V SA/Wa 930/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 16 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] marca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy A. B. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i działalności rolniczej. Jedynym dochodem, który został wykazany, jest dochód z tytułu emerytur rolniczych w łącznej wysokości 1.870 zł, w tym Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 1.003,36 zł, a jego żona w wysokości 860 zł. Zarządzeniem z dnia 28 lipca 2016 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie określonych dokumentów oraz przedstawienie informacji istotnych dla rozpoznania wniosku. Odpowiadając na wezwanie Skarżący wyjaśnił, że posiada z żoną konto bankowe, na które wpływają kwoty z tytułu świadczeń emerytalnych. Skarżący w 2004 r. darował synowi gospodarstwo rolne zachowując wraz z żoną dożywotnie prawo pobytu w domu przekazanym łącznie z gospodarstwem, a z tytułu zamieszkania małżonkowie nie ponoszą opłat i czynszu. Skarżący wskazał jednak, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego z synem. Pomagają natomiast w wychowywaniu dziecka, a także wykonują część prac w gospodarstwie rolnym. Małżonkowie nie są objęci pomocą udzielaną przez ośrodki pomocy społecznej i nie korzystają z pomocy finansowej rodziny. Skarżący wskazał, że w związku z przekazaniem synowi gospodarstwa rolnego cyt: "opłaty miesięczne przechodzą na syna i my jako użytkownicy płacimy". Ponieważ stałe miesięczne wydatki dwuosobowego gospodarstwa domowego wynoszą około 2.139 zł i są niższe od miesięcznych dochodów (1.870 zł) Skarżący korzysta z konta debetowego. Odpowiadając na wezwanie do przedstawienia określonych dokumentów Skarżący przedstawił decyzję Prezesa KRUS o przyznaniu emerytury rolniczej oraz decyzję o ponownym ustaleniu wysokości emerytury rolniczej. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 oraz art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej " p.p.s.a", referendarz sądowy może - na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat i wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości referendarza sądowego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że Skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka była konsekwencją działania Skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący, będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonał tego wezwania w sposób prawidłowy. Przede wszystkim nie przedstawił wyciągów z rachunku bankowego, pomimo że w piśmie z dnia 24 sierpnia 2014 r. wskazał, że posiada wspólne z żoną konto bankowe. Złożone wyjaśnienia, iż na konto bankowe Skarżącego wpływają jedynie środki z tytułu emerytury nie wyłączały możliwości jego wezwania – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – do przedstawienia pełnych wyciągów z rachunku prowadzonego przez bank. Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowym podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Zatem obowiązkiem Skarżącego było wykonanie zarządzenia zgodnie z jego treścią, bądź wykazanie, że jego wykonanie jest niemożliwe lub znacznie utrudnione. Fakt, że Skarżący nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego ma istotne znaczenie przy dokonywanej ocenie zasadności przyznania prawa pomocy, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne, jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również istotne jest, jak wygląda obrót tymi środkami, a więc, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Ponadto Skarżący nie udokumentował żadnych wydatków, jakie ponosi wraz z żoną na utrzymanie. Odnosząc się do wezwania w zakresie jakim dotyczyło przedstawienia i udokumentowania miesięcznych kosztów utrzymania Skarżący wymienił wydatki na energię elektryczną, wodę, szambo, gaz, odpady komunalne, abonament oraz wydatki na leki, ubranie, środki czystości, remonty i opał na zimę. Oszacował, że koszty miesięcznego utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego wynoszą 2.139 zł i zwrócił uwagę, że są wyższe od miesięcznych dochodów, co wymusza "korzystanie z debetu bankowego". Podkreślić jednak należy, że Skarżący nie przedkładając wyciągów z rachunku bankowego oraz nie przedstawiając jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych kosztów utrzymania nie uprawdopodobnił składanych wyjaśnień. Zwrócić również należy uwagę na nieścisłości, które pojawiły się w złożonych wyjaśnieniach. Skarżący wskazał, że mieszka z żoną cyt. "w Wólce Dworskiej 53, gdzie miałem gospodarstwo rolne i notarialnie mamy zapisane mieszkanie do śmierci i opłat i czynszu nie płacimy" (pismo z 24.08.2016 r., karta 50 akt sądowych). W tym samym piśmie z 24.08.2016 r. Skarżący wskazał: "Ponieważ notarialnie przekazałem synowi całe gospodarstwo wszystkie opłaty miesięczne przechodzą na syna i my jako użytkownicy płacimy również". Złożone wyjaśnienia nie pozwalają stwierdzić, czy Skarżący osobiście ponosi koszty utrzymania mieszkania (np. opłaty za media), czy ich ciężar spoczywa na jego synu w związku z darowizną gospodarstwa rolnego. Nie można uznać za usprawiedliwienie niewykonania wezwania w zakresie udokumentowania stałych kosztów utrzymania oświadczenia Skarżącego cyt.: "nie mam nic do ukrycia a wydatki są różne i trudno o potwierdzenia tego co wydaje na stałe opłaty co miesiąc". Skarżący wskazał również, że wraz z żoną pomaga synowi w wychowaniu dziecka oraz pracach w gospodarstwie rolnym. Nie wyjaśnił jednak, czy w związku z wykonywaną pracą otrzymuje jakiekolwiek świadczenia w formie rzeczowej lub pieniężnej. Biorąc pod uwagę, że Skarżący nie udokumentował wysokości miesięcznych wydatków na utrzymanie oraz nie przedstawił wyciągów z rachunku bankowego, nie sposób było stwierdzić, że wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Należy jeszcze raz podkreślić, że to na Skarżącym spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Jeżeli Skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawia oświadczeń czy dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, to należy uznać, że Skarżący nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.