej prawa pomocy, więc rozpoznając wniosek zarówno referendarz sądowy jak i Sąd może oprzeć się na dokumentacji znanej mu z urzędu, a znajdującej się w aktach sądowych innej sprawy. Należy wskazać, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest zysk uzyskiwany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak równocześnie, że w razie poniesienia przez Spółkę straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Skarżąca wykazała wprawdzie taką stratę za 2013 r. i 2014 r. (odpowiednio: 149.368,31 zł oraz 167.360,10 zł), jednak zdaniem Sądu przedwczesne jest w takiej sytuacji twierdzenie o trwałości takiego stanu rzeczy. Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie, co sama przyznaje w sprzeciwie (twierdząc, że jest jednym z elementów obrazujących kondycję podmiotów gospodarczych), ma także uzyskiwany przychód. Za rok 2014 przychód ten wyniósł 1.688.950,20 zł. Ponadto, ważne są także w tym kontekście takie dane jak wysokość kapitału zakładowego, czy wartość środków trwałych. Te ostatnie mają przecież wymierną wartość i mogą być źródłem konkretnych środków finansowych, a zatem są "środkami", o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W przypadku wnioskodawcy wymienione wyżej pozycje wynoszą odpowiednio: 5.000 zł oraz 500.850,02 zł. Wysokość każdej z osobna przewyższa (w tym drugim przypadku wielokrotnie) wartość wpisu w niniejszej sprawie jak też wartość wszystkich wpisów, do których uiszczenia zobowiązana jest Spółka, wynoszącą zgodnie z jej twierdzeniem ponad 80.000 zł (w przedmiotowej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 1.080 zł). W takiej sytuacji brak argumentów, by przerzucić na innych obywateli ciężar ponoszenia opłat sądowych, zwłaszcza w kontekście stwierdzenia Skarżącej, że nie tylko urządzenia do gry (co do których Spółka wskazuje na fakt częściowego ich zajęcia) składają się na posiadane przez nią środki trwałe. Spółka podaje także, iż tylko część z tych urządzeń zostało zatrzymanych przez organy celne. Odnosząc się do zarzutu Spółki zmarginalizowania przez referendarza sądowego faktu zajęcia jej jedynego rachunku bankowego należy podnieść, że sama tego rodzaju okoliczność nie może wprost skutkować koniecznością przychylenia się do jej żądania. Skarżąca nadal funkcjonuje w obrocie, wykazując aktywność gospodarczą. Spółka nie wskazała ponadto, by został w stosunku do niej złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, czy też wszczęte postępowanie naprawcze. Dodać należy, że w działalności gospodarczej występują różnego rodzaju zobowiązania, które związane są z wydatkami finansowymi. Zaliczyć do nich należy także opłaty sądowe. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 18.01.2008 r., I OZ 809/07, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy jest też szczególna instytucja przewidziana w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.), a mianowicie umożliwiająca zobowiązanie wspólników do dopłat. Dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20.02.2014 r. II FZ 146/14, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy Spółka zaznaczyła, że jedyny jej wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. W ocenie Sądu, powyższe świadczyć może tylko o braku podjęcia przez stronę należytej aktywności w celu samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu i nie może przemawiać na jej korzyść. Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Dodatkowo Sądowi wiadome jest z urzędu, że w innych zawisłych przed tut. Sądem sprawach, w których Spółce odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych, Skarżąca ostatecznie uiściła wpisy sądowe (np. sprawy V SA/Wa 1692/15, 2542/15, 2543/15, 3793/15, 4226/15). Świadczy to dobitnie, iż skarżąca posiada środki na opłacenie kosztów sądowych. W świetle zatem ciągłej aktywności gospodarczej Spółki, wysokości jej kapitału zakładowego, jak i wartości posiadanych środków trwałych, udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby swoistego rodzaju uprzywilejowanie jej. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego o odmowie zwolnienia spółki od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a.