V SA/Wa 907/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi D. Ż. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia ... lutego 2017 r. Nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy D. Ż. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący wskazał, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 6,46 ha z którego uzyskuje nieregularny dochód. Wyjaśnił, że zobowiązania wobec ARiMR wynoszą 72.000 zł, a jego rachunki bankowe zostały zablokowane. Na podstawie zarządzenia z 13 września 2017 r. wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie wskazanych w piśmie dokumentów oraz przedstawienie dodatkowych informacji dotyczących sytuacji majątkowej. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący przedstawił kserokopie dokumentów: decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego z 26.01.2017 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2017 r., informację w sprawie zobowiązania do opłacania miesięcznych składek na ubezpieczenie zdrowotne, emerytalno-rentowe, wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, faktury potwierdzające uzyskiwane przychody z gospodarstwa rolnego oraz potwierdzające wydatki, dokumenty potwierdzające odbiór padłych zwierząt oraz informację z Urzędu Gminy o powierzchni gospodarstwa. Skarżący wyjaśnił, że mieszka z rodzicami, ale prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Jego rodzice również prowadzą gospodarstwo rolne. Skarżący pomaga w jego prowadzeniu i obsłudze jednak nie uzyskuje z tego tytułu dochodów. Strona nie posiada majątku i korzysta ze sprzętu i maszyn rolniczych ojca. W ramach gospodarstwa hoduje bydło opasowe i konie, a także uprawia rośliny w całości przeznaczone na pasze dla zwierząt. Główne źródło dochodu stanowi sprzedaż bydła opasowego. Posiadane nieruchomości rolne przedstawiają wartości około 240.000 zł. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada oszczędności i lokat bankowych, a środki na rachunku bankowym zostały zablokowane. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Podkreślić jednak należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) niezbędne okazało się jego wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami uznać należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika procesowego, tj. w zakresie częściowym. Analizując złożone oświadczenia stwierdzić należy, że Skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu z 18 września 2017 r., a złożone wyjaśnienia są częściowo sprzeczne, nieprecyzyjne lub niejasne. Na podstawie przedstawionych dokumentów oraz złożonych informacji nie można dokonać rzetelnej oceny sytuacji finansowej, majątkowej i osobistej Strony. W konsekwencji nie jest możliwa ocena, czy Skarżący spełnia warunki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący na formularzu PPF wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, pomimo że mieszka w tym samym domu co rodzice. Przedstawił fakturę VAT z tytułu rozliczenia sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usługi dystrybucji i wyjaśnił, że ponosi koszt energii elektrycznej, pomimo że faktura została wystawiona na jego matkę. Wyjaśnił, że jego rodzice również posiadają gospodarstwo rolne, Skarżący pomaga w jego prowadzeniu i nie uzyskuje z tego tytułu dochodu. Równocześnie oświadczył, że nie posiada własnego sprzętu i maszyn rolniczych i korzysta ze sprzętu do prowadzenia gospodarstwa, który należy do jego ojca. Przedstawione okoliczności nie potwierdzają złożonych wyjaśnień zgodnie z którymi Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wynika z nich, że Skarżący pomaga rodzicom przy prowadzeniu ich gospodarstwa, równocześnie korzysta ze sprzętu rolniczego należącego do ojca. Wskazał, że ponosi koszt energii elektrycznej. W ocenie rozpoznającego wniosek członkowie najbliższej rodziny udzielają sobie wzajemnej pomocy zarówno w zakresie prowadzenia gospodarstw rolnych, jak i w zakresie wydatków na utrzymanie. Skarżący przedstawił jedynie fakturę VAT dot. sprzedaży energii elektrycznej, nie udokumentował jednak faktycznej zapłaty faktury. Nie określił również i nie udokumentował kosztów niezbędnego utrzymania. Skarżący oświadczył, że hoduje bydło opasowe i konie. Uprawiane rośliny, w całości są przeznaczone na zaplecze paszowe dla zwierząt. Nie wyjaśnił jednak wielkości hodowli oraz nie określił wysokości dochodów z tytułu jego prowadzenia. Oświadczenie, że dochody z tytułu gospodarstwa nie są regularne nie jest wystarczające aby określić rzeczywistą dochodowość gospodarstwa. Skarżący oświadczył również, że jego rachunek bankowy został zablokowany. Wskazana okoliczność także nie została uprawdopodobniona. Strona nie nadesłała również wyciągów z rachunków bankowych. Wyjaśniła, że nie posiada konta bankowego, wyciągi są wydawane na pisemny wniosek, a po ich otrzymaniu Strona przekaże je do Sądu. Zwrócić uwagę należy, że Skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów w dniu 18 września 2017 r. Odpowiedź na wezwanie wpłynęła do Sądu w dniu 2 października 2017 r. Do dnia rozpoznania wniosku (tj. 06.11.2017 r.) Skarżący nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych. Reasumując powyższe rozważania podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Skarżący nie złożył precyzyjnych wyjaśnień zarówno w zakresie dochodów, jak i ponoszonych kosztów utrzymania. W konsekwencji nie jest możliwe określenie rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Biorąc pod uwagę powyższe referendarz sądowy uznał, że Skarżący nie wykazał by spełniał ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.