V SA/Wa 930/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 16 września 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... marca 2016 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 16 września 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy A. B.(dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i działalności rolniczej. Jedynym dochodem, który został wykazany, jest dochód z tytułu emerytur rolniczych w łącznej wysokości [...] zł, w tym Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł, a jego żona w wysokości [...] zł. Zarządzeniem z dnia 28 lipca 2016 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie określonych dokumentów oraz przedstawienie informacji istotnych dla rozpoznania wniosku. Odpowiadając na wezwanie Skarżący wyjaśnił, że posiada z żoną konto bankowe, na które wpływają kwoty z tytułu świadczeń emerytalnych. Skarżący w [...] r. darował synowi gospodarstwo rolne zachowując wraz z żoną dożywotnie prawo pobytu w domu przekazanym łącznie z gospodarstwem, a z tytułu zamieszkania małżonkowie nie ponoszą opłat i czynszu. Skarżący wskazał jednak, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego z synem. Pomagają natomiast w wychowywaniu dziecka, a także wykonują część prac w gospodarstwie rolnym. Małżonkowie nie są objęci pomocą udzielaną przez ośrodki pomocy społecznej i nie korzystają z pomocy finansowej rodziny. Skarżący wskazał, że w związku z przekazaniem synowi gospodarstwa rolnego cyt: "opłaty miesięczne przechodzą na syna i my jako użytkownicy płacimy". Ponieważ stałe miesięczne wydatki dwuosobowego gospodarstwa domowego wynoszą około [...] zł i są niższe od miesięcznych dochodów Skarżący korzysta z konta debetowego. Odpowiadając na wezwanie do przedstawienia określonych dokumentów Skarżący przedstawił decyzję Prezesa KRUS o przyznaniu emerytury rolniczej oraz decyzję o ponownym ustaleniu wysokości emerytury rolniczej. Postanowieniem z 16 września 2016 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił przyznania A. B. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym siedmiodniowym terminie strona skarżąca, złożyła sprzeciw od tego orzeczenia. Skarżący wskazał, że łączny dochód jego i żony to [...] zł a nie jak wskazał referendarz sądowy [...] zł. Z kolei stałe wydatki wynoszą [...] zł. Wskazano, że Skarżący korzysta z konta debetowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Skarżący A. B. nie zgadza się z odmową przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zasadnie przyjął, że Skarżący nie przedstawił w sposób klarowny i pełny swojej sytuacji majątkowej. Pismo Skarżącego z 24 sierpnia 2016 r. stanowi tylko częściowe wykonanie wezwania z 17 sierpnia 2016 r. Również do sprzeciwu Skarżący nie załączył wyciągów z posiadanego rachunku bankowego. W związku z powyższym należy uznać, iż Skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W konsekwencji stwierdzić należy, iż przedstawione wyżej wątpliwości spowodowały, iż nie można było dokonać oceny, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy. Wskazać należy, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. W tym miejscu podkreślić należy, że powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, w szczególności wobec tego iż wnioskodawca nie wykonał należycie wezwania z 17 sierpnia 2016 r., którym został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz do złożenia określonych dokumentów. Skarżący nie udokumentował żadnych wydatków, jakie ponosi wraz z żoną na utrzymanie. Odnosząc się do wezwania w zakresie jakim dotyczyło przedstawienia i udokumentowania miesięcznych kosztów utrzymania Skarżący wymienił wydatki na energię elektryczną, wodę, szambo, gaz, odpady komunalne, abonament oraz wydatki na leki, ubranie, środki czystości, remonty i opał na zimę. Oszacował, że koszty miesięcznego utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł i zwrócił uwagę, że są wyższe od miesięcznych dochodów, co wymusza "korzystanie z debetu bankowego". Podkreślić jednak należy, że Skarżący nie przedkładając wyciągów z rachunku bankowego oraz nie przedstawiając jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych kosztów utrzymania nie uprawdopodobnił składanych wyjaśnień. Zwrócić również należy uwagę na nieścisłości, które pojawiły się w złożonych wyjaśnieniach. Skarżący wskazał, że mieszka z żoną cyt. "[...], gdzie miałem gospodarstwo rolne i notarialnie mamy zapisane mieszkanie do śmierci i opłat i czynszu nie płacimy" (pismo z 24.08.2016 r., karta 50 akt sądowych). W tym samym piśmie z 24.08.2016 r. Skarżący wskazał: "Ponieważ notarialnie przekazałem synowi całe gospodarstwo wszystkie opłaty miesięczne przechodzą na syna i my jako użytkownicy płacimy również". Złożone wyjaśnienia nie pozwalają stwierdzić, czy Skarżący osobiście ponosi koszty utrzymania mieszkania (np. opłaty za media), czy ich ciężar spoczywa na jego synu w związku z darowizną gospodarstwa rolnego. Nie można uznać za usprawiedliwienie niewykonania wezwania w zakresie udokumentowania stałych kosztów utrzymania oświadczenia Skarżącego cyt.: "nie mam nic do ukrycia a wydatki są różne i trudno o potwierdzenia tego co wydaje na stałe opłaty co miesiąc". Skarżący wskazał również, że wraz z żoną pomaga synowi w wychowaniu dziecka oraz pracach w gospodarstwie rolnym. Nie wyjaśnił jednak, czy w związku z wykonywaną pracą otrzymuje jakiekolwiek świadczenia w formie rzeczowej lub pieniężnej. Biorąc pod uwagę, że Skarżący nie udokumentował wysokości miesięcznych wydatków na utrzymanie oraz nie przedstawił wyciągów z rachunku bankowego, nie sposób było stwierdzić, że wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Odnosząc się do kwestii błędnego zdaniem Skarżącego wskazania przez starszego referendarza sądowego łącznego dochodu w wysokości [...] zł zamiast [...] zł zauważyć należy, że Skarżący sam w rubryce 10 urzędowego formularza PPF wskazał, że łączny dochód wynosi [...] zł. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, postanowiono o utrzymaniu w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.