II GZ 644/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 23 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 422/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać W. K. prawo pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 23 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 422/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił przyznania prawa pomocy W. K. w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W. K. (dalej skarżący) złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. w przedmiocie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. W odpowiedzi na wezwanie do opłacenia wpisu od skargi, W. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., postanowieniem z dnia 6 lutego 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 105/12, oddalił zażalenie na wskazane postanowienie. W uzasadnieniu stwierdzono, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, ponieważ nie przesłał na żądanie referendarza sądowego żadnych dokumentów świadczących o jego sytuacji finansowej. Zarządzeniem z dnia [...] maja 2012 r. Przewodniczący Wydziału III WSA w G. ponownie wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi. W odpowiedzi na to pismo skarżący ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy WSA w G. postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od wskazanego postanowienia, do którego dołączył trzy postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia [...] sierpnia 2012 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji oraz o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę 17.232,97 zł w i obciążeniu nimi dłużnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 1 października 2012 r., sygn. akt III SA/Gd 422/11, podmówił przyznania prawa pomocy W. K.. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 409/12, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w G. z dnia 1 października 2012 r. Następnie postanowieniem z dnia 10 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Gd 422/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odrzucił skargę W. K. na decyzję SKO w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie odmowy dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej wobec bezskutecznego wezwania skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia w przedmiocie wpisu, odmowy przyznania prawa pomocy. Skarga kasacyjna od wskazanego postanowienia została odrzucona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 11 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 422/11, z uwagi na fakt, że została sporządzona z pominięciem przymusu adwokacko-radcowskiego wynikającego z art. 175 § 1-2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), ponieważ skarżący osobiście sporządził ten środek zaskarżenia, pomimo pouczenia o prawidłowym trybie sporządzenia skargi kasacyjnej. WSA w G. postanowieniem z dnia 25 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 422/11, odrzucił zażalenie na postanowienie z dnia 11 stycznia 2013 r. W uzasadnieniu wskazano, że zażalenie to zostało sporządzone bez zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego. Na wskazane postanowienie W. K. złożył zażalenie, które cofnął pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. i oświadczył, że nieprawidłowo zrozumiał polecenie, co skutkowało "mylnym nadaniem biegu", gdyż działał bez pełnomocnika. Wskazał, że nie stać go na ustanowienie pełnomocnika i wniósł o przyznanie prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że nie stać go na ustanowienie adwokata, nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów wartościowych, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, nie posiada majątku. Do wniosku załączył postanowienie Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 30 marca 2012 r., sygn. akt [...], o ustanowieniu dla niego adwokata z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Zarządzeniem referendarza sądowego WSA w G. z dnia [...] czerwca 2013 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia następujących dokumentów: a) odpisów zeznań podatkowych złożonych za lata 2011 i 2012 bądź zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu za ww. lata; b) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; c) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi w okresie ostatnich trzech miesięcy; d) oświadczenia czy wnioskodawca otrzymuje obecnie świadczenia emerytalno – rentowe bądź pomoc finansową od członków rodziny a jeżeli tak to w jakiej wysokości; e) oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; f) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); g) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy; h) oświadczenia czy w okresie ostatnich dwóch lat wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa, jednostkom samorządu terytorialnego (gminom, powiatom), osobom prawnym lub osobom fizycznym; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, sygnatury prowadzonych spraw, daty wydanych orzeczeń oraz informację o treści zapadłych rozstrzygnięć z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz ewentualnie wypłaconych na jego rzecz; i) oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje nadal w związku małżeńskim; jeżeli tak wnioskodawca winien był przedstawić dokumenty obrazujące wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto małżonki oraz dokumenty obrazujące jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na małżonkę pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo, w którym wskazał, że nie składał jakichkolwiek zeznań podatkowych; nie generuje jakichkolwiek dochodów; nie otrzymuje świadczeń emerytalno – rentowych; nie korzysta z form pomocy społecznej; nie posiada rachunków bankowych; nie inicjował wskazanych w wezwaniu spraw sądowych. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim jednakże z uwagi na rozdzielność majątkową nie posiada wiedzy co do stanu majątkowego żony. Do pisma wnioskodawca załączył kserokopię sporządzonej w formie aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową z [...] kwietnia 1998 r. Postanowieniem z dnia 23 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 422/11, WSA w G. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W ocenie Sądu wnioskodawca nie zawarł w pismach jakichkolwiek informacji, które mogłyby odnosić się do jego sytuacji finansowej, co uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy tej sytuacji. Zażalenie na wskazane postanowienie złożył skarżący. Do pisma załączył postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] czerwca 2013 r., sygn. akt [...], o zwolnieniu wnioskodawcy od ponoszenia opłaty od zażalenia w całości oraz dwa zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] października 2012 r. w przedmiocie umorzenia kosztów sądowych w łącznej kwocie 3.553,34 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie skarżącego podlega uwzględnieniu. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jednakże, jeżeli strona nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i w wystarczający sposób wykaże tę okoliczność, sąd przyznaje jej prawo pomocy, które stanowi gwarancję możliwości realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym, wnioskowanym przez W. K., następuje, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie WSA w G. zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania W. K. prawa pomocy, z której to oceny NSA nie podziela. Wprawdzie zgodnie z art. 188 p.p.s.a. (stosowanym w związku z art. 197 § 2 tej ustawy) "jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku", jednak w doktrynie trafnie przyjmuje się, że zdanie drugie art. 188 p.p.s.a., wiążące sąd drugiej instancji stanem faktycznym przyjętym w zaskarżonym orzeczeniu, nie ma zastosowania w postępowaniu zażaleniowym. Przeciwnie, Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów w zakresie dopuszczonym przez art. 106 w zw. z art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a. Ma to szczególne znaczenie właśnie przy rozpatrywaniu zażaleń dotyczących prawa pomocy lub kwestii wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego. (vide teza 6 [w:] Komentarz do art. 197 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, B. Gruszczyński, A. Kabat, Lex 2013 i powołany tam: R. Hauser, Postępowanie zażaleniowe przed NSA [w:] Materiały na konferencję sędziów NSA, Serock 18-19 października 2004 r., maszynopis powielony, Warszawa 2004, s. 71-72; postanowienie NSA z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II GZ 563/13). W związku z powyższym przyjąć należy, że art. 106 § 3 p.p.s.a., będzie miał zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny może ocenić nowe, przesłane przez skarżącego dowody. Przechodząc do rozpoznania sprawy, należy w pierwszej kolejności uznać, że co prawda skarżący nie przedłożył dokumentów, do przesłania których był zobowiązany przez referendarza sądowego, jednak z całokształtu okoliczności sprawy wynika, że W. K. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione przez W. K. dokumenty (postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B., zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego w B. oraz postanowienia o zwolnieniu skarżącego z ponoszenia kosztów sądowych), w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowią potwierdzenie informacji poszukiwanych przez WSA. Z dokumentów tych wynika bowiem, że: 1. "egzekucja z ruchomości, wierzytelności i kont bankowych dłużnika okazała się bezskuteczna (vide s. 79-81 akt sądowych); 2. od [...] kwietnia 1998 r. skarżący i jego małżonka posiadają rozdzielność majątkową (na mocy aktu notarialnego – vide s. 147 akt sądowych; 3. na mocy zarządzeń Prezesa Sądu Rejonowego w B. zostały umorzone skarżącemu koszty sądowe z uwagi na fakt, że skarżący nie jest ich w stanie uiścić, a wszczynanie egzekucji w stosunku do niego jest bezcelowe (vide s. 170, 171 akt sądowych). Biorąc te okoliczności pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie wystarczająco zostało wykazane przez W. K., że nie dysponuje środkami na pokrycie jakichkolwiek kosztów sądowych. Wskazać również należy, że na obecnym etapie postępowania, w celu realnego umożliwienia skarżącemu uczestniczenia w procesie konieczne było przyznanie mu prawa sądowego w całości, tj. zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, jak we wniosku, tj. radcy prawnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.