V SA/Wa 774/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2018 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz P. B. kwotę 1500 zł (słownie: tysiąc pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez P. B. (dalej: "Skarżący", "Strona", "Wnioskodawca") jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Prezes ARiMR") z [...] marca 2018 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji w O. (dalej: "Dyrektor Oddziału") z [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia Stronie kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 75.000 zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] sierpnia 2010 r. P. B. złożył w [...] Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. W wyniku rozpoznania tego wniosku, decyzją z [...] października 2010 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. przyznał Skarżącemu pomoc finansową z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości 75.000 zł, z zastrzeżeniem dopełnienia określonych warunków. Wnioskodawca w pkt 5 lit. b i c pouczenia decyzji został zobowiązany do przedłożenia w Agencji potwierdzonych za zgodność z oryginałem przez pracownika Agencji lub notariusza kopii faktur, dokumentów księgowych o równoważnej wartości dowodowej lub innych dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje zgodne z założeniami biznesplanu - po zrealizowaniu każdej z inwestycji i nie później do dnia upływu 3 lat od dnia wypłaty pomocy oraz oświadczenia, że zakupy w ramach inwestycji zrealizowanych zgodnie z założeniami biznesplanu, nie zostały dokonane na podstawie umowy zawartej między beneficjentem, a małżonkiem, wstępnym lub zstępnym beneficjenta ani wstępnym lub zstępnym małżonka beneficjenta - w terminie określonym w pkt b. W dniu 15 lutego 2011 r. Skarżący złożył do [...] OR ARiMR wniosek o płatność, na podstawie którego 3 czerwca 2011 r. pomoc została wypłacona na konto bankowe wskazane przez Stronę. W dniu 29 grudnia 2011 r. wpłynęły do [...] OR ARiMR faktury VAT potwierdzające poniesienie wydatków łącznie na kwotę 23.337,01 zł oraz oświadczenie w sprawie niezawierania umów kupna-sprzedaży w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" z małżonkiem oraz wstępnymi lub zstępnymi swoimi albo małżonka. W piśmie z [...] sierpnia 2012 r. Dyrektor Oddziału wskazał Skarżącemu terminy złożenia dokumentów potwierdzających realizację zobowiązań wynikających z ww. decyzji o przyznaniu pomocy finansowej. Jednocześnie poinformował Wnioskodawcę, iż za nieprzedłożenie każdego z ww. dokumentów w wymaganym terminie, zgodnie z § 20 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, dalej: "rozporządzenie wykonawcze", przewidziano sankcję w formie zwrotu 15% kwoty pomocy przyznanej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Pismem z 29 listopada 2013 r. Skarżący zwrócił się z prośbą o wyrażenie zgody na zmianę biznesplanu, w zakresie realizacji inwestycji: zakup przyczepy rolniczej o ładowności 3,5 t zamiast 6 t oraz dodatkowo ładowacza czołowego do 31 maja 2014 r., na co Dyrektor Oddziału wyraził zgodę decyzją z [...] maja 2014 r. nr [...]. W dniu 16 czerwca 2014 r. Skarżący złożył w [...] OR ARiMR fakturę VAT zaliczkową nr [...] z [...] czerwca 2014 r. wskazującą wpłatę zaliczki 2 czerwca 2014 r. oraz fakturę VAT nr [...] na zakup maszyn z [...] czerwca 2014 r. oraz oświadczenie firmy R. Sp. j. z 13 czerwca 2014 r. dotyczące wpłaty zaliczki oraz oświadczenie w sprawie niezawierania umów kupna-sprzedaży w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" z małżonkiem oraz wstępnymi lub zstępnymi swoimi albo małżonka. Pismem z [...] lipca 2016 r. Dyrektor Oddziału wystosował do Wnioskodawcy wezwanie do złożenia wyjaśnień w sprawie nieterminowego wydatkowania 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie. W odpowiedzi Strona złożyła kopię faktury nr [...] z [...] czerwca 2014 r., kopię faktury zaliczkowej nr [...] z [...] czerwca 2014 r., oświadczenie sprzedawcy z 1 sierpnia 2016 r. oraz wyjaśnienia. Pismem z [...] września 2016 r. Dyrektor Oddziału zawiadomił Stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych Stronie na mocy decyzji nr [...] z [...] października 2010 r. o przyznaniu pomocy z tytułu "Ułatwianie startu młodym rolnikom", z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Dyrektor Oddziału decyzją z [...] maja 2017 r. nr [...] ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości 75.000 zł. Nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem Skarżący złożył odwołanie. W toku postępowania odwoławczego Prezes ARiMR wystąpił do Strony z wezwaniem, prosząc o złożenie dowodów w postaci, np. wyciągów z rachunku bankowego, dokumentów księgowych i innych dokumentów niż dostarczone do tej pory. W odpowiedzi Strona złożyła skan KP nr [...] oraz kopię raportu/rozrachunku z firmy R. Sp. j. Po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek złożonego odwołania Prezes ARiMR decyzją z [...] marca 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję wydaną przez organ I instancji, uznając jej słuszność pod względem faktycznym i prawnym. W uzasadnieniu wskazano, iż Strona w wymaganym terminie, tj. do 3 czerwca 2014 r. nie wydatkowała w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie. Skarżący zakupił wszystkie maszyny wskazane w planie rozwoju gospodarstwa (opryskiwacz, siewnik zbożowy, sadzarka do rozsady, agregat podorywkowy, agregat uprawowy, przyczepa rolnicza, ładowacz czołowy) na łączną kwotę 53.687,01 zł. Przyczepa rolnicza i ładowacz czołowy na kwotę 30 350 zł zostały zakupione po 3 czerwca 2014 r., a więc po dacie wynikającej z § 18 ust. 1 pkt 3 lit, b rozporządzenia wykonawczego. Wydatki poniesione na zakup przyczepy rolniczej i ładowacza czołowego w wysokości 30.350 zł zostały uznane za koszt niekwalifikowalny, z uwagi na dokonanie zakupu po upływie wymaganego terminu. Jedynie wydatki na łączną kwotę 23.337,01 zł poniesione na zakup opryskiwacza, siewnika zbożowego, sadzarki do rozsady, agregatu podorywkowego, agregatu uprawowego zostały poniesione w wymaganym okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy i mogą zostać uznane za kwalifikowalne. Strona do 3 czerwca 2014 r. nie dostarczyła potwierdzonych za zgodność z oryginałem przez pracownika Agencji lub notariusza kopii faktur, dokumentów księgowych o równoważnej wartości dowodowej lub innych dokumentów potwierdzających poniesienie wydatków co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje zgodne z założeniami biznesplanu, oraz oświadczenia, że zakupy w ramach inwestycji zrealizowanych zgodnie z założeniami biznesplanu, nie zostały dokonane na podstawie umowy zawartej między beneficjentem a małżonkiem, wstępnym lub zstępnym beneficjenta ani wstępnym lub zstępnym małżonka beneficjenta. Wymagane dokumenty zostały dostarczone do ARiMR 16 czerwca 2014 r. Wobec tego uznać należało, iż Wnioskodawca nie dopełnił warunku wskazanego w § 18 ust. 1 pkt 3 lit b, oraz 19 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. Zdaniem Prezesa ARiMR w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, nakazującego zwrot 100 % kwoty pomocy. Prezes ARiMR podkreślił ponadto, iż w sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności wskazane w rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L z 23 grudnia 2006 r. z późn.zm,), w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniósł, iż decyzja Prezesa ARiMR jest dla niego krzywdząca oraz może doprowadzić do bankructwa gospodarstwa. Skarżący wyjaśnił, iż dołożył wszelkich starań, aby wywiązać się z obowiązku dopełnienia warunków wynikających z decyzji o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości 75.000 zł. Wydatkował całą wymaganą kwotę oraz złożył będące w jego posiadaniu dokumenty potwierdzające ten fakt. Jednocześnie podkreślił, iż jest świadomy przekroczenia terminu złożenia wszystkich wymaganych dokumentów, tj. 3 czerwca 2014 r. oraz niejasności w dokumentach złożonych po tym terminie. Wyjaśnił, iż pierwszych zakupów według biznesplanu dokonał w 2011 r., odpowiednie dokumenty złożył w ARiMR 29 grudnia 2011 r. Na prośbę o możliwość zmiany w planie rozwoju gospodarstwa z 29 listopada 2013 r., zgodę na taką zmianę otrzymał dopiero w maju 2014 r. Po otrzymaniu tej zgody przystąpił do dalszej realizacji biznesplanu, zamówienia oraz wydatkowania pozostałej kwoty pomocy. Po ustaleniu warunków oraz terminu realizacji zamówił maszyny w firmie sprzedającej z terminem realizacji 30 maja 2014 r., oraz dokonał wpłaty w wysokości 15.000 zł, na co nie ma potwierdzenia. Kiedy zamówienie nie zostało zrealizowane w terminie 30 maja 2014 r., z powodów niezależnych od Skarżącego, wyjaśnienie opóźnień otrzymał dopiero 2 czerwca 2014 r. i wtedy wpłacił pozostałą kwotę zaliczki w wysokości 15.000 zł, prosząc o fakturę i potwierdzenie wpłat. Tego dnia wypisano ręcznie dokument KP nr [...], który nie jest dokumentem księgowym. Dnia [...] czerwca 2014 r. wystawiono dokument [...], który nie był zgodny z prawdą, ponieważ nie uwzględniono w nim wcześniejszych wpłat. Jak dalej wyjaśnił Skarżący, po wielu interwencjach 13 czerwca 2014 r. wystawiono FV KOREKTĘ [...] do FV [...], dokument księgowy I V Zaliczka NR [...] z podaną datą wpłaty 2 czerwca 2014 r. w wysokości 30.000 zł oraz FV [...]. Zaznaczył, że nie miał wpływu na prawidłowość wystawianych dokumentów przez firmę sprzedającą. Data zamówienia, data realizacji, na tych fakturach są błędne, ponieważ, jak twierdził sprzedawca, program komputerowy nadaje je automatycznie w dniu wystawiania dokumentów. Wezwany do złożenia dowodów w postaci wyciągów z rachunku, dokumentów księgowych i innych niż dostarczone, Skarżący interweniował u sprzedawcy maszyn oraz bezpośrednio w księgowości głównej w siedzibie sprzedawcy, dzięki czemu w raporcie księgowym odnaleziono numer dokumentu (KP [...]) po czym wypożyczono go z archiwum w celu potwierdzenia za zgodność z oryginałem i przedłożenia w odpowiedzi na wezwanie organu. Raport księgowy oraz dokument KP [...] są dowodem wpłaty zaliczki za Fakturę Vat Zaliczka nr [...]. Zdaniem Skarżącego przede wszystkim są dowodem na to, że wydatkował pomoc w terminie, w co organ odwoławczy nie dał wiary. Reasumując, w ocenie Skarżącego, warunki przyznania pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom'' zostały przez niego spełnione, choć dokumenty księgowe i oświadczenie zostały złożone po terminie, z przyczyn od Skarżącego niezależnych, na które pomimo usilnych starań nie miał wpływu. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz.1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Stan prawny w zakresie przyznawania pomocy finansowej objętej niniejszym postępowaniem został unormowany rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2014 r. poz. 201 ze zm.), wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64 poz. 427 ze zm.). Jak wynika z art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich organ, przed którym toczy się postępowanie stoi na straży praworządności i jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a zgodnie z ust. 3 tego przepisu strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Jak wynika z art. 10 w. wym. ustawy, pomoc jest przyznawana na wniosek. Decyzją z [...] października 2010 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. przyznał Skarżącemu pomoc finansową z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości 75.000 zł, z zastrzeżeniem dopełnienia określonych warunków. W dniu 3 czerwca 2011 r. pomoc została wypłacona na konto bankowe wskazane przez Stronę. W dniu 29 grudnia 2011 r. wpłynęły do [...] OR ARiMR faktury VAT potwierdzające poniesienie wydatków łącznie na kwotę 23.337,01 zł. Pismem z 29 listopada 2013 r. Skarżący zwrócił się z prośbą o wyrażenie zgody na zmianę biznesplanu, w zakresie realizacji inwestycji: zakup przyczepy rolniczej o ładowności 3,5 t zamiast 6 t oraz dodatkowo ładowacza czołowego do 31 maja 2014 r., na co Dyrektor Oddziału wyraził zgodę decyzją z [...] maja 2014 r. nr [...], nadaną w dniu 14 maja 2014 r., a doręczoną w dniu 19 maja 2014 r. Należy podkreślić, że termin wydatkowania co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie mijał 3 czerwca 2014 r. W dniu 16 czerwca 2014 r. Skarżący złożył w [...] OR ARiMR fakturę VAT zaliczkową nr [...] z [...] czerwca 2014 r. dotyczącą zakupu ładowacza czołowego i przyczepy rolniczej, wskazującą wpłatę zaliczki 2 czerwca 2014 r. w wysokości 30.000 zł, fakturę VAT nr [...] na zakup ww. maszyn z 13 czerwca 2014 r. (cena zakupu została pomniejszona o zaliczkę w wysokości 30.000 zł) oraz oświadczenie firmy R. Sp. j. z 13 czerwca 2014 r. dotyczące wpłaty zaliczki. W toku postępowania odwoławczego w odpowiedzi na wezwanie Prezesa ARiMR Skarżący złożył skan KP nr [..] oraz kopię raportu/rozrachunku z firmy R. Sp. j. Co istotne w sprawie, Skarżący zakupił wszystkie maszyny wskazane w planie rozwoju gospodarstwa (opryskiwacz, siewnik zbożowy, sadzarka do rozsady, agregat podorywkowy, agregat uprawowy, przyczepa rolnicza, ładowacz czołowy) na łączną kwotę 53.687,01 zł. W ocenie Sądu przedstawiony stan faktyczny w sprawie nie uzasadnia twierdzenia organów, iż Strona w wymaganym terminie, tj. do 3 czerwca 2014 r. nie wydatkowała, co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie, a wydatki poniesione na zakup przyczepy rolniczej i ładowacza czołowego w wysokości 30.350 zł są niekwalifikowalne, z uwagi na dokonanie zakupu po upływie wymaganego terminu. Zdaniem Sądu Skarżący dochował warunku wskazanego w § 18 ust. 1 pkt 3 lit b rozporządzenia wykonawczego. Sąd zwraca również uwagę, że organ całkowicie pominął istotny w sprawie fakt, iż rozpatrzenie wniosku o zmianę biznesplanu w zakresie realizacji inwestycji (zakup przyczepy rolniczej o ładowności 3,5 t zamiast 6 t oraz dodatkowo ładowacza czołowego) po upływie ponad 5 miesięcy od jego wpływu do organu, na 15 dni przed upływem daty granicznej wydatkowania co najmniej 70% wypłaconej Skarżącemu kwoty pomocy na inwestycje zgodne z założeniami biznesplanu, miało niewątpliwy wpływ na przebieg transakcji zakupu w przedmiotowej sprawie. Sąd stwierdza, że nieprawidłowości w ustaleniu przez organ stanu faktycznego sprawy oraz pominięcie wskazanych wyżej okoliczności narusza zasadę praworządności, o której mowa w 21 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, a w konsekwencji zaważyło na prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Dokonując ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ wyczerpująco rozpatrzy wszystkie okoliczności sprawy, uwzględniając ocenę i wskazania Sądu. Stwierdzenie powyższych uchybień obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia, o czym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a., orzekł w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.