V SA/Wa 812/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Michał Sowiński, , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2010 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia ... stycznia 2010 r. nr ... w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. - oddala skargę - Decyzją z ... grudnia 2004 r., nr ... Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w O. – po rozpoznaniu wniosku L. K. (zwanego dalej: skarżącym) z ... czerwca 2004 r. o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2004 – przyznał skarżącemu płatność ONW do powierzchni ... ha w łącznej wysokości ... zł. W kolejnych latach skarżący nie składał wniosków o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Dyrektor D. Oddziału Regionalnego ARiMR pismem z ... czerwca 2009 r. poinformował skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącemu na mocy decyzji z ... grudnia 2004 r. Decyzją z ... czerwca 2009 r., nr ... Dyrektor D. Oddziału Regionalnego ARiMR ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości ... zł. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że skarżący zobowiązany był do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymał płatność w pierwszym roku z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania płatności. Z uwagi na fakt, że skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych objętych zobowiązaniem ONW pobrana kwota środków pieniężnych w wysokości ... zł była nienależna. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie. Następnie wezwany przez organ do złożenia wyjaśnień odnośnie okresu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, skarżący oświadczył, że zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej w 2005 r., ponieważ został pozbawiony możliwości prowadzenia działalności rolniczej na działkach objętych zobowiązaniem ONW. Do akt złożył wyrok Sądu Rejonowego w O. II Wydział Karny sygn. akt II K 239/07 potwierdzający słowa skarżącego. Prezes ARIMR decyzją z ... stycznia 2010 r. nr ... utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z ... czerwca 2009 r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.) – Prezes ARiMR ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Wypłacone nienależnie skarżącemu środki finansowe z tytułu płatności ONW pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy. Płatność ONW przysługuje na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r., w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.; zwanego dalej: rozporządzeniem ONW), które określają zasady udzielania, wstrzymywania, zmniejszania i zwracania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Przepisy te określają m.in. wymóg prowadzenia działalności rolniczej na zgłoszonych do płatności działkach rolnych, a działalność ta jest prowadzona zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej, o której mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejskiej Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (DZ. Urz. WE L 160 z 26.06.1999 r. ze zm.; zwane dalej: rozporządzeniem 1257/1999). Zgodnie z rozporządzeniem ONW producent rolny jest uprawniony do płatności ONW, jeżeli zobowiąże się do prowadzenia, na zgłoszonych działkach rolnych, działalności rolniczej, zgodnie z art. 14 ust. 2 rozporządzenia 1257/1999 przez okres 5 lat. Zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia ONW – w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, producent rolny zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, na całości działek objętych zobowiązaniem ONW. Prezes ARiMR wyjaśnił, że skarżący pomimo zaciągniętego 5-letniego zobowiązania do użytkowania działek rolnych, za które otrzymał płatność na mocy decyzji z ... grudnia 2004 r. zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na całym obszarze objętym zobowiązaniem ONW. W związku z tym płatność z tytułu ONW w wysokości ... zł była nienależna. Prezes ARiMR ustosunkowując się do odwołania stwierdził, że nie zawiera ono żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie podkreślił, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu płatności ONW w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy została wprowadzona na mocy § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 9 marca 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 42, poz. 278). Dopiero po powyższej nowelizacji producent rolny mógł uwolnić się od powyższego obowiązku, jeżeli spełnił warunki wskazane w § 9 ust. 2a znowelizowanego rozporządzenia ONW tj. dostarczył w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek. Z kolei zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 25 kwietnia 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 75, poz. 522) obowiązek zwrotu płatności w związku z zaniechaniem działalności rolniczej na obszarach ONW na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, został wyłączony również w tych przypadkach, w których przeniesienie posiadania nastąpiło przed dniem wejście w życie przepisów tejże nowelizacji, a producent rolny złożył kierownikowi biura powiatowego ARiMR na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie przejmującego działki rolne, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. od ... maja 2006 r. do ... lipca 2006 r. W związku z powyższym Prezesa ARiMR stwierdził, że z akt sprawy nie wynika ażeby przejmujący działki rolne złożył w powyższym terminie stosowne oświadczenie przejmującego działki rolne. Ponadto Prezes ARiMR wskazał regulacje prawne na podstawie których istnieje konieczność doliczenia do nienależnie pobranych płatności odsetek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ARiMR z ... stycznia 2010 r., profesjonalny pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji I i II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz § 9 rozporządzenia ONW, poprzez uznanie wypłaconych skarżącemu płatności ONW za nienależne, podczas gdy zaniechanie przez skarżącego prowadzenia działalności rolniczej na obszarze objętym zobowiązaniem ONW nie było przez niego zawinione, a samo przeniesienie posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu nie nastąpiło w wyniku żadnej z umów przewidzianych § 9 ust. 2a rozporządzenia ONW (tj. umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy), lecz wskutek bezprawnego i samowolnego działania innego producenta rolnego (przywłaszczenia plonów i zniszczenia innych upraw) i w świetle zaistniałego między nim, a skarżącym konfliktu (wyrok Sądu Rejonowego w O. II Wydział Karny z 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt II K 239/07) i braku między nimi porozumienia, nie było możliwe uzyskanie i przekazanie organom ARiMR oświadczenia nowego producenta o kontynuowaniu przez niego działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ONW, złożonym przez skarżącego jako poprzedniego posiadacza tych działek rolnych, choć w istocie ten nowy producent rolny faktycznie w tym okresie kontynuował na tych działkach rolnych działalność rolniczą; 2. niezastosowanie § 9 ust. 3 pkt 1 f rozporządzenia ONW, w sytuacji, gdy przypadek skarżącego można zrównać w skutkach do sytuacji opisanej w tym przepisie tj. doszło do niezawinionej przez skarżącego utraty posiadania użytkowanych gruntów; 3. rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności: art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz załatwienie jej w sposób sprzeczny z interesem społecznym i słusznym interesem skarżącego, art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenia postępowania w sposób podważający zaufanie organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli, art. 11 k.p.a. poprzez nie wyczerpujące odniesienie się do wszystkich twierdzeń skarżącego i dowodów zebranych w postępowaniu m.in. w wyroku Sądu Rejonowego w O. i okoliczności stwierdzonych w pisemnym jego uzasadnieniu oraz art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez naruszenie zasad oceny dowodów oraz niedostateczne i niewyczerpujące uzasadnienie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, Sąd stwierdził, że orzeczenie to jest prawidłowe tj. wydane w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny i prawidłowo zastosowane przepisy prawa. Przede wszystkim wskazać należy, że płatności ONW przyznaje się rolnikom, którzy m.in. zobowiążą się do prowadzenia działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji (obszarze ONW) przez okres 5 lat – stanowi o tym § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ONW i art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady 1257/1999/WE z 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej. Niedochowanie tego zobowiązania rodzi skutek w postaci konieczności zwrotu środków pobranych w ramach pięcioletniego zobowiązania (§ 9 ust. 2 rozporządzenia ONW). W sprawie bezsporne jest, że skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na całym obszarze objętym ONW przed upływem okresu zobowiązania, czego skarżący nie kwestionuje w skardze. Przy czym skarżący stwierdza, że fakt zaniechania miał związek z bezprawnym i bezumownym przeniesieniem posiadania działek rolnych, które nie było przez skarżącego zawinione. Odnosząc się do powyższych zarzutów wskazać należy, że powody zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW, nie mają znaczenia z perspektywy obowiązku zwrotu środków. Przepis § 9 ust. 2 rozporządzenia ONW nie różnicuje bowiem zwrotu w zależności od przyczyny zaniechania działalności rolniczej. Każdy przypadek zaprzestania prowadzenia działalności na obszarach ONW powoduje konieczność zwrotu środków pobranych w odniesieniu do danego obszaru ONW. Co prawda, istnieje możliwość uniknięcia odpowiedzialności związanej z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej – jednak warunki objęcia skarżącego tym zwolnieniem nie zostały spełnione. Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu płatności ONW w sytuacji zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy została wprowadzona na mocy § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 9 marca 2006 r. zmieniającego rozporządzenie ONW. Dopiero po nowelizacji producent rolny mógł uwolnić się od powyższego obowiązku, jeżeli spełnił warunki wskazane w § 9 ust. 2a znowelizowanego rozporządzenia ONW, tj. w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, podmiot przejmujący złożył do kierownika biura powiatowego Agencji oświadczenie przejmującego działki rolne, w którym zobowiązuje się do kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych i zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych, jaką posiadacz ten obowiązany byłby zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w lit. a. Zgodnie zaś z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 25 kwietnia 2006 r. zmieniającego rozporządzenie ONW – obowiązek zwrotu płatności w związku z zaniechaniem działalności rolniczej na obszarach ONW na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, został wyłączony również w tych przypadkach, w których przeniesienie posiadania nastąpiło przed dniem wejście w życie przepisów tejże nowelizacji, a producent rolny złożył kierownikowi biura powiatowego ARiMR na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie przejmującego działki rolne, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. od ... maja 2006 r. do ... lipca 2006 r. Powyższe okoliczności, pozwalające skarżącemu na wyłączenie z obowiązku zwrotu płatności ONW, w sprawie nie wystąpiły, ponieważ skarżący nie przeniósł posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz ... w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy. Tym samym bez znaczenia pozostaje podnoszona przez skarżącego okoliczność, że ... w tym okresie kontynuował na przedmiotowych działkach działalność rolniczą. Dlatego też przepis § 9 ust. 2a rozporządzenia ONW nie mógł mieć zastosowania. Inne przypadki możliwości odstąpienia od zwrotu płatności ONW wymienia § 9 ust. 3 rozporządzenia ONW, w myśl którego – płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli: 1) zaniechanie, o którym mowa w ust. 2, nastąpiło na skutek zaistnienia chociażby jednej z następujących okoliczności: a) długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego, b) wystąpienie klęski żywiołowej, c) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym producenta rolnego na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, d) wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt w gospodarstwie rolnym producenta rolnego, e) wywłaszczenie nieruchomości, na której są położone działki rolne objęte wnioskiem, f) rozwiązanie przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone działki rolne objęte wnioskiem, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności, oraz 2) producent rolny zawiadomił kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004), o zaistnieniu chociażby jednej z okoliczności wymienionych w pkt 1, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej. Powyższy przepis zakłada więc dwa warunki, które należy spełnić łącznie, aby można było odstąpić od zwrotu płatności ONW. Pierwszy warunek to zaistnienie jednej z przesłanek z wymienionych w punkcie 1. Natomiast drugi to poinformowanie o tym fakcie organu w terminie określonym w art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004 (O przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami zadowalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Ten termin może zostać przedłużony o 20 dni roboczych, w przypadku gdy taka możliwość przewidziana jest w dokumencie programowania). Oba te warunki wobec skarżącego nie zachodzą. Po pierwsze, żadna z sytuacji wymienionych w § 9 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia ONW nie zaistniała w sprawie. Odnosząc się do wskazywanego przez skarżącego przypadku o jakim mowa w § 9 ust. 3 pkt 1 lit. f rozporządzenia ONW, wskazać należy, że z dokumentacji sprawy nie wynika aby skarżącego łączyła jakakolwiek umowa dzierżawy gruntów rolnych, na której są położone działki rolne objęte wnioskiem. Tak więc przypadek ten nie mógł być co do skarżącego rozważony przez organ. Po drugie, w sytuacji gdy skarżący uważał, iż wobec niego zaistniała sytuacji siły wyżej z § 9 ust. 3 pkt 1 lit. f, to powinien był w wyżej wskazanym terminie zawiadomić organ o przypadku siły wyższej zgodnie z § 9 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia ONW, czego bezspornie skarżący nie uczynił. Sąd zauważa także, iż przedłożony przez skarżącego wyrok Sądu Rejonowego w O. w sprawie karnej nie ma żadnej wartości w przedmiotowej sprawie, ponieważ ustalenia w nim zawarte nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Wyrok ten nie dotyczył bowiem skarżącego (skarżący występuje w nim jako świadek), a zapadł w sprawie dotyczącej zabrania przez oskarżonego K. P. w celu przywłaszczenia ziarna pochodzącego z uprawy żyta oraz zniszczenia uprawy kukurydzy na szkodę J. K. A zatem nie chodzi o pozbawienie skarżącego z posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW, co podnosi skarżący, a o pojedyncze czynności, które nie pozbawiły do faktycznego władztwa nad rzeczą. Ponadto Sąd zwraca uwagę – co trafnie podkreślono w zaskarżonej decyzji – iż skarżący składając wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności ONW na rok 2004, podpisał oświadczenie w sekcji X na stronie 4 "Oświadczenia i zobowiązania", że zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach ONW, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach ONW. Oznacza to, że skarżący był świadom ciążących na nim obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu ONW. Sąd nie stwierdza także, aby w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 8, art. 11, art. 12 § 1, art. 35, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Sąd po przeanalizowaniu całości przeprowadzonego postępowania przed organami, nie dopatrzył się także naruszenia innych przepisów postępowania administracyjnego. Całość postępowania została przeprowadzona zgodnie z wymaganiami nałożonymi przez przepisy prawa, w sposób rzetelny i pełny. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd oddalił skargę jako niezasadną.