V SA/Wa 701/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Sędzia WSA - Olga Żurawska – Matusiak (spr.), Protokolant - st. sekr. sąd. Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi I.M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. P.G., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 292, 80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). Decyzję z ... stycznia 2010 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję z ... listopada 2009 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych przez I. M. (dalej jako skarżąca) płatności z tytułu wspierania działalności na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie sprawy. ... czerwca 2004 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004. Decyzją z ... grudnia 2004 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Chełmie przyznał skarżącej płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania do powierzchni ... ha, w wysokości ... zł na rok 2004. W kolejnych latach skarżąca nie występowała z wnioskami o ww. treści, w związku z czym została wezwana do złożenia wyjaśnień odnośnie braku wniosków kontynuacyjnych z tytułu ONW. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżąca zaniechała działalności rolniczej na terenach ONW w 2005 r. W związku z powyższym decyzją z ... listopada 2009 r. ustalono I. M. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości ... zł. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podano, że w sprawie nie zostało złożone oświadczenie o przejęciu działek rolnych na powierzchnię objętą pięcioletnim zobowiązaniem. Tymczasem skarżąca zobowiązała się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jej posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wspierania działalności na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Wynika to jednoznacznie ze złożonego wniosku podpisanego przez skarżącą osobiście ... czerwca 2004 r. Wobec zaniechania prowadzenia tej działalności zobowiązana jest do zwrotu płatności ONW, która została jej przyznana. Jednocześnie organ wskazał, że ustalona kwota, powiększona o odsetki, winna być wpłacona na wskazany w decyzji rachunek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca przyznała, że ... stycznia 2005 r. gospodarstwo rolne przekazała córce, zaznaczając, iż nie została pouczona o konieczności złożenia oświadczenia. Zwróciła jednocześnie uwagę, że córka składała wnioski ONW. Wskazaną na wstępie decyzję Prezes ARiMR utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Uzasadniając wydaną decyzję podkreślił, że producent rolny jest uprawniony do płatności ONW, jeżeli zobowiąże się do prowadzenia działalności rolniczej przez okres 5 lat. W przypadku zaniechania działalności rolniczej zwraca całą płatność ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło na całości działek rolnych objętych zobowiązaniem ONW. Dlatego też skarżąca zobowiązana jest zwrócić całą pobraną kwotę. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ zwrócił uwagę, że w dniu przekazania gospodarstwa rolnego, rozporządzenie ONW nie regulowało kwestii wyłączenia konieczności zwrotu przyznanych płatności ONW w przypadku zaniechania działalności rolniczej. Brak było zatem możliwości poinformowania skarżącej o konieczności złożenia stosownych dokumentów celem przekazania zobowiązania ONW. Możliwość przekazania zobowiązania powstała dopiero w 2006 r. W tym celu dla uniknięcia obowiązku zwrotu płatności należało do ... lipca 2006 r. złożyć oświadczenie przejmującego działki rolne. W rozpoznawanej sprawie przedmiotowe oświadczenie nie zostało złożone. Organ podkreślił, że skarżąca była świadoma ciążących na niej obowiązków wynikających z przystąpienia do programu ONW. W skardze na powyższą decyzję, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca podała, że wraz z przejęciem gospodarstwa rolnego córka wzięła na siebie wszystkie obciążenia i obowiązki, a także złożyła wnioski na ONW. Zaakcentowała, że nikt nie pouczył córki co do przysługujących jej uprawnień i obowiązujący przepisów, czym naruszono art. 8 i art. 61 §3 a także art. 7 k.p.a. W ocenie skarżącej wszystkie formalności związane z ONW powinny być załatwione przy podpisywaniu aktu notarialnego dotyczącego darowizny gospodarstwa rolnego. Nadto skarżąca wskazała, że w 2006 r. córka także wypełniła wnioski ONW i wówczas nie została poinformowana o obowiązku złożenia oświadczenia. Podała, że nie ma możliwości spłaty żadnej kwoty, gdyż nie ma dochodów. W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji pod katem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Dokonując oceny zasadności skargi wniesionej przez I. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw. Podstawę merytoryczną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 73, poz. 657 z późn. zm. – dalej jako rozporządzenie ONW), które zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 oraz z 2004 r. Nr 42, poz. 386). Rozporządzenie to określa zasady udzielania, wstrzymywania, zmniejszania i zwracania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Wyliczenie płatności ONW następuje w oparciu o powierzchnie zadeklarowanych i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania działek, użytkowanych jako grunty orne, sady, łąki i pastwiska trwałe (§ 4 ust. 1 i 2). Przepisy te określają m.in. wymóg prowadzenia działalności rolniczej na zgłoszonych do płatności działkach rolnych przez 5 lat, a działalność ta jest prowadzona zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej, o której mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady 1257/1999/WE z 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Dolnej. Producent rolny jest uprawniony do płatności ONW, jeżeli zobowiąże się do prowadzenia na zgłoszonych działkach rolnych działalności rolniczej zgodnie z ww. art. 14 ust 2 rozporządzenia1257/1999 przez 5 lat. Zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 1a rozporządzenia ONW - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem producent rolny zwraca całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW. Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu płatności ONW w sytuacji zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy została wprowadzona na mocy § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 9 marca 2006r. zmieniającego rozporządzenie ONW. Dopiero po tej nowelizacji producent rolny mógł uwolnić się od powyższego obowiązku, jeżeli spełnił warunki wskazane w § 9 ust. 2a znowelizowanego rozporządzenia ONW, tj. w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, produccent rolny złożył do kierownika biura powiatowego Agencji oświadczenie przejmującego działki rolne, w którym zobowiązuje się do kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych i zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych, jaką posiadacz ten obowiązany byłby zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w lit. a. Zgodnie zaś z § 2 ust 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 25 kwietnia 2006 r. zmieniającego rozporządzenie ONW - obowiązek zwrotu płatności w związku z zaniechaniem działalności rolniczej na obszarach ONW na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, został wyłączony również w tych przypadkach, w których przeniesienie posiadania nastąpiło przed dniem wejście w życie przepisów tejże nowelizacji, a producent rolny złożył kierownikowi biura powiatowego ARiMR na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie przejmującego działki rolne, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj, od 4 maja 2006 r. do 3 lipca 2006 r. Wskazać także należy, że zgodnie z § 9 ust. 3 rozporządzenia ONW - płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli: 1) zaniechanie, o którym mowa w ust. 2, nastąpiło na skutek zaistnienia chociażby jednej z następujących okoliczności: a) długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego, b) wystąpienie klęski żywiołowej, c) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym producenta rolnego na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, d) wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt w gospodarstwie rolnym producenta rolnego, e) wywłaszczenie nieruchomości, na której są położone działki rolne objęte wnioskiem, f) rozwiązanie przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone działki rolne objęte wnioskiem, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności, oraz 2) producent rolny zawiadomił kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004), o zaistnieniu chociażby jednej z okoliczności wymienionych w pkt 1, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej. Powyższe przepisy jednoznacznie określają, że płatności ONW są przyznawane rolnikom, którzy podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. Wprowadzając taki warunek prawodawca uregulował konsekwencje zaniechania prowadzenia działalności rolnej na wszytkich działkach rolnych lub na części działek rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, nakazując zwrot całości lub części płatności. Dla powstania obowiązku wydania przez właściwy organ decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ONW wystarczającą przesłanką jest ustalenie zaniechania prowadzenia działaności rolniczej, brak oświadczenia podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie działek rolnych i wykluczenie istnienia przesłanek określonych w §9 ust. 3 rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. W rozpoznawanej sprawie do przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW doszło jeszcze przed nowelizacją rozporządzenia ONW z 25 kwietnia 2006 r., a zatem organ był zobowiązany zbadać czy skarżąca w terminie od 4 maja 2006 r. do 3 lipca 2006 r. złożyła oświadczenie córki o treści określonej w §2 ust 1 rozporządzenia z 25 kwietnia 2006 r. Z ustaleń organu, które nie zostały skutecznie zakwestionowane przez skarżącą, wynika że takie oświadczenie nie zostało złożone. Wprawdzie skarżąca podaje, że składała jakieś oświadczenia lecz z jej twierdzeń nie wynika aby było to oświadczenie jej córki zawierające wymaganą, powołanymi wyżej przepisami, treść, złożone w terminie 60 dni od wejścia w życie znowelizowanych przepisów rozporządzenia ONW. W tak zarysowanych okolicznościach faktycznych organ był zobowiązany do określenia jaką kwotę skarżąca powinna zwrócić, w związku z zaniechaniem działalności rolniczej. W sprawie niesporne jest, że skarżąca zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania na rzecz córki, wszystkich działek rolnych położonych na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Płatności za rok 2004 zostały przyznane z uwzględnieniem całości powierzchni przedmiotowych działek, co oznacza, że skarżąca zobligowana jest zwrócić całą otrzymaną kwotę płatności, tj. ... zł, powiększoną o odsetki, skoro nie wystąpiły okoliczności o jakich mowa w §9 ust 3 rozporządzenia ONW. Za niezasadne uznał Sąd zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisu art. 7, 9 i 61 §3 k.p.a. Organ podjął bowiem wszelkie czynności celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a poczynione przez organ ustalenia nie zostały skutecznie przez skarżącą zakwestionowane. Niewątpliwie, zgodnie z dyspozycją art.9 k.p.a. organ ma obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, lecz jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 6 maja 2009 r. (sygn. akt V SA/Wa 3133/08), nie zwlania to beneficjentów działania ONW z obowiązku zaznajomienia się z przepsiami prawa. W rozpoznawanej sprawie w związku z powyższym zarzutem istotne są dwie kwestie. Po pierwsze skarżąca, jako beneficjent pomocy finansowej ONW, była obowiązana do zapoznania się z warunkami i trybem jej udzielania, wstrzymywania, zwracania i zmniejszania, w tym z konsekwencjami przeniesienia na rzecz innnych podmiotów, w całości posiadania działek rolnych położonych na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Skarżąca złożyła nadto stosowny podpis we wniosku o przyznanie płatności, poświadczający jej zobowiązanie do prowadzenia działności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jej posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez pięć lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Po drugie, w dacie występowania o pomoc finansową w ramach ONW i w dacie przenoszenia posiadania przedmiotowych działek rolnych nie istniała możliwość przejęcia zobowiązania ONW bez konieczności zwrotu otrzymanej płatności . Wówczas gdy taka możliwość powstała, wobec skarżącej nie toczyło się żadne postępowanie administracyjne dotyczące płatności ONW, a zatem organ nie miał obowiązku udzielania informacji na temat okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącej. Te prawa i obowiązki muszą być bowiem przedmiotem postępowania administracyjnego. Nie można oczekiwać od organów zajmujących się udzielaniem pomocy finansowej, że będą informowały beneficjentów o każdej zmianie przepisów prawa. Mając powyższe uwagi na względzie należy uznać, że także zarzut naruszenia art.61 §3 k.p.a. jest niezasadny, zwłaszcza, że skarżąca zarzutu tego nie sprecyzowała. Przyjąć jednak należy, że w 2005 r., kiedy to doszło do przeniesienia posiadania działek rolnych ze skarżacej na jej córkę, nie mogło być wszczęte żadne postępowanie związane z przejęciem zobowiązań dotychczasowego posiadacza działek rolnych i uwolnieniem się od obowiązku zwrotu otrzymanych płatności, albowiem obowiązujące wówczas przepisy nie przewidywały takiej możliwości. Ze wskazanych wyżej powodów Sąd na zasadzie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł na mocy art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 i 20 w związku z § 18 ust.1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)