V SA/Wa 704/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2010 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... stycznia 2010 r. nr Nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu płatności dla gospodarstwa niskotowarowego; oddala skargę. U Z A S A D A N I E N I E J. P. (zwana dalej: Skarżącą) złożyła w dniu ... marca 2005 r. w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. wniosek o pomoc finansową na działanie wspieranie gospodarstw niskotowarowych, a następnie w dniu ... stycznia 2006 r. korekty wniosku na wezwanie nr ... i nr ... . Decyzją z dnia ... lutego 2006 r. nr ... Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. przyznał dla gospodarstwa niskotowarowego płatność w wysokości ... zł, która miała być wypłacana przez 5 kolejnych lat. Następnie Umową darowizny (Akt notarialny Rep.A nr ...) z dnia ... maja 2008r. J. P. przekazała gospodarstwo niskotowarowe synowi Ł. P. Pismem z ... marca 2009 r. nr ...(znak sprawy ...) Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – dalej: Prezes ARiMR - zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych na mocy decyzji z dnia ... lutego 2006 r. nr ..., informując jednocześnie o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych płatności w wysokości ... zł. Skarżąca pismem z ... kwietnia 2009 r., które zostało przekazane przez Dyrektora ... Oddziału Regionalnego ARiMR w K. według właściwości do Prezesa ARiMR, wniosła o umorzenie zwrotu dotacji z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych. Decyzją z dnia ... kwietnia 2009 r. nr ... Prezes ARiMR ustalił Skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych w wysokości ... zł. Skarżąca ... maja 2009 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ARiMR decyzją z ... stycznia 2010 r. nr ... – wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.; zwanej dalej: k.p.a.), w zw. z art. 29 ust. 4 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98 poz. 634) – utrzymał w mocy decyzję własną z ...kwietnia 2009 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes ARiMR wskazał, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 4 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z 7 grudnia 2004 r. w spawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 286, poz. 2870 ze zm.; zwanego dalej: rozporządzeniem WGN) – płatność dla gospodarstwa niskotowarowego jest udzielana producentowi rolnemu, który zobowiąże się do nieprzenoszenia własności gospodarstwa niskotowarowego przez okres 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. Organ wyjaśnił, że Skarżąca darując swojemu synowi w dniu ... maja 2008 r. gospodarstwo niskotowarowe uchybiła przyjętemu na siebie zobowiązaniu do nieprzenoszenia własności gospodarstwa przez okres pięciu lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. Jednocześnie organ wskazał, iż zgodnie z § 10 rozporządzenia WGN – płatność dla gospodarstwa niskotowarowego podlega wstrzymaniu i zwrotowi, jeżeli producent rolny przeniósł własność gospodarstwa niskotowarowego przed upływem 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, z zastrzeżeniem § 11 (przeniesienia własności gospodarstwa niskotowarowego na rzecz następcy producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną). Organ podkreślił, że Pani J. P. podpisując wniosek w dniu ... marca 2005 r. oświadczyła, iż znane jej są zasady przyznawania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego oraz że jest świadoma skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji działania "wspieranie gospodarstw niskotowarowych". Jednocześnie strona zobowiązała się do nieprzenoszenia własności gospodarstwa niskotowarowego przez okres 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, z zastrzeżeniem że zobowiązanie to nie dotyczy przeniesienia własności gospodarstwa na rzecz następcy wnioskodawcy, któremu przyznano rentę strukturalną. Wymóg nieprzenoszenia własności gospodarstwa niskotowarowego zawarty jest również w szczegółowym opisie zobowiązań, umieszczonym w sekcji IX wniosku o pomoc finansową na działanie wspieranie gospodarstw niskotowarowych- "Oświadczenia i zobowiązania". W konsekwencji producent rolny składając wniosek o przyznanie płatności, już na etapie wnioskowania jest informowany o zobowiązaniach, jakie musi podjąć celem uzyskania płatności. Dlatego też – w opinii organu – należy uznać, iż skarżąca została należycie poinformowana o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie skarżąca przeniosła własność gospodarstwa rolnego na rzecz syna z powodu złego stanu zdrowia. Konsekwencją powyższej czynności zgodnie z § 10 rozporządzenie WGN jest wstrzymania i zwrot płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. Odnosząc się do argumentów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz przedłożonych dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącej organ stwierdził, że przepisy rozporządzenia WGN nie wymagają aby producent rolny, ubiegający się o płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, działał osobiście w ramach prowadzonej działalności rolniczej. Fakt uznania producenta rolnego za długotrwale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, nie stanowi negatywnej przesłanki do wypłacenia płatności w ramach działania wspieranie gospodarstw niskotowarowych. Co więcej rozporządzenie WGN dopuszcza możliwość wypłacenia 4 i 5 raty płatności, pomimo niezrealizowania przedsięwzięć zgodnie z planem rozwoju gospodarstwa niskotowarowego, jeżeli powodem była m.in. długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego (§ 9 ust. 3). Nie mniej jednak, negatywną przesłanką pozostaje fakt zbycia gospodarstwa niskotowarowego przed upływem 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. W myśl art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Prezes ARiMR ustala w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków: 1. pochodzących z funduszy Unii Europejskiej ; 2. krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Wypłacone nienależnie Skarżącej środki w kwocie ... zł pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie. Organ wyjaśnił, również, iż nie zachodzą żadne przesłanki umożliwiające odstąpienie ze strony ARiMR od dochodzenia zwrotu pobranych przez skarżącą środków pieniężnych. W sprawie brak jest bowiem przesłanek do uznania, że Skarżąca jest zwolniona z obowiązku zwrotu pobranych płatności z tytułu wsparcia gospodarstw niskotowarowych. Ponadto organ wskazał, iż zgodnie z art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z art. 73 ust. 3 w związku z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników. Odsetki naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Skarżąca - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – złożyła w dniu ... lutego 2010 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa ARiMR z dnia ... stycznia 2010 r., wnosząc o jej uchylenie w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 84 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 z późniejszymi zmianami) w związku z art. 157§1 Kodeksu cywilnego; 2. naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 10 § 1, art. 80, art. 81 i art. 86 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez dokonanie ustaleń faktycznych nie mających pokrycia w materiałach sprawy przedstawionych stronie oraz przez zaniechanie przesłuchania stron w celu wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy; 3. naruszenie zasady zapewnienia udziału w postępowaniu wszystkim stronom (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.); organy obu instancji nie dopuściły do udziału w postępowaniu domniemanego nabywcy gospodarstwa rolnego skarżącej, mimo, że posiadał on w sprawie interes prawny. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż skarżąca zawarła ze swoim synem umowę, który miał być w zamiarze stron umowy następcą skarżącej w rozumieniu pojęcia "następcy" użytego w art. 84 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Celem zawarcia tej umowy było uzyskanie przez skarżącą uprawnień do renty rolniczej. Renta taka została skarżącej przyznana. Umowa, na podstawie której skarżąca jako właścicielka gospodarstwa rolnego ustanowiła następcę, miała pełnić rolę określoną w tym przepisie tzn. miała stanowić zobowiązanie do przeniesienia własności. Ponieważ własność nieruchomości nie może być przeniesiona pod warunkiem, przeniesienie własności na nabywcę w razie spełnienia warunku (przyznania renty) wymagało zawarcia dodatkowej umowy przenoszącej własność, stosownie do art. 157 § 2 kodeksu cywilnego. W konsekwencji – jeżeli umowa została zawarta zgodnie z wolą stron – własność gospodarstwa przeszła na nabywcę tylko w części, to jest w zakresie rzeczy ruchomych i innych praw związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR podtrzymał w całości stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, organ administracji nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani proceduralnego, w stopniu, który uzasadniałby ich uchylenie. Szczegółowe warunki i tryb udzielania, wstrzymywania, zawieszania, zwracania i zmniejszania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych określa rozporządzenie WGN. W myśl § 3 rozporządzenia WGN – płatność dla gospodarstwa niskotowarowego jest udzielana producentowi rolnemu, który: 1) jest osobą fizyczną; 2) prowadził, przez okres co najmniej 3 lat przed złożeniem wniosku, działalność rolniczą w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej; 3) w dniu złożenia wniosku prowadził działalność rolniczą, w gospodarstwie rolnym stanowiącym przedmiot odrębnej własności producenta rolnego lub jego małżonka, albo przedmiot ich współwłasności oraz będącym gospodarstwem niskotowarowym w rozumieniu decyzji 85/377/EWG z 7 czerwca 1985 r. ustanawiającej wspólnotowa typologię gospodarstw rolnych (Dz. U. WE L 220 ze zm.); 4) zobowiąże się do realizacji przedsięwzięć mających na celu restrukturyzację gospodarstwa niskotowarowego dotyczących prowadzenia działalności rolniczej lub pozarolniczej działalności gospodarczej, zgodnie z planem rozwoju gospodarstwa niskotowarowego, a także do nieprzenoszenia własności gospodarstwa niskotowarowego przez okres 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego (§ 4). Rozporządzenie WGN określa także konsekwencje niedotrzymania zobowiązania polegającego na nieprzenoszeniu własności gospodarstwa niskotowarowego w okresie 5 lat od dnia przyznania płatności, którymi są wstrzymanie i zwrot płatność dla gospodarstw niskotowarowych (§ 10). Wstrzymanie płatności dla gospodarstwa niskotowarowego następuje na podstawie decyzji administracyjnej kierownika biura powiatowego Agencji, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania producenta rolnego (§ 13). Jednakże, gdy przeniesienie własności gospodarstwa niskotowarowego nastąpi w związku z przyznaniem renty strukturalnej na rzecz następcy producenta rolnego, który w terminie 35 dni od daty przeniesienia własności tego gospodarstwa złoży stosowne oświadczenie, płatność dla gospodarstw niskotowarowych nie podlega zwrotowi a pozostała do wypłaty pomoc finansowa przysługuje temu następcy (§ 11). Z powyższego wynika, więc, że jednym z koniecznych warunków, które musi spełnić producent rolny ubiegający się o przyznanie przedmiotowej płatności, jak również ten, któremu taką płatność przyznano jest nieprzenoszeniae własności gospodarstwa niskotowarowego przez okres 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. Skarżąca składając ... marca 2005 r. wniosek o pomoc finansową na wspieranie gospodarstw niskotowarowych miała świadomość wypełnienia ww. warunków. Bowiem we wniosku, jak również złożonych korektach do wniosku podpisała oświadczenie (sekcja XI wniosku), iż znane jej są zasady przyznawania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, oraz że jest świadoma skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji działania "wspieranie gospodarstw niskotowarowych". Skarżąca zobowiązała się również – zgodnie z pkt 15 ppkt 2 akapitu drugiego sekcji XI – do nieprzenoszenia własności gospodarstwa niskotowarowego przez okres 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego (z zastrzeżeniem, że zobowiązanie to nie dotyczy przeniesienia własności tego gospodarstwa na rzecz następcy w zamian za rentę strukturalną). Tak więc przyznanie przedmiotowej płatności począwszy od ... lutego 2006 r. spowodowało, że dopiero w lutym 2011 r. Skarżąca mogłaby przenieść własność gospodarstwa rolnego, bez konsekwencji wstrzymania oraz zwrotu płatności. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że własność gospodarstwa niskotowarowego Skarżąca przeniosła ... maja 2008 r. na rzecz syna Ł.P. (umowa darowizny, akt notarialny rep. A ...), który nie był następcą wnioskodawcy, któremu przyznano rentę strukturalną. Czynności tej skarżąca dokonała przed upływem 5 letniego okresu, w którym własność gospodarstwa rolnego nie powinna być przenoszona bez konsekwencji wynikających z § 10 rozporządzenia WGN. Sąd za niezasadny uznał zarzut skarżącej, że wskazana umowa darowizny nie przeniosła własności gospodarstwa rolnego, a jedynie stanowiła zobowiązanie do jego przeniesienia. Wyjaśnić należy, iż znajdujący się w aktach administracyjnych akt notarialny Rep. A nr ... (umowa darowizny z dnia... maja 2008 r.) nie potwierdza zarzutów podniesionych przez skarżącą. W § 3 tej umowy wskazano, iż skarżąca daruje synowi wskazane nieruchomości, a ten darowiznę przyjmuje. Ponadto z §5 umowy wynika, iż wydanie nieruchomości nastąpiło w dniu ... maja 2008 r. W żadnym wypadku ze wskazanej umowy nie wynika zatem, by nie nastąpiło przeniesienie własności gospodarstwa rolnego tj. wchodzących w jego skład nieruchomości. Ponadto organ zasadnie przyjął, iż w sprawie nie zaistniała sytuacja określona w §11 rozporządzenia WGN. Zgodnie z jego treścią płatność nie podlega zwrotowi, jeżeli zostaną spełnione łącznie wymienione w tym przepisie warunki. Przeniesienie własności musi nastąpić na rzecz następcy producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną, jeżeli w określonym terminie złoży stosowne oświadczenie wraz ze szczegółowo opisanymi załącznikami. Jedynie w tym wypadku płatność nie podlega zwrotowi. Definicja "następcy" znajduje się w §2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 114, poz. 1191). Za następcę rozumieć należy osobę fizyczną rozpoczynającą działalność rolniczą po raz pierwszy z dniem przejęcia gospodarstwa rolnego od producenta rolnego ubiegającego się o rentę strukturalną, która nie ukończyła 40 roku życia w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną. Syn skarżącej nie spełnia wskazanych warunków zatem nie można go uznać za następcę w ich rozumieniu. Powołany natomiast w skardze przepis art. 84 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników zawierający definicję pojęcia "następca" w związku z art. 157 § 1 kodeksu cywilnego z powodów wyżej opisanych nie miał w tej sprawie zastosowania. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przez organ art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego wskazać należy, iż uchybienie przez organ obowiązkowi poinformowania strony o zakończeniu prowadzonego postępowania wyjaśniającego i możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji może skutkować wyeliminowaniem takiej decyzji z obrotu prawnego wyłącznie w sytuacji, gdy uchybienie takie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie niniejszej skarżąca nie wykazała, by brak zawiadomienia jej w trybie art. 10 K.p.a. skutkował niemożliwością dokonania konkretnych czynności procesowych. Ponadto zauważyć należy, iż w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z urzędu z dnia ... marca 2009 r. wyraźnie poinformowano skarżącą, iż zgodnie z art. 10§1, oraz art. 73 i art. 79 §2 K.p.a. w każdym stadium postępowania Strona ma prawo czynnego udziału, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przeglądania akt sprawy, jak również brania udziału w przeprowadzeniu dowodu. Nie doszło również w sprawie do naruszenia innych przepisów procedury administracyjnej wskazanych przez skarżącą tj. art. 80, art. 81 i 86 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wszystkie okoliczności sprawy zostały przez organ dostatecznie wyjaśnione i nie zachodziła konieczność przeprowadzania dodatkowego postępowania wyjaśniającego i dowodowego, w tym przesłuchania strony. Za chybiony należało także uznać zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisu art. 145 §1 pkt 4 K.p.a. poprzez niedopuszczenie do udziału w postępowaniu domniemanego nabywcy gospodarstwa rolnego skarżącej, mimo, iż - zdaniem skarżącej - posiadał on w sprawie interes prawny. Wskazać należy, iż prowadzone postępowanie administracyjne dotyczyło wyłącznie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przez J. P., zatem jest ona stroną tego postępowania. Nie można natomiast przymiotu strony przypisać synowi skarżącej w związku z nabyciem przez niego własności gospodarstwa rolnego należącego do skarżącej. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji wyroku.