V SA/Wa 878/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Ł. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... marca 2017 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za 2012 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W nadesłanym (w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 6.453 zł) wniosku o przyznanie prawa pomocy (sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr) Powiat Ł. (dalej: "skarżący", "powiat") zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację finansową spowodowaną znacznym wzrostem wydatków na realizację bieżących zadań oświatowych, które są następstwem konieczności finansowania gwarantowanych ustawowo wynagrodzeń pracowników pedagogicznych. Otrzymywana przez powiat z budżetu państwa subwencja oświatowa nie pokrywa w całości potrzeb w tym zakresie i dlatego są one finansowane z niewielkich dochodów własnych. Znaczny wzrost wydatków spowodowany jest spłatą rat kredytów zaciągniętych we wcześniejszym okresie na realizację zadań inwestycyjnych w zakresie użyteczności publicznej (budowa dróg, szkół i boisk; konieczne remonty) z udziałem środków unijnych oraz własnych. Powiat nie posiada mienia, które przynosiłoby zysk; jest ono wykorzystywane dla potrzeb z zakresu działalności użyteczności publicznej. Stan zadłużenia na 1 stycznia 2017 r. wyniósł 12.906.705 zł. Budżet na 2017 r. został zaplanowany w wysokości 49.893864 zł, wydatki – 48.971.952 zł, a nadwyżka w wysokości 921.912 zł przeznaczona jest na spłatę kredytów. Powiat posiada bowiem zobowiązania z tytułu dwóch kredytów długoterminowych w łącznej wysokości 12.676.267 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach powiat wskazał, iż dysponuje majątkiem o wartości 107.600.025,54 zł, wartość jego środków trwałych (według bilansu na ostatni rok) wynosi 106.10.731,07 zł, a ostatni rok obrotowy zamknął się stratą w wysokości 3.700.264,01 zł. Posiada jeden rachunek bankowy, na którym saldo jest ujemne (-2.276.532,92 zł). Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący załączył Uchwałę Nr (...) Rady Powiatu w Ł. z dnia 29 grudnia 2016 r. w sprawie uchwały budżetowej na rok 2017 wraz z załącznikami oraz osiemnaście uchwał w sprawie zmian w budżecie powiatu na 2017 rok z załącznikami. Po wprowadzeniu ostatnich zmian (Uchwałą Nr (...) Zarządu Powiatu w Ł. z 25 maja 2017 r.), planowane dochody gminy sięgają kwoty 51.002.646 zł, a wydatki obejmują 50.080.734 zł. W budżecie gminy utworzono rezerwę ogólną w wysokości 50.000 zł oraz rezerwę celową w kwocie 75.000 zł z przeznaczeniem na realizację zadań własnych z zakresu zarządzania kryzysowego (§ 4 uchwały budżetowej). Jednocześnie upoważniono Zarząd Powiatu do zaciągania kredytów i pożyczek oraz emitowania papierów wartościowych na pokrycie występującego w ciągu roku przejściowego deficytu budżetu powiatu, których maksymalną wysokość ustalono na kwotę 5.000.000 zł (§ 9 uchwały budżetowej). Nadto upoważniono Zarząd Powiatu do lokowania wolnych środków budżetowych na rachunkach bankowych w innych bankach niż bank prowadzący obsługę budżetu powiatu (§ 11 uchwały budżetowej). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, iż podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym stanowi jej budżet uchwalany w formie uchwały budżetowej, który jest rocznym planem dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów tej jednostki (art. 211 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 885 ze zm.). Uchwała ta zawiera także plany przychodów i wydatków zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych i funduszy celowych oraz dochodów własnych jednostek budżetowych. W budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być ponadto tworzone rezerwy budżetowe, które uelastyczniają proces wydatkowania środków publicznych. W art. 222 ust. 1 ustawy o finansach publicznych postanowiono, że w budżecie jednostki samorządu terytorialnego tworzy się rezerwę ogólną, w wysokości nie niższej niż 0,1% i nie wyższej niż 1% wydatków budżetu, zaś w ustępie 2 tego przepisu przewidziano także możliwość utworzenia rezerw celowych. Zatem utworzenie rezerwy ogólnej przez powiat jest obligatoryjne, zaś rezerwy celowe mają charakter fakultatywny. W konsekwencji jednostka samorządu terytorialnego jaką jest powiat nie została pozbawiona możliwości kształtowania swojej polityki finansowej oraz wpływu na sposób wykorzystania posiadanych środków pieniężnych, aczkolwiek dysponowanie przez powiat tymi środkami - w porównaniu do przedsiębiorstw prywatnych działających na zasadzie swobody działalności gospodarczej - jest znacznie ograniczona. Wobec tego, uwzględniając specyfikę funkcjonowania tego typu jednostek i nie negując konieczności wykorzystania środków pozyskanych z kredytów czy subwencji na ściśle określone cele, dla oceny czy spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa pomocy niezbędne jest zbadanie uchwały budżetowej powiatu, w szczególności poziomu zaplanowanych rezerw budżetowych. W orzecznictwie podkreśla się, iż prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim podmiotom pozbawionym źródeł stałego dochodu i majątku, a także możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł, nie może być zaś traktowane jako forma zabezpieczenia innych wydatków, uznawanych przez stronę za priorytetowe, a niemających obiektywnie takiego charakteru (np. wydatków, których poniesienie może być odroczone bez uszczerbku dla budżetu powiatu, gdyż nie będzie się wiązało z koniecznością zaciągnięcia kolejnych zobowiązań finansowych, powodując w ten sposób powstanie lub zwiększenie deficytu i trudności w utrzymaniu płynności finansowej); por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2012 r. o sygn. akt II OZ 677/12 i II OZ 678/12 (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż w uchwale budżetowej z 29 grudnia 2015 r. ustalono rezerwę ogólną w wysokości 50.000 zł. Nadto w uchwale tej przewidziano również rezerwę celową na realizację zadań z zakresu zarządzania kryzysowego w kwocie 75.000 zł. Wobec powyższego nie sposób przyjąć, by skarżący powiat był pozbawiony możliwości wygospodarowania kwoty 6.453 zł na pokrycie wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie, którego wysokość wynika z treści przepisu § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.