V SA/Wa 748/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Asesor WSA - Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2008r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi z 22 stycznia 2008 r. (data nadania), wniesionej przez M. B. i uzupełnionej pismem z 21 marca 2008 r., jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2007 r., wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej wynikającej z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym, w następującym stanie faktycznym: Pismem z 15 sierpnia 2007 r. Pani M. B. wystąpiła do Wojewody [...] o umorzenie kwoty 250 zł wynikającej z mandatu karnego, nałożonego na nią w dniu 22 kwietnia 2007 r. za niezachowanie środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia. Wskazała, że jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w M. bez prawa do zasiłku. Wskazała też, że jest wdową samotnie wychowującą troje dzieci, w tym dwoje uczących się w szkole średniej. Podała, że utrzymuje się z renty rodzinnej na dzieci po zmarłym ojcu w wysokości 597,46 zł i świadczeń rodzinnych z opieki społecznej. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego pismem z 14 września 2007 r. organ wezwał stronę do złożenia informacji o jej dochodach i stanie materialnym (majątku ruchomym, nieruchomościach). W odpowiedzi na powyższe, w piśmie z 23 września 2007 r. Pani M. B. wskazała, że utrzymuje się z renty rodzinnej i świadczeń rodzinnych w GOPS. Wskazała również, że od września 2007 r. została zatrudniona w Gimnazjum w L. Następnie podała, że jedyny majątek jaki posiada to mieszkanie o powierzchni 52,5 m², które otrzymała po śmierci męża. Do akt sprawy wnioskodawczyni złożyła kserokopię umowy o pracę z 3 września 2007 r. zawartą na czas określony, tj. do dnia 31 grudnia 2007 r. z wynagrodzeniem zasadniczym 1055 zł. Decyzją z [...] października 2007 r. Wojewoda [...], powołując się na przepis art. 42 ust. 1 pkt 3 i ust. 5 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.), odmówił stronie umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowego seria CI w dniu 23 kwietnia 2007 r. w kwocie 250 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ na wstępie wskazał, że strona przyjęła mandat i pokwitowała jego odbiór, i tym samym zostało zakończone postępowanie mandatowe popełnionego przez nią wykroczenia. Następnie organ opisał okoliczności przedstawione przez stronę we wniosku oraz w piśmie wniosek ten uzupełniającym. Wskazał m.in. na wysokość dochodów strony z renty rodzinnej i z wynagrodzenia za pracę. Dalej, przytoczył treść art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którym umorzenie należności pieniężnej może nastąpić, gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji lub postępowanie egzekucyjne stało się nieskuteczne. Wyjaśnił, że organem uprawnionym do stwierdzenia powyższych okoliczności, o których mowa w cytowanym przepisie, jest tylko urząd skarbowy. Tak więc organ ten, prowadząc postępowanie egzekucyjne ustali, czy jest możliwość pobrania z dochodu lub majątku dłużnika nałożonej kary pieniężnej w okresie trzech lat jej obowiązywania. Na koniec Wojewoda [...], mając na uwadze sytuację materialną i rodzinną strony, pouczył ją o możliwości rozłożenia spłaty mandatu na raty. W odwołaniu do decyzji strona ponownie wniosła o umorzenia chociaż w części grzywny lub rozłożenie jej na dogodne raty, opisując jednocześnie okoliczności, które spowodowały nałożenie na nią mandatu karnego. Decyzją z [...] grudnia 2007 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji po przedstawieniu przebiegu sprawy organ odwoławczy wskazał, iż w trakcie postępowania ustalono, że Pani M. B. od września 2007 r. otrzymuje świadczenie z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1055 zł miesięcznie. Istnieje więc duże prawdopodobieństwo, iż będzie ona w stanie spłacić przedmiotową w sprawie należność pieniężną. W konsekwencji organ przyjął, iż na obecnym etapie postępowania nie istnieje przesłanka pozwalająca na umorzenie należności pieniężnej wynikającej z nałożonego na wnioskodawczynię mandatu karnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, skarżąca – M. B. opisała krótko swoją trudną sytuację rodzinną i finansową. Wskazała, że jest wdową utrzymującą się z dziećmi z renty rodzinnej w wysokości 597,96 zł. Od 1 stycznia 2008 r. pozostaje bez pracy. Podała, że jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Na koniec zaznaczyła, że obecnie nie ma możliwości spłaty nałożonej na nią grzywny i wnosi o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do skargi skarżąca załączyła zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w M. z 4 stycznia 2008 r. wskazujące, że jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz świadectwo pracy z 2 stycznia 2008 r. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Pismem procesowym z 21 marca 2008 r. skarżąca sprecyzowała i uzupełniła wniesioną skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). p.p.s.a. Skarżąca wniosła o umorzenie należności pieniężnej z tytułu grzywny nałożonej na nią mandatem karnym kredytowym w dniu 23 kwietnia 2007 r. w kwocie 250 zł, za niezachowanie środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia. Podstawą nałożenia mandatu karnego kredytowanego były przepisy ustawy z 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. Nr 109, poz. 756 ze zm.), oraz przepis art. 77 ustawy z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. Nr 12, poz. 114 ze zm.). Do należności z tytułu grzywny nałożonej powyższym mandatem karnym znajduje zastosowanie art. 42 ustawy z 30 czerwca 2005 r. r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2005 r., Nr 249, poz. 2104 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 pkt 3 tego przepisu, należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Jakkolwiek organ odwoławczy oceniając sprawę zastosował prawidłowy przepis prawa materialnego, to jednak -w ocenie Sądu- dokonał błędnej oceny stanu faktycznego, wynikającego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a właściwie należy podnieść, iż nie przeprowadził wymaganego ww. przepisem prawa postępowania wyjaśniającego. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego wskazywała, iż jest wdową samotnie wychowującą trójkę dzieci, w tym dwoje uczących się. Wskazywała także, że pozostaje bez pracy i utrzymuje się wraz z dziećmi z renty rodzinnej po zmarłym mężu i świadczeń rodzinnych z opieki społecznej. W trakcie trwania tego postępowania okoliczności sprawy zmieniły się o tyle, że skarżąca została zatrudniona na okres 3 miesięcy. Zainteresowana przedstawiła na to dowód w postaci kserokopii umowy o pracę zawartej w dniu 3 września 2007 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w skarżonej decyzji przyjął, iż skoro strona otrzymuje wynagrodzenie za pracę, to istnieje duże prawdopodobieństwo, że będzie w stanie spłacić nałożoną na nią grzywnę. Organ skoncentrował się jedynie na tej okoliczności, nie zauważając, iż skarżąca umowę o pracę miała zawartą tylko na czas określony. Rozważając sprawę organ fakt ten winien zaś dostrzec i uwzględnić przy merytorycznej ocenie wniosku skarżącej. Winien zatem wziąć pod uwagę, że skarżąca po upływie 3 miesięcy zatrudnienia ponownie może pozostać bez pracy i dochodu z wynagrodzenia, co zaś wpłynie znacząco na jej sytuację finansową. Tymczasem Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji swoją decyzję, w której przyjął, iż należność pieniężną z tytułu grzywny strona może spłacić z wynagrodzenia za pracę, wydał w dniu [...] grudnia 2007 r., natomiast strona już od 1 stycznia 2008 r. pozostawała bez pracy. Zdaniem Sądu uzasadnienie skarżonej decyzji wskazuje bezspornie na to, że organ odwoławczy nie poczynił takich ustaleń w sprawie, które były tu niezbędne w świetle treści art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych. Mając na uwadze treść tego przepisu, jak również fakt, iż skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dzieci i utrzymującą się z renty rodzinnej i świadczeń rodzinnych z opieki społecznej, organ winien zbadać, czy w stosunku do skarżącej jest możliwe w ogóle prowadzenie postępowania egzekucyjnego, tj. w jakim stopniu może okazać się ono skuteczne. Kierując się przepisami ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), należało więc przede wszystkim ustalić, z jakich dochodów skarżącej postępowanie egzekucyjne może być ewentualnie prowadzone, a tym samym czy renta rodzinna i świadczenia uzyskiwane przez skarżącą z pomocy społecznej czy też alimenty na dziecko (albowiem stanowią one jedynie źródło utrzymania zainteresowanej oraz trójki jej dzieci - co wynika z akt administracyjnych i sądowych w przypadku alimentów) nie są wyłączone spod egzekucji. Dokonując oceny sprawy w powyższym zakresie organ orzekający winien także dostrzec, iż przepis art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych posługuje się sformułowaniem: "gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie", a to oznacza, że dla umorzenia należności pieniężnej w tym trybie nie jest konieczne bezsporne wykazanie, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do osoby zobowiązanej będzie nieskuteczne. W konsekwencji Sąd stwierdza, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie dokonano należytej analizy sprawy w świetle ww. art. 42. Z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynika aby organ w sposób kompleksowy i zgodny z zasadami postępowania dowodowego rozważył wszystkie okoliczności i dowodowy występujące w sprawie, a mogące mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, i wyciągnął następnie na tej podstawie prawidłowe wnioski, kierując się przy tym przesłankami wynikającymi z wymienionego powyżej przepisu prawa materialnego. Tym samym należało przyjąć, iż skarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a., w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W ponownie prowadzonym postępowaniu, uwzględniając poczynione przez Sąd uwagi, ocena zebranych w sprawie dowodów i podnoszonych przez skarżącą okoliczności powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia. Z wymienionych powodów, nie przesądzając ostatecznego wyniku sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.