V SA/Wa 904/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - st. sekr. sąd. Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2012 r. sprawy ze skargi D. K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną; oddala skargę. Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez D. K. (zwaną dalej: skarżącą) postanowieniem z dnia [...] lutego 2012r. znak [...]utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] maja 2011r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Powyższe postanowienia wydane zostały w następującym stanie faktycznym: Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...], na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], wszczął egzekucję do majątku D. K.. Z akt sprawy wynika, iż organ egzekucyjny, na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...],[...] i [...], wykonał czynności egzekucyjne zmierzające do zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelności z rachunku bankowego w [...] Banku [...] S.A. poprzez przesłanie do tego banku zawiadomienia o zajęciu z dnia [...].03.2011 r. o nr [...]. W dniu 24 marca 2011 r. skarżąca potwierdziła odbiór odpisu zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami wskazanych tytułów wykonawczych. Pismem z [...] marca 2011 r. D. K. wniosła skargę na dokonane czynności egzekucyjne, w której zakwestionowała wymagalność należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. W uzasadnieniu skargi wskazano, że decyzja będąca podstawą wystawienia tytułów wykonawczych została zaskarżona do Sądu Okręgowego w [...] i postępowanie w tej sprawie nie zostało zakończone. W opinii skarżącej fakt ten świadczy o tym, że decyzja w tym przedmiocie jest nieprawomocna i nie podlega ona na chwilę obecną wykonaniu. Ponadto w uzasadnieniu skargi powołano wyrok Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...].12.2010 r., w którym Sąd stwierdził, zdaniem skarżącej, że w okresie spornym nie podlegała ona ubezpieczeniu emerytalnemu, zdrowotnemu i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Z tych przyczyn w skardze wskazano, że brak było podstaw do dokonania zajęcia rachunku bankowego. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] postanowieniem z dnia [...] maja 2011r., nr [...] oddalił wniesioną skargę. W uzasadnieniu wskazano, że czynność egzekucyjna została dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami. Skarżąca pismem z dnia [...] czerwca 2011 r., nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, zaskarżyła je do Ministra Finansów, wnosząc o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej. W zażaleniu zostały powtórzone zarzuty podniesione w skardze na czynność egzekucyjną. Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] lutego 2012r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, nie podzielając argumentów skarżącego, podtrzymując stanowisko zawarte w postanowieniu organu I instancji. Minister w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia podniósł, że w postępowaniu skargowym ogranicza się do oceny zastosowanego środka egzekucyjnego. Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - egzekucję z rachunków bankowych, uregulowaną w art. 80 ustawy. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. Analizując przebieg zaskarżonej czynności egzekucyjnej, polegającej na skierowaniu do [...] Banku [...] S.A. zawiadomienia z dnia [...].03.2011 r. o nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego organ odwoławczy nie stwierdził nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa. Podniesiono, że podstawą wystawienia zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego stanowiły tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], których odpisy zostały skarżącej doręczone wraz z zajęciem rachunku bankowego w dniu [...].03.2011 r. Z akt sprawy wynika, że zawiadomienie o zajęciu również doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności, który pismem z dnia 22.03.2011 r. zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków na zajętym rachunku bankowym. W dokonanej czynności organu egzekucyjnego nie dopatrzono się też uchybień formalnych. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego odpowiada bowiem wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22.11.2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 137, poz. 1541, z późn. zm.). Na to rozstrzygnięcie została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca za pośrednictwem pełnomocnika wniosła o uchylenie postanowienia jako sprzecznego z prawem. W uzasadnieniu wskazano, że decyzja ZUS, która stanowiła podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych, została zaskarżona do Sądu i jako taka nie jest ona prawomocna, a zatem brak jest na tym etapie postępowania podstaw do dokonywania czynności zajęcia, szczególne w obliczu faktu, że wyrokiem z dnia [...] grudnia 2010r Sąd Okręgowy w [...] orzekł, że w spornym okresie skarżąca nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. Nr 270 – dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, iż organy administracji publicznej nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, które miało wpływ na wynik sprawy, nie naruszyły również przepisów postępowania w stopniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu. W sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r., Nr 229, poz.1954 z p. zm. – dalej u.p.e.a.), które stanowią w art. 54 § 1 u.p.e.a., że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego, którą wnosi się za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej (§ 3 i § 4). W myśl art. 54 § 5 u.p.e.a. w sprawie skargi orzeka organ nadzoru w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Jednocześnie § 6 wskazuje, że wniesienie skargi na czynności egzekucyjne nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego, jednakże organ egzekucyjny lub organ nadzoru może w drodze postanowienia wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Wskazać należy, że w literaturze przedmiotu i orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż podstawowym środkiem zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym jest zarzut, którego podstawy wymienione są w art. 33 pkt 1-10 u.p.e.a. Należy podkreślić tym samym, że skarga na czynności egzekucyjne nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżania w stosunku do innych środków prawnych przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności do zarzutów, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Natomiast skarga - wymieniona w art. 54 § 1 u.p.e.a. - służy zaskarżaniu czynności wykonawczych postępowania i może być wniesiona zarówno na czynności organu egzekucyjnego, jak i czynności egzekutora. Rozróżnienie powyższe daje podstawy do sformułowania tezy, iż skarga art. 54 u.p.e.a. nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się inne środki zaskarżenia (zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji) albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu (por.: R. Hauser i Z. Leoński - Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji , Warszawa 1992 r. s. 84., wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2000 r., sygn. akt III SA 827/99, LEX nr 43032, wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1999 r. sygn. akt III SA 4503/97, ONSA 2000/1/20). Oznacza to, że brak jest podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego ( np. patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22.09.2010 r. sygn. akt II FSK 568/09, LEX 745753, wyrok WSA w Warszawie z dnia 9.07.2008 r. sygn. akt III SA/Wa 644/08, LEX 489600). Zatem przedmiotem skargi składanej w trybie art. 54 u.p.e.a. mogą być (oprócz przewlekłości postępowania) wyłącznie poszczególne czynności egzekucyjne o charakterze faktycznym i to tylko wtedy, gdy ustawa nie przewiduje innych środków zaskarżenia takich czynności. Jak wyżej wskazano, skarga na czynności egzekucyjne może być wnoszona na faktyczne czynności o charakterze wykonawczym podejmowane w celu zrealizowania środka egzekucyjnego. Przyjęcie takiego stanowiska powoduje, że skarga nie przysługuje na czynności procesowe polegające na wydawaniu aktów administracyjnych, władczo rozstrzygających o prawach i obowiązkach uczestników postępowania egzekucyjnego, np. postanowienia. Skoro bowiem dana czynność objęta jest możliwością zaskarżenia jej w drodze innego środka zaskarżania, to nie ma podstaw do uznania, że służy na nią skarga w rozumieniu przepisu art. 54 u.p.e.a. Tym samym w skardze można podnieść okoliczności, które nie są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia. Jednocześnie należy stwierdzić, że rozpoznając sprawę, której przedmiotem jest skarga na dokonaną czynność egzekucyjną polegającą na zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego należało ocenić, czy jest ona zgodna z art. 80 u.p.e.a. (np. patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 19.05.2010 r., sygn. akt III SA/Wa 420/10, LEX nr 674988). W tym rozumieniu wskazanych przepisów należy stwierdzić, że dokonanie czynności zajęcia wierzytelności wobec skarżącej, prawidłowość jej przeprowadzenia - rozpatrywane na podstawie regulacji zawartych w art. 80 u.p.e.a. i następnych – wskazują na działanie organów zgodnie ze wskazanymi przepisami u.p.e.a. Zgodnie bowiem z § 1 powołanego powyżej artykułu organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Zgodnie z § 2 powyższego przepisu zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Z § 3 wynika zaś, iż jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. Zarzuty podnoszone przez skarżącą w toku postępowania instancyjnego i sądowoadministracyjnego, dotyczące w ogóle braku istnienia obowiązku objętego postępowaniem egzekucyjnym, nie mogą być powodem uwzględnienia skargi, bowiem nie dotyczą przedmiotu niniejszej sprawy, gdyż przewidziany w art. 54 ustawy egzekucyjnej środek prawny może służyć wyłącznie do oceny prawidłowości czynności egzekucyjnych, a nie czynności je poprzedzających (działań wierzyciela). Podniesione w skardze zarzuty nie mogą skutkować uwzględnieniem skargi, bowiem – co należy jeszcze raz podkreślić - skarga na czynności egzekucyjne nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżania w stosunku do innych środków prawnych przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności do zarzutów, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Tym samym po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdza, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ przepisów postępowania, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. powinno prowadzić do uwzględnienia skargi. Należy bowiem podkreślić, że stosownie do treści powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie, należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i skarga podlega oddaleniu jako niezasadna. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.