V SA/Wa 755/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Asesor WSA - Joanna Gierak - Podsiadły, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2008 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. M. Kancelaria Adwokacka w W. ul. [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). Przedmiotem skargi z 2 lutego 2008 r. wniesionej przez K. O. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2007 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję z [...] września 2007 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz ubezpieczenie zdrowotne. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia 21 lutego 2005 r. K. O. wniosła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.) po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołał się na przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z którego wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Organ w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia. Pismem z dnia 16 maja 2005 r. K. O. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą K. O. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie znaleziono okoliczności uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji w całości lub w części, ze względu na brak podstaw do umorzenia należności. Na powyższą decyzję K. O. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z 27 kwietnia 2006 r. wydanym w sprawie sygn. akt III SA/Wa 2350/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowi przesłankę stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a . Postanowieniem z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Minister Pracy i Polityki Społecznej na podstawie art. 65 § 1 oraz art. 180 i 181 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 czerwca 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przekazał wniosek K. O. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu. Decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] Prezes ZUS na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych po rozpatrzeniu wniosku z dnia 24 lutego 2005 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Z powyższą decyzją nie zgodziła się K. O., składając zgodnie z pouczeniem zawartym w ww. decyzji, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpoznając powyższy wniosek organ w dniu [...] grudnia 2007 r. wydał, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2007 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2008 r. K. O. wniosła o uchylenie decyzji z [...] grudnia 2007 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 ww. ustawy). Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżone postanowienie w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi, z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji w związku z wydaniem obu ww. aktów z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. utrzymującej w mocy decyzję z [...] kwietnia 2005 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczenia społeczne. Organ zobowiązany był zatem do ponownego załatwienia sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącej z dnia 16 maja 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako: "k.p.a.", chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozumianych jak wyżej, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a. W rozpatrywanej sprawie skarżąca w dniu 16 maja 2005 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa ZUS z [...] kwietnia 2005 r. Zatem na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydając decyzję organ winien uczynić to zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 138 § 1 k.p.a. w związku z treścią art. 127 § 2 i 3 k.p.a. W niniejszej sprawie organ na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 28 oraz 32 u.s.u.s. decyzją z dnia [...] września 2007 r. odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W komparycji ww. decyzji organ wskazał, że została ona wydana "po rozpatrzeniu wniosku z dnia 24.02.2005 r.", w pouczeniu natomiast wskazał, że przysługuje od niej, w terminie 14 dni od dnia doręczenia, wniosek o ponowne rozpatrzenie do Prezesa ZUS. Następnie na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wydał zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r., którą utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2007 r. Zdaniem Sądu działanie organu było nieprawidłowe bowiem winien był on wydać decyzję w trybie odwoławczym przy zastosowaniu rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 k.p.a. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] września 2007 r. stanowi zatem jaskrawe zaprzeczenie mających w sprawie zastosowanie przepisów odwoławczych tj. art. 127 i art. 138 § k.p.a. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 134 § 1, art. 135 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z [...] września 2007 r. Jak już wyżej Sąd wskazał, stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] września 2007 r. nastąpiło z uwagi na rażące naruszenie art. 127 oraz art. 138 k.p.a. i nie oznacza, że wniosek strony skarżącej uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny organu, który winien uwzględnić pogląd Sądu co do naruszenia omówionych powyżej przepisów. Zakład winien ustalić także, czy stan faktyczny ustalony w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym nie uległ istotnej zmianie tj. wyjaśnić czy w sprawie - już po wydaniu zaskarżonej decyzji - nie wystąpiły okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3 oraz w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - dające podstawę do rozważenia możliwości umorzenia wnioskowanych należności. Zasady prowadzenia postępowania odwoławczego wymagają przy tym nie tylko dokonania kontroli postępowania organu pierwszej instancji (Zakładu), ale też ustosunkowania się do wszystkich ewentualnie podnoszonych przez stronę okoliczności i zarzutów dotyczących istoty sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji.