V SA/Wa 716/14

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) grudnia 2013 r. nr (...) w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za bezzasadne p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy W. K. (dalej "Skarżący"), wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że w 1998 r. na skutek klęski żywiołowej utracił plony w dzierżawionym gospodarstwie rolnym, a w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego komornik odebrał mu bydło i sprzęt rolniczy, które służyły do prowadzenia produkcji rolnej. Nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości, nie osiąga dochodów, zatem nie stać go na ponoszenie kosztów sądowych i opłacenie profesjonalnej pomocy prawnej. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Do wniosku załączył zarządzenie Prezesa Sądu Rejonowego w Bytowie w przedmiocie umorzenia kosztów sądowych z 11 października 2012 r. oraz kserokopię postanowienia NSA z 13 listopada 2013 r. II GZ 644/13 przyznającego prawo pomocy w zakresie całkowitym. W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 13 maja 2014 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów. Skarżący nie zastosował się do wystosowanego wezwania bowiem nie nadesłał żądanych dokumentów. Nadesłał oświadczenie, że nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości. Nie otrzymuje pomocy od rodziny, od opieki społecznej, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nie posiada żadnych źródeł przychodów ani z tytułu wykonywanej pracy ani z tytułu zasiłku emerytalnego i nie składa zeznań podatkowych. Oświadczył, że w 1998 r. zawarł z żoną umowę o rozdzielności majątkowej oraz o podziale majątku wspólnego. Podkreślił, że małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Stosownie do art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc powyższe regulacje do rozpoznawanego wniosku stwierdzić należy, że oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z 2 maja 2014 r. okazały się niewystarczające do oceny, czy nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie). Dlatego Skarżący został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, czy Skarżący posiada zasoby pieniężne, zwłaszcza środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący nadesłał do Sądu oświadczenie o własnej sytuacji finansowej i majątku i nie przedstawił żadnych dokumentów objętych wezwaniem. Odnosząc się do powołanego przez Skarżącego faktu zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej zauważyć należy, że zawarcie takiej umowy nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jego własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto Skarżący oświadczył, iż nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, ani żadnych innych świadczeń (np. świadczeń emerytalno-rentowych) i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Jednocześnie – pomimo wezwania – nie odpowiedział, z jakich środków ponosi konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie i opłaty ze media). W tych okolicznościach faktycznych stwierdzić należy, iż sytuacja finansowa Strony nie została wyjaśniona. Nie wiadomo bowiem, skąd Skarżący czerpie środki na utrzymanie, skoro – jak utrzymuje – nie posiada żadnych źródeł dochodów ani oszczędności, nie korzysta z pomocy społecznej, a mimo to prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Istotą odrębnego gospodarstwa jest bowiem samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności ponoszenie wydatków związanych z eksploatacją lokalu oraz wyżywieniem. Wnioskodawca zaś nie przedłożył żadnych dowodów obrazujących wysokość ciążących na nim kosztów związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu, co więcej oświadczył, iż takowych nie posiada. Doświadczenie życiowe wskazuje, że zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania najskromniejszych środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on ich zupełnie pozbawiony, co w świetle zasad doświadczenia życiowego budzi wątpliwości. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz niejasności w złożonym oświadczeniu majątkowym uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Z jego oświadczenia w żaden sposób nie wynika, z czego się utrzymuje i w jaki sposób uzyskuje środki na codzienne funkcjonowanie, co uprawnia do postawienia tezy, że oświadczenie to nie jest rzetelne. Referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 postanowiono jak w sentencji.