V SA/Wa 749/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) stycznia 2016 r. nr (...) w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J. P. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, nie posiada majątku i oszczędności. Oszczędności, wynagrodzenie za prace oraz prawa majątkowe zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący nie wykazał jakiegokolwiek dochodu, wyjaśnił jedynie, że na mocy orzeczenia Sądu, sygn. akt VIII P 131/16 został przywrócony do pracy. Dodał, że spłaca pożyczkę w wysokości 15.000 zł oraz płaci alimenty uczącej się córce. Zarządzeniem z dnia 28 czerwca 2016 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie określonych dokumentów oraz przedstawienie informacji istotnych dla rozpoznania wniosku. Na wniosek Skarżącego termin do uzupełnienia wniosku został przedłużony. Odpowiadając na wezwanie Skarżący wyjaśnił, że nie posiada stałego miejsca zameldowania, nie korzysta z pomocy społecznej, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego córka mieszka z matką. Wskazał ponadto, że nie prowadzi rejestru wydatków, nie posiada rachunków dewizowych, w ostatnich dwóch latach nie zbywał nieruchomości i ruchomości o wartości powyżej 10.000 zł, zalega z płatnością świadczeń alimentacyjnych. Do pisma załączył zeznanie podatkowe za 2015 r., zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat z dnia 14 grudnia 2015 r. oraz z dnia 12 marca 2015 r., postanowienie w sprawie oddalenia wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 oraz art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej " p.p.s.a", referendarz sądowy może - na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat i wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy korzystając z uprawnień zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości referendarza sądowego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że Skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka była konsekwencją działania Skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący, będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonał tego wezwania w sposób prawidłowy. Wskazać należy, że Skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunku bankowego, wyjaśnił jedynie, że nie posiada rachunków dewizowych. Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowym podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Zatem obowiązkiem Skarżącego było wykonanie zarządzenia zgodnie z jego treścią, bądź wykazanie, że jego wykonanie jest niemożliwe lub znacznie utrudnione. Fakt, że Skarżący nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego ma istotne znaczenie przy dokonywanej ocenie zasadności przyznania prawa pomocy, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne, jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również istotne jest, jak wygląda obrót tymi środkami, a więc, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Ponadto Skarżący nie wymienił jakie wydatki ponosi na utrzymanie, ani ich w żadnym zakresie nie udokumentował. Nie stanowi wykonania wezwania oświadczenie Skarżącego, iż nie prowadzi rejestru wydatków. Co więcej Skarżący nie wyjaśnił, gdzie mieszka, czy ponosi jakiekolwiek wydatki na utrzymanie mieszkania - w tym zakresie oświadczył jedynie, że nie posiada stałego miejsca zameldowania. Nie jest wiarygodne złożone oświadczenie, iż Skarżący nie wie jakie ponosi koszty związane z utrzymaniem, w tym ile wynoszą rachunki za energię elektryczną, wodę, gaz, odpady komunalne. Nie wskazał również, że opisanych kosztów nie ponosi. Skarżący nie przedstawił również informacji dotyczących świadczenia alimentacyjnego. Nie nadesłał bowiem orzeczenia sądu określającego obowiązek alimentacji oraz nie wskazał w jakiej kwocie alimenty płaci. Wskazał jedynie, że zalega z wypłatą tego świadczenia. Nie udokumentował również faktu zobowiązania z tytułu pożyczki w kwocie 15.000 zł. Złożone oświadczenia nie wskazują nawet, co stanowi podstawę utrzymania Skarżącego. Na formularzu PPF Skarżący nie wskazał źródła dochodów. Wyjaśnienia nie pozwalają stwierdzić, czy Skarżący osobiście ponosi koszty utrzymania mieszkania (np. opłaty za media, wyżywienie), czy ich ciężar spoczywa na innych osobach. W istocie nie wyjaśnił, skąd czerpie środki na utrzymanie oraz, jakie ponosi wydatki. Należy jeszcze raz podkreślić, że to na Skarżącym spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Jeżeli Skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawia oświadczeń czy dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, to należy uznać, że Skarżący nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Biorąc pod uwagę, że Skarżący nie udokumentował wysokości miesięcznych wydatków na utrzymanie oraz nie przedstawił wyciągów z rachunku bankowego, nie sposób było stwierdzić, że wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.