V SA/Wa 887/12

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie w sprawie ze skargi B. F. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych B. F., dalej "skarżąca", złożyła wniosek - na urzędowym formularzu PPF - o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że wnosi o zwolnienie od kwoty 100 zł. Ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżąca od dwóch lat prowadzi sklep [...], na otwarcie którego wzięła kredyt w wysokości 100.000 zł oraz zaciągnęła pożyczki u rodziny w wysokości 60.000 zł. W ocenie skarżącej uzyskiwany dochód wystarcza na poniesienie kosztów kredytu (2.500 zł), opłacenie energii elektrycznej (1000 zł), ubezpieczenie – własne oraz pracownika, wynagrodzenie (3000 zł), opłacenie podatków, telefonu (3000 zł). Pozostały dochód z prowadzonej działalności (800 zł netto) skarżąca przeznacza na utrzymanie domu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz córką, jest właścicielem domu o powierzchni [...], m.kw. W tym samym budynku znajduje się lokal, w którym skarżąca prowadzi sklep. Ponadto skarżąca posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...], ha (ugory, nieużytki), a jej mąż samochód o wartości 8.000 zł, wykorzystywany w prowadzonej przez skarżącą działalności. Miesięczny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego wynosi 2500 zł i stanowi go dochód z działalności gospodarczej oraz wynagrodzenie otrzymywane przez męża skarżącej. Skarżąca wyjaśniła, że dofinansowanie, o które wystąpiła do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zamierzała przeznaczyć na spłatę długów zaciągniętych na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego skarżącej, wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów w terminie 14 dni, pod rygorem ujemnych skutków prawnych. W odpowiedzi skarżąca nadesłała do Sądu kopie deklaracji VAT-7 złożonych w 2012 r., zeznania podatkowe za rok 2011 (PIT-11, PIT-36, PIT/B), informację o strukturze przychodu za 2012 r. oraz posiadanych środkach trwałych, historię operacji na kontrakcie kredytowym wraz z harmonogramem spłaty kredytu, zaświadczenie o zatrudnieniu oraz średnim miesięcznym wynagrodzeniu męża skarżącej, kserokopie umów pożyczek (9 umów), kserokopie poleceń opłaty faktur z tytułu korzystanie z telefonu, energii elektrycznej. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 pkt 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła na urzędowym formularzu (PPF) o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku skarżącej złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. W szczególności ustalenia wymagało, czy skarżąca posiada zasoby pieniężne, zwłaszcza środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. Skarżąca odpowiedziała na wezwanie Sądu, ale nie dostarczyła wszystkich informacji i dokumentów, o które była wzywana na podstawie art. 255 p.p.s.a. Skarżąca nie nadesłała wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym rachunków bankowych prowadzonych w związku działalnością gospodarczą oraz osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. Przedstawiła natomiast zeznania podatkowe i deklaracje podatkowe, informacje o zarobkach jej męża, historię operacji na kontrakcie kredytowym wraz z harmonogramem spłaty kredytu, kserokopie umów pożyczek, informacje o posiadanych środkach trwałych i wyposażeniu. Podkreślić należy, że wszystkie dane, o które skarżąca została poproszona w wezwaniu z 26 czerwca 2012 r. są niezbędne do oceny jej możliwości finansowych. Dlatego, mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę prawidłowo (w pełni wykonane), uznać należy, że skarżąca nie wykazała, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. Niezależnie od nieprawidłowego wykonania wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz informacji zauważyć należy, że skarżąca wraz z mężem posiadają źródła dochodu: skarżąca prowadzi sklep, a jej mąż otrzymuje wynagrodzenie za świadczoną pracę. Nie można też stwierdzić, że skarżąca prowadzi niedochodową działalność gospodarczą. Z przedstawionego zeznania podatkowego PIT-36 za 2011 r. oraz informacji o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT/B) wynika, że skarżąca osiągnęła dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...], zł uzyskując przychody w kwocie [...], zł oraz ponosząc koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], zł. Jej mąż w tym okresie uzyskał dochód w wysokości [...], zł. Dochód z działalności skarżąca wykazuje również w 2012 r. (za I półrocze 2012 r. dochód wynosi [...], zł). Również na przedstawionych deklaracjach podatkowych VAT-7 składanych w 2012 r. skarżąca wykazuje obrót, Odnosząc się do podnoszonej okoliczności ponoszonych kosztów działalności, np. obciążenia z tytułu spłacanego kredytu wskazać należy, że część raty spłacanego kredytu (odsetki) stanowią koszt działalności, a więc wykazywany dochód uwzględnia to obciążenie. Istotne jest również, że w sytuacji gdy miesięczna rata kredytu jest w jej ocenie zbyt wysoka, istnienie możliwość negocjowania z bankiem warunków umowy kredytowej. Odnosząc się do przedstawionych kserokopii umów pożyczek, stwierdzić należy, że obowiązek spłaty pożyczonych środków jest pokreślony na koniec 2016 r. i nie wynika z nich obowiązek okresowej ratalnej spłaty pożyczonych środków. Podkreślić należy, że skarżąca nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych, które wskazywałyby, czy skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi. Warto zwrócić również uwagę, że skarżąca wniosła we wniosku o przyznanie prawa pomocy o zwolnienie od kosztów sądowych precyzując w jego uzasadnieniu, że wniosek dotyczy kwoty 100 zł. Mając na uwadze wysokość dochodów wykazywanych z prowadzonej działalności, okoliczność, że również mąż skarżącej posiada stałe źródło dochodów, zwolnienie skarżącej z kosztów sądowych nie jest zasadne. Podkreślić również należy, że skarżąca nie wykazała, że ponosi koszty miesięczne w kwotach wskazanych na formularzu PPF (np. energia – 1000 zł, wynagrodzenie -3000 zł, ubezpieczenia). Wskazać warto, że koszty te skarżąca prawdopodobnie uwzględnia w kosztach prowadzonej działalności. Na koniec warto przypomnieć, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej znajduje się wnioskodawca nie pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.