V SA/Wa 925/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2008 r. sprawy ze skargi C.M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie: odmowy uchylenia decyzji własnej o odmowie przyznania uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. 1. oddala skargę 2. Zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata U. B. prowadzącej Kancelarię Adwokacką [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80(pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), oraz kwotę 17 zł (siedemnaście złotych) tytułem innych udokumentowanych wydatków. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...],o odmowie uchylenia decyzji własnej z dnia [...] kwietnia 2005 r. w przedmiocie odmowy przyznania C. M. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. Orzeczenie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z 17 stycznia 2005 r. C. M. wystąpiła do Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie - zmarłym S. U. Decyzją z [...] lutego 2005 r., Nr [...] Kierownik Urzędu odmówił stronie przyznania wnioskowanych uprawnień. W uzasadnieniu podkreślił, że wnioskodawczyni i S. U. udzielono w dniu [...] r. ślubu wyznaniowego w [...]w. [...]. w S.. Wskazał, że zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżeństwo było zawarte gdy mężczyzna i kobieta jednocześnie obecni złożyli przed Kierownikiem U.S.C. oświadczenia, że wstępują ze sobą w związek małżeński. W świetle powyższego w ocenie organu ślub wyznaniowy strony ze S. U. nie wywarł skutków w polskim porządku prawnym, więc stronie nie przysługuje status wdowy. Po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] kwietnia 2005 r. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję z [...] lutego 2005 r. Stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, które mogłyby spowodować przyznanie uprawnień wdowie po zmarłym kombatancie. Na powyższą decyzję C. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła organowi błędną wykładnię przepisów ustawy o kombatantach poprzez przyjęcie, że nie spełnia przesłanki koniecznej do przyznania uprawnień kombatanckich po mężu. Wniosła w skardze o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej wnioskowanych uprawnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 9 grudnia 2005 r., sygn. akt V SA/Wa 1759/05, oddalił skargę na decyzję Kierownika Urzędu z [...] kwietnia 2005 r. Następnie pismem z 12 lipca 2007 r. (data nadania na poczcie) strona wystąpiła do Kierownika Urzędu z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym orzeczeniem. Pismem z 8 listopada 2007 r. urząd szczegółowo wyjaśnił stronie przepisy prawne regulujące tryby wzruszania decyzji ostatecznych, określone w k.p.a., prosząc jednocześnie o informację w którym z nich żąda rozpoznania swojego podania. W odpowiedzi na pismo organu strona wskazała na art. 154 k.p.a. i wniosła o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu. Decyzją z [...] grudnia 2007 r. wydaną na podstawie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 49 poz.509 z późn. zm.) oraz art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz.371) Kierownik Urzędu odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] kwietnia 2005 r. Zdaniem organu zawarcie przez stronę ślubu wyznaniowego w dniu [...] r. nie wywarło skutków prawnych takich jak małżeństwo zawarte przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego i z tego powodu nie można uznać strony za wdowę po kombatancie. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy własną decyzję z [...] grudnia 2007 r. W uzasadnieniu stwierdził, że art. 16 k.p.a. wyraża trwałość decyzji administracyjnych a uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Zgodnie z art. 154 § 1 k.p.a. decyzje ostateczne, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Spośród przesłanek zastosowania przywołanego przepisu spełniona została jedna a mianowicie ta, że decyzja o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich jest ostateczna. Podkreślił, że art. 6 k.p.a. wyraża zasadę praworządności, która obliguje organy do działania na podstawie przepisów prawa. Powoływanie się przez stronę na jej słuszny interes może prowadzić do obchodzenia prawa polegającego na przyznaniu zainteresowanej osobie uprawnień kombatanckich z innych tytułów niż przewidziane w przepisach ustawy o kombatantach. Organ odwołał się do poglądu zaprezentowanego w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 5 października 2004 r., sygn. akt II SA/Bk 428/04, zgodnie z którym nie można uznać za słuszny interes strony jej dążenia do odmiennej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który by już przedmiotem rozpoznania. Wskazał, że dążenie do zmiany decyzji w oparciu o słuszny interes strony lub interes społeczny może być aktualne w przypadku zmiany okoliczności faktycznych lub obowiązującego prawa, które nastąpiły po dniu wydania decyzji ostatecznej (tak: NSA w wyroku z dnia 20 grudnia 1991 r., sygn. akt II SA 893/91, ONSA 1993/2/33). Następnie organ stwierdził, że wobec bezspornej okoliczności, że decyzja o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich jest decyzją ostateczną i nie tworzącą prawa najistotniejszego znaczenia nabiera kwestia odnosząca się do istnienia lub nieistnienia interesu społecznego lub słusznego interesu strony, które miałyby uzasadniać i przekonywać o konieczności zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej. Nie sposób jest oczekiwać, z uwagi na obowiązującą zasadę praworządności oraz na koniunkcję interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, żeby organ administracji publicznej mógł naruszać, bagatelizować czy omijać powszechnie obowiązujące przepisy prawa tylko po to by czynić zadość przekonaniu zainteresowanego, że jego interes jest słuszny i w konfrontacji z nim obowiązujący porządek prawny musi ustąpić. W dalszej części uzasadnienia organ przytoczył treść art. 20 ust. 2 ustawy o kombatantach zgodnie z którym wskazane w nim uprawnienia przysługują również wdowom lub wdowcom. Nie budzi w sprawie wątpliwości, że zmarły S.U. posiadał uprawnienia kombatanckie. Najistotniejsze znaczenie ma wskazanie, że strona zawarła ze S. U. związek w formie wyznaniowej a ślub wyznaniowy nie wywarł skutków w polskim porządku prawnym i z tej przyczyny stronie status wdowy po kombatancie nie przysługuje. Końcowo organ orzekający podkreślił, że do powyższej argumentacji w sprawie strony przychylił się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 9 grudnia 2005 r., sygn. akt V SA/ Wa 1759/05. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego C. M. wniosła o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu z [...] lutego 2008 r. oraz przekazanie organowi wytycznych aby kolejna decyzja była dla Skarżącej korzystna. Decyzji zarzuciła obrazę prawa materialnego polegającą na pominięciu okoliczności, że występuje o ustalenie praw po zmarłym mężu a także naruszenie zasad współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik Skarżącej - adwokat U. B., pismem procesowym z 24 lipca 2008 r., przedstawiła stanowisko i opinię w sprawie. Zdaniem pełnomocnika próba wzruszenia decyzji ostatecznej o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich jest pozbawiona podstaw. W sprawie nie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne czy prawne uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej, biorąc pod uwagę całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Oświadczyła, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki, które mogłyby skutkować wzruszeniem decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) powołanej wyżej ustawy, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Mając na względzie powyższe, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Kierownika Urzędu, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 154 § 1 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Dla zmiany lub uchylenia decyzji w trybie art. 154 § 1 k.p.a., niezbędne jest spełnienie trzech przesłanek: 1) istnienie decyzji na mocy której strona nie nabyła prawa, 2) decyzja ta musi być ostateczna, 3) za jej uchyleniem lub zmianą przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Dopiero wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie te przesłanki, decyzja ostateczna może być uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub organ wyższego stopnia. Wtedy dla organu podejmującego rozstrzygnięcie powstaje więc jedynie możliwość a nie prawny obowiązek uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej Natomiast niespełnienie chociażby jednej ze wskazanych przesłanek powoduje, że wzruszenie decyzji w tym trybie, w ogóle jest niedopuszczalne, bez względu nawet na wolę organu. W przedmiotowej sprawie Sąd wyrokiem z 9 grudnia 2005 r. oddalił skargę, na decyzję ostateczną z [...] kwietnia 2005 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. Oddalenie skargi przez WSA w Warszawie nie wyłączyło możliwości zmiany decyzji ostatecznej w sprawie w trybie art. 154 § 1 k.p.a. Wobec sprecyzowanego wniosku Skarżącej, inicjującego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zadaniem Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych było przeprowadzenie kontroli wydanej decyzji ostatecznej z [...] kwietnia 2005 r., tj. zbadanie czy za wzruszeniem decyzji przemawiają przesłanki przewidziane w art. 154 § 1 k.p.a. Organ orzekający zasadnie przyjął, jako bezsporne w sprawie, że decyzja objęta wnioskiem Skarżącej jest ostateczna oraz, że na jej mocy strona nie nabyła żadnego uprawnienia. W tej sytuacji zadaniem Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych było przeprowadzenie kontroli wydanej decyzji ostatecznej, w zakresie ostatniej przesłanki z art. 154 § 1 k.p.a., tj. zbadanie czy za zmianą lub uchyleniem przemawia interes społeczny lub słuszny - a więc kwalifikowany - interes strony. Należy przypomnieć, że żądanie o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie Skarżącej wywodzi z faktu zawarcia związku wyznaniowego ze S. U. Kierownik Urzędu prawidłowo zauważył, co zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem z 9 grudnia 2005 r., że najistotniejsze znaczenie ma fakt, że Skarżąca oraz S. U. zawarli związek małżeński w formie wyznaniowej w dniu [...] r., który nie wywarł skutków w sferze prawa cywilnego. Wskazać w tym miejscu warto, że według obecnie obowiązujących przepisów (jak i przepisów obowiązujących w dacie wydawania decyzji ostatecznej oraz wyroku z 9 grudnia 2005 r.) nie ma podstaw do przyznania uprawnień Skarżącej jako wdowie po kombatancie. Przypomnieć należy również, że przedmiotem postępowania przewidzianego w art. 154 jest sprawa uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa. Nie jest to zatem dalsze postępowanie merytoryczne w sprawie rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Abstrahując od ww. kwestii merytorycznych Sąd zauważył, iż samo subiektywne przekonanie Skarżącej i żal wobec stanowiska organu administracji, nie uwzględniającego Skarżącej jako wdowy po kombatancie, nie może być traktowane jako słuszny interes strony w rozumieniu przepisu art. 154 § 1 k.p.a., a tym samym nie stanowi przesłanki wzruszenia decyzji z [...] kwietnia 2005 r. Nie można też uznać za słuszny interes strony w świetle art. 154 k.p.a., jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. Skarżąca nie wskazała przy tym na żadne inne okoliczności faktyczne i prawne, które stwarzałyby podstawy do uchylenia lub zmiany decyzji w myśl słusznego interesu strony w trybie cyt. wyżej przepisu. Sąd podziela stanowisko organu orzekającego, że nie może być utożsamiane ze słusznym interes strony żądanie strony wydania korzystnej dla niej decyzji, która nie znajdowałaby uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. W ocenie Sądu brak jest również podstaw do twierdzenia, że za uchyleniem decyzji ostatecznej z [...] kwietnia 2005 r. przemawia interes społeczny. Zauważyć należy, że interes społeczny w rozumieniu art. 154 k.p.a., nie może sprowadzać się do naruszania przepisów prawa skoro warunkiem dopuszczalności wzruszenia decyzji w trybie art. 154 k.p.a. jest stwierdzenie, że stan prawny powstały wskutek uchylenia lub zmiany decyzji będzie zgodny z prawem. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych zobowiązany jest do działania na podstawie obowiązujących przepisów prawa i w przypadku stwierdzenia braku podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich, zobowiązany jest do podjęcia decyzji o odmowie ich przyznania. Niedopuszczalne byłoby przy tym różnicowanie obywateli względem przyznania (bądź odmowy przyznania) uprawnień kombatanckich w kontekście warunków sprecyzowanych w ustawie. Nieuzasadnione jest ogólne stwierdzenie Skarżącej, że zaskarżona decyzja jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Omawiany i zastosowany w sprawie art. 154 § 1 k.p.a. nie przewiduje wśród przesłanek uchylenia decyzji ostatecznej kierowania się takimi. Natomiast jak już wyjaśniono Kierownik Urzędu wydając zaskarżoną decyzję rozważył w sposób wyczerpujący wszystkie przesłanki niezbędne do prawidłowego wydania rozstrzygnięcia w oparciu o ten przepis. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż zarówno argumentacja skargi jak i analiza akt sprawy nie ujawniła okoliczności umożliwiających wzruszenie decyzji ostatecznej ze względu na interes społeczny lub słuszny interes strony. Wydając zaskarżoną decyzję, Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych działał na podstawie przepisów prawa, a podjęte rozstrzygnięcie na podstawie art. 154 k.p.a. nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, a więc nie stanowi naruszenia prawa. Na marginesie nadmienić warto, że profesjonalny pełnomocnik Skarżącej, po zapoznaniu się a aktami sprawy, nie znalazł argumentów prawnych uzasadniających wzruszenie decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu i z tego względu, po przedstawieniu opinii w sprawie, odstąpił od popierania skargi C. M.. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.