V SA/Wa 765/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi G. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lutego 2010 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne - uchyla zaskarżoną decyzję - G. D. (zwana dalej: skarżącą) wnioskiem z ... grudnia 2009 r., w którym przedstawiła swoją trudną sytuację materialną, zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. (zwanego dalej: Zakładem) o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Rozpatrując powyższy wniosek Zakład decyzją z ... grudnia 2009 r. nr ... – wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, 2 i 3 ust. 3a i 4 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585; zwanej dalej: u.s.u.s.) – odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: od maja 2000 r. października 2000 r. oraz od maja 2001 r. do sierpnia 2001 r. w łącznej kwocie ... zł (składki – 884,58 zł, odsetki ... zł na dzień ... grudnia 2009 r.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż skarżąca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej mającej podstawę prawną w dokonanym wpisie do ewidencji działalności gospodarczej nr ... prowadzonego przez Prezydenta Miasta O. Odnosząc się do sytuacji finansowej skarżącej, Zakład podniósł, iż jest ona osobą rozwiedzioną i nie posiada nikogo na swoim utrzymaniu. Jest współużytkownikiem wieczystym nieruchomości, położonej w O. przy ul. E., posiadającej KW Nr ... W sezonie letnim prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży waty cukrowej, z której w okresie od 2007 do 2009 r. osiągnęła przychód w wysokości ok. ... zł. Dodatkowo otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości ... zł netto, a powołując się na problemy zdrowotne nie przedłożyła dokumentu stwierdzającego jej niezdolność do pracy. Zakład przytoczył treść przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; zwanego dalej: rozporządzeniem z 31 lipca 2003 r.). Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Zakład stwierdził, iż skarżąca posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury, nie korzysta z żadnej z form pomocy społecznej, a z przedłożonych w sprawie dokumentów odnoszących się do problemów zdrowotnych skarżącej nie wynika, w jakim stopniu dolegliwości te wpływają na jej zdolność do samodzielnej egzystencji. Biorąc powyższe pod uwagę Zakład nie stwierdził uzasadnionej podstawy dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o umorzenie powstałego zadłużenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zakwestionowała ustalony przez organ stan faktyczny sprawy. Po pierwsze podniosła, że jej dochody za lata 2007 do 2009 zostały zawyżone prawie dwukrotnie. Wyliczyła, że jej całkowity dochód wraz z emeryturą w 2007 r. wynosił – ... zł, w 2008 r. – ... zł, a w 2009 r. – ... zł. Podkreśliła, że mimo przewlekłej choroby stara się pracować by zwiększyć swój budżet, na lekarstwa wydaje miesięcznie ok. ... zł, do wniosku załączyła rachunki za zakupione leki z listopada (... zł) i grudnia (... zł) 2009 r. oraz stycznia 2010 r. (... zł i ... zł). Skarżąca ... stycznia 2010 r. dodatkowo złożyła decyzje Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z ... stycznia 2010 r. o przyznaniu jej zasiłków w wysokości ...zł na zakup żywności i zasiłku celowego specjalnego w wysokości ... zł na dofinansowanie leków. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, Zakład decyzją z ... lutego 2010 r. nr ... – wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: k.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s. – utrzymał w mocy decyzję z ... grudnia 2010 r. Zakład w uzasadnieniu decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania i powtórzył argumentację wyrażoną w decyzji organu I instancji. Podniósł, iż po dokonaniu ponownej analizy wyżej opisanego stanu faktycznego, w oparciu o przywołane przepisy, w dalszym ciągu nie stwierdzono podstawy dla umorzenia zadłużenia, pomimo nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Podkreślił, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury oraz dodatkowe z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, który łącznie wynosi średnio ok. ... zł. Dodatkowo skarżąca otrzymuje wsparcie z opieki społecznej w postaci zasiłków celowych na zakup lekarstw i żywności w łącznej kwocie ... zł miesięcznie. W takiej sytuacji, zdaniem Zakładu, skarżąca ma możliwość przeznaczenia określonej, chociażby niewielkiej kwoty na systematyczną spłatę zadłużenia np. w systemie ratalnym, o czym stanowi art. 29 u.s.u.s. W skardze na powyższą decyzję z ... lutego 2010 r., skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż jako osoba rozwiedziona i samotna nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia. W uzasadnieniu skargi przedstawiła swój dochód, który nie został właściwie obliczony przez organ administracji. Dodała, iż w przeciągu trzech miesięcy na leki wydała kwotę ... zł, co stanowi wydatek rzędu ... zł miesięcznie. Korzystała z form pomoc społecznej, czego efektem było otrzymanie jednorazowej zapomogi na leki w wysokości ... zł oraz od stycznia do kwietnia 2010 r. zapomogi na zakup żywności. Podkreśliła również, iż stan jej zdrowia pozwala na prowadzenie działalności gospodarczej, w postaci sprzedaży waty cukrowej, tylko w okresie letnim. Oczekuje na przeprowadzenie dwóch operacji, na dowód czego w załączeniu nadesłała dokumentację lekarską. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – sąd uwzględniając skargę na decyzję, może decyzję w całości lub części uchylić, stwierdzić jej nieważność w całości lub części lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Decyzje dotyczące umarzania zadłużenia wobec Zakładu są decyzjami "uznaniowymi". Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Do kompetencji sądu administracyjnego należy dokonanie oceny prawnej zaskarżonej decyzji i postępowania, które doprowadziło do jej wydania oraz udzielenie wskazań co do dalszego postępowania. Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu działający w imieniu Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu odmawiającą umorzenia skarżącej wnioskowanych zaległości składkowych. Przesłanki, po spełnieniu których należności z tytułu składek mogą być umorzone zostały określone w art. 28 u.s.u.s. Należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności określone zostały w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. Od tej zasadny istnieje wyjątek ustanowiony w ust. 3 a art. 28 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w sytuacjach określonych w ww. ust. 3 a określa rozporządzenie z 31 lipca 2003 r. Rozporządzenie z 31 lipca 2003 r. w § 3 ust. 1 stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W rozpoznawanej sprawie możliwość umorzenia zadłużenia skarżącej rozpatrywana była na podstawie przepisów przywołanego wyżej rozporządzenia. W ocenie Sądu skarżąca spełnia przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Uzasadniając odmowę umorzenia zadłużenia organ stwierdził, że stałe źródło dochodu skarżącej w postaci emerytury oraz dodatkowe z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, które łącznie wynosi średnio ok. ... zł oraz wsparcie z opieki społecznej w postaci zasiłków celowych na zakup lekarstw i żywności w kwocie ... zł miesięcznie pozwala skarżącej na chociażby systematyczną, ratalną spłatę zadłużenia. Sąd odnosząc się do powyższych ustaleń organu w zaskarżonej decyzji, stwierdza, iż wyliczenia organu co do dochodu miesięcznego netto skarżącej z działalności gospodarczej są błędne. Przyjęte w zaskarżonej decyzji miesięczne dochody netto za 2007 r. (... zł), 2008 r. (... zł), 2009 r. (... zł) z prowadzonej działalności gospodarczej w istocie są o połowę niższe, ponieważ organ sumę dochodów z danego roku podzielił przez 6 miesięcy, a nie 12 miesięcy. Tak więc realna kwota dodatkowego dochodu skarżącej za 2007 r. wynosiła ... zł, za 2008 r. – ... zł, a za 2009 r. – ... zł, które to kwoty i tak zdaniem skarżącej są niższe, co przedstawiła w skardze. W związku z tym przyjąć należy, że rzeczywisty średniomiesięczny dochód netto skarżącej z lat 2007 – 2009 r. nie przekraczał kwoty 800 zł. Ponadto do dochodu skarżącej nie powinny być wliczane kwoty uzyskiwane z pomocy społecznej. Wielokrotnie bowiem w orzecznictwie podkreślano, że "sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym." (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267). Samo sięgnięcie do instytucjonalnej pomocy społecznej oznacza, że uzyskiwane dochody nie wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb skarżącej, która w tym przypadku ma zwiększone wydatki spowodowane poważną chorobą wieńcową i miażdżycą, co skarżąca udowodniła przedstawiając zaświadczenia o stanie zdrowia oraz faktury na zakup leków, które pochłaniają co najmniej 1/3 miesięcznych środków finansowych skarżącej. Wprawdzie, jak to wspomniano na wstępie, decyzje dotyczące umorzenia mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. może przybrać charakter wyłącznie papierowy i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw (por. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07, LEX nr 447314). Poza tym takie rozumowanie byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją instytucji prawnej możliwości umorzenia zadłużenia posiadanego wobec Zakładu. Sąd zwraca także uwagę, że organ rentowy orzekający w sprawie umorzenia należności składkowych ma do dyspozycji również możliwość częściowego umorzenia. Tej okoliczności i możliwości organ rentowy w ogóle nie wziął pod uwagę. Rozpoznając sprawę ponownie Zakład weźmie pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko Sądu oraz fakt, że przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. ustanowione zostały w celu udzielenia pomocy (poprzez umorzenie zadłużenia) osobom znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, a z taką sytuacją niewątpliwie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.