V SA/Wa 899/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) marca 2017 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę Przedmiotem wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi A. N. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2017 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] stycznia 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Kontrolowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: W okresie od 1 lutego 1999 r. do 30 czerwca 2014 r. A. N. (zwany dalej: Skarżącym) prowadził działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji nr 229, wydanego przez Urząd Gminy w [...]. W okresie prowadzenia działalności Skarżący nie zatrudniał pracowników. Z tego tytułu miał obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Ponieważ nie wywiązał się z tego obowiązku w sposób prawidłowy, na koncie powstało zadłużenie, które na dzień 28 grudnia 2016 r. (dzień złożenia wniosku o umorzenie) wynosiło łącznie 52.477,12 zł. Skarżący złożył wniosek o umorzenie całości zadłużenia wynikającego z nieopłacania składek oraz opłat egzekucyjnych. Wniosek został rozpatrzony negatywnie decyzja z [...] stycznia 2017 r. nr [...]. W piśmie z [...] lutego 2017 r. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległości oraz stosowną zmianę decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że nie posiada żadnego majątku, co powinno stanowić podstawę do umorzenia zaległości. Zaprzeczył, iż nie posiada nikogo na utrzymaniu – wskazał, że ma syna, na którego musi płacić zaległe alimenty. Podniósł, że nie ma gdzie mieszkać, a gdy przebywa u kogoś, to musi za to płacić. Leczy się na nadciśnienie i wydaje na leki 50 - 80 zł miesięcznie. Resztę dostępnej kwoty - 518 zł wydaje na żywność, środki czystości i ubranie. Zaskarżoną obecnie do Sądu decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygniecie z [...] stycznia 2017 r. Organ wskazał, że Skarżący ma przyznaną emeryturę nr [...] w kwocie 2.234 zł brutto, tj. 1.870 zł netto, lecz wysokość wypłacanego świadczenia wynosi 518,44 zł, z uwagi na potrącenia z tytułu zaległych i bieżących alimentów dla syna. Organ ustalił na podstawie aktualnej informacji uzyskanej z Wydziału Świadczeń Emerytalno-Rentowych, że od 1 marca 2017 r. wysokość ww. emerytury Skarżącego wynosi 2.275,62 zł brutto, potrącenia egzekucyjne stanowią kwotę 496,28 zł, a do wypłaty otrzymuje świadczenie w wysokości 1.395,64 zł. Organ podniósł, że w "Oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej" z 28 grudnia 2016 r. Skarżący podał, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a stałe miesięczne koszty związane utrzymaniem określa na kwotę 200 zł, w tym: 150 zł – wydatki (nie określił ich rodzaju) i 50 zł - koszty związane z leczeniem. Organ odwoławczy wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący poinformował, że nie ma gdzie mieszkać, a jeśli mieszka u kogoś, to płaci 150 zł - 200 zł za pobyt i dopłaca za prąd, gaz i wodę. Koszty związane z leczeniem określił na kwotę 50 zł - 80 zł. Wskazał, że pozostałą kwotę wydaje na żywność, środki czystości i ubranie. Skarżący posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 100.790,77 zł, które nie jest spłacane. Nie korzysta on również z pomocy społecznej. Organ powołując się na dane zawarte w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, stwierdził, że Skarżący w dalszym ciągu właścicielem samochodu ciężarowego marki STAR 200, rok produkcji 1993. Natomiast Skarżący oświadczył, że sprzedał go. Ustalono również, że Skarżący nie posiad nieruchomości. Organ podniósł również, iż należności za okresy: od 05/2004 r. do 12/2004 r. od 01/2010 r. do 06/2011 r. oraz od 07/2013 r. do 04/2014 r. dochodzone są w drodze egzekucji administracyjnej, prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS w Płocku. Organ stwierdził, że w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiła żadna z przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963; ze zm.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365) umożliwiająca umorzenie należności. Skargę na to rozstrzygnięcie złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. N.. Wniósł o jej pozytywne rozpatrzenie i umorzenie wszystkich należności. Skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko co do swej trudnej sytuacji osobistej i materialnej polemizując z ustaleniami zawartymi w zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie Skarżący oświadczył, ze spłacił całość zaległości alimentacyjnych, a obecnie otrzymuje emeryturę w wysokości 1398 zł netto. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, Sąd nie dopatrzył się takiego naruszenia prawa przez organ orzekający, które dawałyby podstawę do uchylenia, czy stwierdzenia nieważności w całości lub w części zaskarżonej decyzji i/lub poprzedzającej ją decyzji wydanej w I instancji. Przypomnieć należy, że Skarżący wystąpił do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 (Dz. U. z 2016 r. poz, 963; ze zm. zwana dalej u.s.u.s.) należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W ocenie Sądu ZUS prawidłowo uznał, że w przypadku skierowania egzekucji do emerytury, może być ona - po zaspokojeniu należności z tytułu zaległych alimentów – skuteczna. Kwestia posiadania przez Skarżącego – zgodnie jego twierdzeniem zbytego - samochodu marki Star nie jest przy tym okolicznością istotną dla tego ustalenia. Należy również zauważyć, że część zadłużenia jest obecnie objęta egzekucją prowadzoną przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...]. Organ egzekucyjny nie wykorzystał przy tym jeszcze wszystkich środków zmierzających do wyegzekwowania zadłużenia. Z tego względu należy stwierdzić, że przesłanka całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do Skarżącego nie została spełniona. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział także możliwość umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych będących pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, w myśl którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Analizując treść tego przepisu należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na użycie przez ustawodawcę sformułowania "Zakład może umorzyć", przez co decyzje wydawane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Wyjaśnienia wymaga więc, że uznanie administracyjne oznacza co do zasady możliwość wyboru przez organ konsekwencji prawnej w określonym stanie prawnym i faktycznym. Innymi słowy, decydując na zasadzie uznania administracyjnego organ podejmuje rozstrzygnięcie w sposób nieskrępowany, a o ostatecznym wyborze sposobu rozstrzygnięcia powinny zadecydować przesłanki celowości i słuszności działania, które z kolei stanowią wypadkową wyważenia przez organ, z uwzględnieniem norm prawnych mających zastosowanie i znaczenie w danej sprawie, słusznego interesu strony i interesu publicznego. (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 2048/12). Ustalenie, czy strona wypełnia powyższe przesłanki wymaga przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego. Rozstrzyganie na zasadzie uznania administracyjnego jest bowiem swoistym wyzwaniem dla organu, który dla uniknięcia zarzutu działania dowolnego, według własnego "widzimisię", zobowiązany jest przeprowadzić szczególnie starannie postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy (E. Iserzon [w:] E. Iserzon. J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, komentarz, teksty, wzory i formularze; wyd. Prawnicze Warszawa 1970 r., str. 49 - 51). Należy jednak zauważyć, że w zależności od przedmiotu postępowania i całokształtu okoliczności sprawy administracyjnej różnie przedstawia się obowiązek organu w zakresie gromadzenia dowodów i pomimo że co do zasady obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i zebranie niezbędnych dla rozstrzygnięcia dowodów spoczywa na organie, to w pojedynczych sprawach inicjatywa dowodowa obciążać będzie przede wszystkim stronę postępowania. Tak ma się rzecz w przypadku niniejszej sprawy z wniosku o umorzenie należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia wyraźnie stanowi, że zobowiązany musi wykazać, że nie jest w stanie opłacić tych należności z podanych tam powodów. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że organ wnikliwie zapoznał się z wnioskiem Skarżącego wraz z załączonymi do niego dokumentami oraz włączył do akt dokumenty zawierające dane znane mu z urzędu. W obydwu decyzjach organ dokładnie wymienił, które dokumenty wziął pod uwagę w toku ustalania sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego i były to wszystkie dokumenty przedłożone przez niego oraz zebrane przez ZUS z urzędu. Wymaga wyjaśnienia, że opisując w decyzji ustalony stan faktyczny sprawy i wyjaśniając wyciągnięte na tej podstawie wnioski organ musi przedstawić poprawny logicznie wywód, który znajduje odzwierciedlenie w wykorzystanych do wnioskowania danych. Nie ma, więc potrzeby opisywania każdego dowodu i wniosku do którego prowadzi z osobna, tym bardziej, że często w oparciu o kilka dowodów ustala się jeden fakt lub okoliczność. Najważniejsze jest natomiast, aby dowody były wiarygodne. Stwierdzając, że ZUS nie naruszył przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd mógł dokonać merytorycznej oceny prawidłowości wniosków wyciągniętych przez organ ze zgromadzonej dokumentacji i zasadności uznania, że skarżący nie wypełnił przesłanek umorzenia. Zdaniem Sądu organ zasadnie stwierdził, iż Skarżący nie wykazał, że spłata zadłużenia pozbawi go zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Należy zauważyć, iż Skarżący uzyskuje określony dochód z tytułu emerytury. Wskazywane wysokie zobowiązania finansowe, w tym alimentacyjne, nie mogą być samoistną podstawą dla umorzenia należności. Skarżący również nie wykazał, że poniósł jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby go pozbawić możliwości prowadzenia działalności. Po stronie Skarżącego nie wystąpiła przesłanka wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Owszem Skarżący choruje na nadciśnienie, na potwierdzenie czego dostarczył zaświadczenie lekarskie z dnia 13 maja 2015 r., jednakże nie przedstawił żadnych aktualnych dokumentów potwierdzających nadzwyczajnie zły stan zdrowia. Odnosząc się do zrzutu skargi, iż decyzję I instancyjną podpisał zastępca dyrektora oddziału, a decyzję II instancyjną podpisał p.o. dyrektora oddziału należy stwierdzić, iż jest on nie zasadny. Sąd nie stwierdza, by decyzja została wydana przez organ bądź pracownika, który podlegałby wyłączeniu od możliwości takiego działania. W szczególności nie doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Sąd z urzędu nie stwierdza przy tym braku obiektywizmu w działaniu organów zarówno I jak i II instancji. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że w toku postępowania administracyjnego organ prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Skarżący natomiast, miał zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów. Zaskarżona decyzja zawierała wyczerpujące uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie z powyższego obowiązku, organ wywiązał się w sposób należyty. Podsumowując Sąd zwraca też uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – ZUS. Ponadto przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość uzyskania ulgi w postaci zawarcia układu ratalnego polegającego m.in. na rozłożeniu na raty zaległych należności składkowych. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.