V SA/Wa 896/10

Referendarz sądowy Anna Michałowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Ministra Finansów z dnia ... lutego 2010 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłaty legalizacyjnej p o s t a n a w i a: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W., 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu ... maja 2010 r. skarżący złożył - na urzędowym formularzu PPF – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu oświadczył, iż obecnie są w bardzo trudnej sytuacji finansowej, nie stać ich na opłacenie kosztów sądowych ani adwokata. Skarżący posiada firmę jednoosobową (...), na którą otrzymał dotację z urzędu pracy. Jednak firma nie przynosi zysków, ledwo starcza na opłaty z nią związane. Skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i dwójką dzieci. Zamieszkują w domu o pow. ... m². Dochody skarżącego z działalności gospodarczej wynoszą około ... zł brutto. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie skarżący wskazał, iż posiada samochód osobowy, motorower oraz przyczepkę samochodową, nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. Żona dojeżdża do pracy samochodem ... kilometrów w jedna stronę co wiąże się z kosztami ... zł miesięcznie, a jej miesięczny dochód wynosi ... zł. Koszty utrzymania domu wynoszą ... zł z opałem, wydatki na żywność wynoszą ... zł, a na odzież ... zł rocznie tj. ... zł miesięcznie. Skarżący posiada kartę kredytową w .... BANK-u, na której ma zadłużenie w wysokości ... zł. Dodatkowo skarżący nadesłał zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2009 r., podsumowanie dotyczące prowadzonej działalności od stycznia do maja 2010 r. tj. przychody, wartość zakupionych towarów oraz koszty, kopie umowy o pracę żony, kopie rachunków za telefon komórkowy (... zł), wodę (... okres rozliczeniowy 3 miesiące), energię (... zł), Internet (... zł) oraz telewizję CYFRA + (... zł) oraz wyciągi z rachunków bankowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej ustawy p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a.). Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W sytuacji, gdy strona posiada jakiekolwiek środki majątkowe lub finansowe powinna partycypować w kosztach postępowania. Jednocześnie zakres w jakim zostaje przyznane prawo pomocy zależy od rzeczywistej potrzeby, która podlega ocenie przy uwzględnieniu możliwości finansowych strony. W związku z powyższym zasadność wniosku skarżącego rozpatrzono z uwzględnieniem obciążeń finansowych, jakie byłby zobowiązany ponieść w toczącym się postępowaniu oraz jego możliwości finansowych. Biorąc powyższe pod uwagę oraz kierując się celem instytucji prawa pomocy jakim jest zapewnienie stronie dostępu do sądu należało uznać, iż wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, nie jest natomiast zasadny w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący oraz jego małżonka uzyskują dochody z pracy w wysokości około ... zł brutto (v. wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego oraz zestawienie dochodów od stycznia do maja 2010 r. (5 miesięcy) w wysokości ... zł) oraz dodatkowo świadczenie rodzinne w kwocie ... zł. Wysokość dochodów z uwzględnieniem wskazanych, ale niezbędnych kosztów utrzymania, daje możliwość poniesienia przewidywanych kosztów sądowych, które w przedmiotowej sprawie nie są wysokie. Na obecnym etapie postępowania skarżący byłby zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości ... zł. Na podstawie przesłanych przez skarżącego dokumentów stwierdzić należy, iż pomimo ciężkiej sytuacji finansowej na jaką wskazuje skarżący nie wszystkie środki finansowe znajdujące się w dyspozycji jego rodziny są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Zatem ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego nie spowodowałoby uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Wskazać należy, iż wydatków na opłacenie telewizji CYFRA +, Internetu oraz telefonu komórkowego w łącznej wysokości ponad ... zł, które to wydatki mogłyby być ograniczone, nie można uznać za niezbędne związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania (v. postanowienie SN z 24 lipca 1980 r., sygn. I CZ 99/80, Lex Polonica). Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (v. postanowienie SN z 24 września 1984 r., sygn. II CZ 104/84, Monit. Prawn. 2000/7). Skoro zatem uzyskiwane dochody lub posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), to uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego. Skarżący ujawnił w swoim oświadczeniu posiadanie majątku ruchomego w postaci m.in. samochodu. Nie można uznać za niezbędny koszt utrzymania wydatków związanych z zakupem i eksploatacją samochodu tj. rejestracją, naprawą, ubezpieczeniem itp. Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Ponadto zauważyć należy, iż zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu, pożyczki, spłaty karty kredytowej) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, a w konsekwencji uzasadniać skorzystanie z instytucji prawa pomocy, w niniejszej sytuacji w pełnym zakresie. Podsumowując wskazać należy, iż dochód gospodarstwa domowego skarżącego, w którym pozostają cztery osoby wynosi netto około ... zł. Przy niezbędnych kosztach utrzymania (żywność, ubranie) tj. .... zł, jak również wskazanych ponoszonych nakładach na utrzymanie domu (energia, woda) tj. ... zł oraz zakup paliwa na dojazdy do pracy .... zł (ok. 1200 km miesięcznie), taka wysokość dochodu nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jego osoby. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wskazane powyżej okoliczności, świadczą natomiast o tym, iż skarżący nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję i będzie w stanie pokryć koszty sądowe. Porównując natomiast jego sytuację majątkową z obciążeniem finansowym wynikającym z zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika należało uznać, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.