V SA/Wa 687/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 15 października 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 13 maja 2010r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych spółki "D." z.o.o. z siedzibą w P. w postępowaniu sądowym ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] grudnia 2009r. w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych. W uzasadnieniu Sąd podał, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżącą nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wskazał również, iż zgodnie ze sprawozdaniem finansowym Spółki za 2008r. dotyczącym kontynuacji działalności gospodarczej wskazano, iż D. w S. podjęła decyzję o likwidacji wyłącznie produkcji przynoszącej straty, co było podstawą do likwidacji produkcji telewizorów w P. Spółka natomiast będzie kontynuowała działalność handlową, dla której to działalności nie są znane okoliczności wskazujące na jakiekolwiek zagrożenia. Wskazano również, iż w 2009 r. trwała jeszcze produkcja. Ponadto w treści uzasadnienia Sąd wywiódł, że spółka stale prowadzi działalność handlową, a w I kwartale 2010r uzyskała przychody z prowadzonej działalności, nieco niższe niż w roku bieżącym, lecz będące w stanie pokryć niezbędne koszty sądowe. Spółka, na co zwrócił uwagę Sąd nie korzysta z kredytów bankowych, gdyż bieżącą działalność finansuje z wpływów ze sprzedaży majątku pozostałego po produkcji. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł pełnomocnik spółki, w którym wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości jako nieprzygotowanego i nie rozpoznającego istoty sprawy. W uzasadnieniu zażalenia, jego autor wskazał na rażącą obrazę przepisów postępowania w szczególności art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). A także na obrazę przepisów prawa materialnego, w tym art. III - 257 pkt 4 Traktatu Konstytucyjnego Unii Europejskiej oraz art. 78 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 30 czerwca 2010 r. sygn. akt II GZ 195/10 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd II instancji wskazał, iż ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji jest w świetle przedstawionych przez Spółkę okoliczności mających uzasadnić jej wniosek, niewystarczająca. Sąd nie ustalił, czy wstępna strata za rok 2009 osiągnęła przewidywany pułap, czy też na koniec roku 2009 go przewyższyła. Błędnie także Sąd I instancji przyjął, iż sprawozdanie finansowe za rok 2008 przesądza o faktycznej sytuacji finansowej spółki i rodzi domniemanie, że w kolejnych latach spółka "D." będzie przynosiła zyski. Nie zasługuje na uwzględnienie zdaniem NSA przyjęty przez Sąd I instancji argument dotyczący spłaty przez spółkę kredytu bankowego, której fakt nie został jednoznacznie ustalony. W dalszej części przyjętego rozstrzygnięcia NSA zobowiązał tutejszy Sąd do zbadania i ustalenia od jakiej chwili strona powinna była zaplanować wydatki związane z kosztami sądowymi koniecznymi do poniesienia, w związku z wniesioną przez nią w sprawie niniejszą skargą. A także czy w chwili, ustalonej zgodnie z powyższym wskazaniem, strona posiadała stosowne środki lub uzyskała je później, aby ponieść koszty sądowe oraz do ustalenia czy strona miała faktyczną możliwość zbycia posiadanych rzeczowych składników majątku, aby dochować terminu do poniesienia opłat sądowych. A także ustalić, które ze zobowiązań strony (w tym obowiązek poniesienia innych kosztów sądowych, przede wszystkim tych wspomnianych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, jak i obciążającego stronę kredytu) powinny ustąpić pierwszeństwa obowiązkowi poniesienia kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Sąd I instancji jest zobowiązany ponadto do rozważenia, jak w sytuacji spółki poniesienie przez nią koniecznych wydatków np. należności ZUS wpłyną na dalsze istnienie tego podmiotu w obrocie gospodarczym. Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieporozumienie wskazaną przez Sąd I instancji okoliczność posiadania przez skarżącą spółkę pełnomocnika z wyboru, co nie może stanowić przesłanki wpływającej na ocenę zdolności płatniczych i kondycji finansowej skarżącej spółki. Zarządzeniem Sędziego Sprawozdawcy z 19 sierpnia 2010r. pełnomocnik skarżącej spółki został wezwany do nadesłania aktualnego zestawienia środków trwałych Spółki, odpisu zeznania podatkowego CIT 8 za ostatni rok obrotowy dokumentów potwierdzających stan zatrudnienia w Spółce, wyciągów i wykazów z posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ostatniego sprawozdania finansowego spółki, a także informacji czy strona miała faktyczną możliwość zbycia posiadanych rzeczowych składników majątku, aby dochować terminu do poniesienia opłat sądowych. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego wraz z pismem z 30 sierpnia 2010r. złożył żądane dokumenty i wyjaśnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku D. sp. z o.o. z siedzibą w P. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że sąd wojewódzki nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, str. 490). W pozostałym zakresie jednakże ocena wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny wiąże sąd rozpoznający sprawę ponownie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy prowadzi dalej sprawę w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji. Stosownie do brzmienia art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie przez Wnioskującą udowodnione, bowiem użyte w przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa w określonym w ustawie zakresie. Czyniąc zadość wytycznym Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazać należy, że strona skarżąca jako profesjonalny podmiot gospodarczy winna była zaplanować wydatki związane z kosztami sądowymi od momentu rozpoczęcia działalności gospodarczej. W przedmiotowej sprawie spółka jest zobowiązana do wniesienia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 złotych (stosownie do § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu). Zdaniem Sądu strona posiada stosowne środki umożliwiające poniesienie kosztów sądowych, na kontach bankowych spółki dostępne są kwoty: w I. S.A.: a) [...], b) w [...] ze stanem [...] (tj. [...]) c) w [...] ze stanem [...] (tj. [...]) d) w GBP ze stanem 0,00; oraz w D. a) [...] ze stanem [...], b) w [...] ze stanem [...] (tj. [...]). Zatem na rachunkach bankowych zostały zgromadzone znaczne środki finansowe w wysokości ponad [...] co prowadzi do wniosku, iż skarżąca spółka ma dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Odnosząc się do kolejnego wskazania Sądu II instancji dotyczącego faktycznej możliwości zbycia posiadanych przez spółkę rzeczowych składników majątku podać należy, że zgodnie z załączonym do akt sprawy "Wprowadzeniem do sprawozdania finansowego za rok 2009", spółka sprzedała środki trwałe o wartości początkowej [...]. Zaś według stanu na dzień [...] luty 2010r. sprzedała środki trwałe o wartości początkowej ponad [...], co jednoznacznie wskazuje, że spółka mogła dochować terminów do uiszczenia opłat sądowych, gdyż zbyła, zgodnie z wcześniejszymi planami posiadane środki trwałe. Ponadto zgodnie z wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd ponownie rozpatrujący sprawę ma ustalić, które ze zobowiązań skarżącej spółki powinny ustąpić pierwszeństwa obowiązkowi poniesienia kosztów sądowych w danej sprawie. Sąd I instancji wskazuje, iż spółka jak przedstawiła w załączonych do akt sprawy dokumentach posiada środki na zaspokojenie wszystkich swoich zobowiązań bez konieczności rezygnowania z prowadzenia spraw sądowych. Zgodnie ze wspomnianym sprawozdaniem finansowym, począwszy od miesiąca stycznia 2010r. spółka zaczęła korzystać z tzw. ulgi na złe długi. Kwota takiej ulgi wynosi ponad [...], co również pozwala spółce na gromadzenie środków finansowych na spłatę innych zobowiązań. Ponadto z dniem [...] marca 2010r. weszła w życie umowa o ubezpieczeniu społecznym między Rzeczypospolitą Polską a R., w związku z czym spółka wyrejestrowała pracowników [...] z ubezpieczenia w ZUS i zaprzestała rozliczania i naliczania składek ZUS, jak czytamy w sprawozdaniu. Zatem konieczne wydatki na należności ZUS zostały ograniczone dzięki umowie, co z kolei wpłynie na możliwości finansowe podmiotu. Wspomniane konieczne wydatki spółki m.in. raty kredytu, należności ZUS zostały ograniczone, co pozwala na przyjęcie, że spółka posiada niezbędne środki finansowe by prowadzić postępowania sądowe, nawet w tak znacznej ilości. Poniesione przez spółkę koszty sądowe, przy ograniczeniu innych zobowiązań nie wpłyną zdaniem Sądu I instancji na możliwość istnienia spółki w obrocie gospodarczym. Struktura rodzajowa i terytorialna sprzedaży spółki się zmienia w porównaniu z rokiem 2008, na co wskazują dołączone do akt sprawy dokumenty, jednak spółka nadal będzie kontynuowała działalność handlową w zakresie sprzedaży sprzętu [...] i dla tego rodzaju działalności, nie znane są spółce żadne okoliczności wskazujące na jakiekolwiek zagrożenia. W oparciu o załączone dokumenty spółka w roku 2009 poniosła wstępną stratę, jak wskazuje jej pełnomocnik w wysokości [...]., a pod koniec roku ten pułap przekroczyła i wyniosła [...]. Pomimo tego w opinii Sądu ważnym jest podkreślenia, iż aktywa spółki na dzień [...] grudnia 2009r. wyniosły [...], a inwestycje krótkoterminowe wynosiły [...], a w roku 2008 wyniosły [...], zatem w porównaniu z rokiem poprzednim, są nawet nieznacznie wyższe. Na uwagę zasługuje też fakt, że kapitał własny spółki w roku 2009 i roku 2008 nie uległ zmianie i wyniósł [...]. Spółka posiada także rezerwy na spłatę zobowiązań w wysokości [...], zatem jest w stanie pokrywać swoje bieżące należności. Trzeba dodać, iż spółka jak wynika z odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego nie znajduje się w stanie upadłości, nie jest wobec niej prowadzone postępowanie układowe. Spółka zgodnie z załączonym oświadczeniem zatrudnia [...] pracowników, zatem nie utraciła płynności finansowej oraz uzyskuje bieżące dochody ze sprzedaży sprzętu [...]. Przychody netto ze sprzedaży produktów za rok 2009 wyniosły [...]. Zgodnie z załączonym do akt sprawy "Sprawozdaniem zarządu D. " sp. z. o. o. z siedzibą w P. z działalności za rok 2009", spółka ujawnia swoje plany na rok 2010r. Jak wskazuje, będzie kontynuowała lokalną działalność handlową sprzętem [...] marki D., przewiduje sprzedaż towarów m.in. [...], [...], [...] na kwotę [...], a zysk netto został zaplanowany na kwotę [...]. Spółka nie planuje zaciągania kredytów bankowych, a działalność będzie finansowana ze środków własnych. Przyjęte przez spółkę na rok 2010 założenia, zdaniem Sądu wskazują na możliwość realizacji prawa do Sądu przez spółkę, bez sięgania do pomocy ze środków budżetowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 p.p.s.a, należało postanowić jak w sentencji.