V SA/Wa 947/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant st. spec. - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2015 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnych przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oddala skargę Przedmiotem skargi wniesionej przez E. S. (dalej: skarżący) jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: Minister) z [...] września 2013 r. nr [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Decyzją z [...] sierpnia 2010 r. nr [...]Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes Agencji) ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, w wysokości [...] zł. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją z [...] grudnia 2010 r. nr [...]. Na wniosek skarżącego Prezes Agencji decyzją z [...] września 2011 r. odroczył termin zapłaty należności do [...] lutego 2013 r. Agencja [...] marca 2013 r. dokonała potrącenia części zaległej kwoty o [...] zł, w związku z czym należność główna do zwrotu zmniejszyła się do [...] zł plus odsetki. Skarżący [...] maja 2013 r. złożył wniosek o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty. Prośbę uzasadnił trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Decyzją z [...] lipca 2013 r. nr [...] Prezes Agencji odmówił umorzenia zadłużenia. W odwołaniu z [...] lipca 2013 r. od decyzji I instancji skarżący zarzucił naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę stanu faktycznego sprawy oraz błędną ocenę zabranego materiału dowodowego. Skarżący podkreślił, że jest osobą samotną w wieku [...] lat, jest uznany za czasowego niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. Spowodowało to radyklane ograniczenie produkcji i dramatyczne spadek dochodów, co spowodowało zadłużenie gospodarstwa. Decyzją z [...] września 2013 r. Minister utrzymał w mocy ww. decyzję Prezesa Agencji. W uzasadnieniu decyzji Minister wyjaśnił, że zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747; dalej: rozporządzenie) – należność pieniężna umarzana jest z urzędu, o ile należność ta nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006. str. 52, ze zm.). Minister stwierdził, że przedmiotowa należność mogłaby być umorzona, jeśli byłaby równa lub mniejsza od kwoty [...] zł. Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego okoliczności znajdowania się w trudnej sytuacji materialnej, Minister wyjaśnił, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, należności takie jak orzeczona wobec strony mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. W ocenie Ministra takie okoliczności w sprawie nie występują. Skarżący jest bowiem właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, którego wartość wg danych GUS ([...]) wynosi ok. [...] zł. Minister wskazał, że nieruchomość ta może zostać zajęta przez organ egzekucyjny. W związku z tym skarżący nie spełnia przesłanki do umorzenia należności głównej z § 3 rozporządzenia, a tym samym brak jest możliwości umorzenia odsetek zgodnie z § 6 rozporządzenia. Minister podkreślił, że fakt znajdowania się strony w trudnej sytuacji materialnej, zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia, nie stanowi przesłanki umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności, ustalonych skarżącemu decyzją Prezesa Agencji. Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego zarzutów dotyczących naruszenia art. 77 i art. 80 k.p.a. dotyczących błędnego ustalenia faktycznego sprawy, Minister wyjaśnił, że w sprawie zostały podjęte wszelkie środki dowodowe, które doprowadziły do prawidłowego ustalenia faktycznego sprawy. Minister podkreślił, że okoliczność pozostawania w trudnej sytuacji materialnej i życiowej, nie jest sama w sobie podstawą do umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Minister zauważył, że w stosunku do skarżącego prowadzone są inne postępowania egzekucyjne, a więc nie zachodzi przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kosztów większych od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Ponadto fakt prowadzenia egzekucji komorniczej nie wyklucza możliwości wszczęcia administracyjnego postępowania egzekucyjnego do tych samych środków pieniężnych pobieranych przez stronę. Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego okoliczności, które doprowadziły do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności Minister stwierdził, że nie mają one wpływu na przedmiotowe rozstrzygnięcie, ponieważ dotyczą odrębnego postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności zakończonego decyzją Prezesa Agencji z [...] grudnia 2010 r. Na końcu Minister wskazał, że skarżący może ubiegać się o ulgę w postaci odroczenia bądź rozłożenia na raty zaległych należności. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra skarżący zarzucił: 1. naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia stanu faktycznego sprawy, czy osoba samotna [...] letnia i uznana za niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym jest w stanie prawidłowo prowadzić gospodarstwo i uzyskiwać dochody; 2. obrazę art. 77 § 1 k.p.a. przez uchylenie się od wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w tym: stanu zdrowia skarżącego, kondycji ekonomicznej posiadanego gospodarstwa, skali i poziomu zadłużenia; 3. naruszenia art. 80 k.p.a. przez stronniczą i dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego w tym zaświadczeń lekarskich i innych dokumentów; 4. obrazę § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, przez bezpodstawne stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwotę wyższą od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności w sytuacji gdy egzekucja z nieruchomości to wieloletni koszmar i najczęściej nieskuteczny. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że wobec niego toczy się [...] postępowań egzekucyjnych, które są dotychczas bezskuteczne. Ponadto skarżący jest zadłużony wobec innych instytucji publicznych oraz osób prywatnych, które domagają się spłaty. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W trakcie rozprawy z 6 lutego 2015 r. pełnomocnik z urzędu skarżącego podtrzymał zarzuty skargi i dodatkowo podniósł, że skarżący jest całkowicie niezdolny do wykonywania pracy o czym świadczą zaświadczenia lekarskie oraz orzeczenie lekarza rzeczoznawcy Kasy z [...] marca 2014 r. Sąd z urzędu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadził dowód uzupełniający z dokumentów postaci postanowienia WSA w Białymstoku sygn. I SA/Bk 585/14 oraz postanowienia NSA sygn. II OZ 1303/14 na okoliczność ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 209 ust. 1 ustawy z dna 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz.1240 ze zm.) – należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Szczegółowe zasady i tryb umarzania tych należności zostały określone w wydanym na podstawie art. 209 ust. 2 ustawy o finansach publicznych rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747). Przypadki, w których może nastąpić umorzenie należności zostały wymienione w § 3 ust. 1 i w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia – Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i Prezes Agencji Rynku Rolnego, zwani dalej "prezesem agencji płatniczej", mogą z urzędu umarzać w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych przez te agencje środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej "Sekcja Gwarancji", Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, a także z tytułu zabezpieczeń i kar nieobjętych klasyfikacją budżetową Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji lub Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z następujących przesłanek: 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Sąd wskazuje, że zgodnie z przywołanymi regulacjami w wypadku zaistnienia jednej z ww. przesłanek organ może (nie musi) umorzyć określone należności. Natomiast brak zaistnienia tej przesłanki w ogóle wyklucza możliwość umorzenia należności. Biorąc pod uwagę fakt, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-4 rozporządzenia to jedynie okoliczności związane z dochodami i posiadanym majątkiem mogły podlegać ocenie w świetle przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 5 i 6. Odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia należy stwierdzić, iż na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji organy administracyjne prawidłowo przyjęły, że w niniejszej sprawie nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Sąd zgadza się z dokonaną przez organy oceną sytuacji materialnej, w której znajduje się skarżący. Jest ona trudna ale skarżący osiąga dochód w postaci renty otrzymywanej z ZUS w wysokości [...] zł, a także jest właścicielem gospodarstwa rolnego, którego wartość (ok. [...]zł) – jak wykazano w zaskarżonej decyzji – bez wątpienia wielokrotnie przekracza kwoty żądanych od skarżącego nienależnych płatności w tym w przedmiotowej sprawie. Powyższe ustalenia organów potwierdziły informacje, które sąd z urzędu uzyskał w drodze przeprowadzenia dowodów z dokumentów tj. postanowień NSA sygn. II OZ 1303/14 i WSA w Białymstoku I SA/Bk 585/14 dotyczących oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Wynika z nich, że skarżący dysponuje kwotą ponad [...] zł złożoną w depozycie sądowym wpłaconą na rzecz skarżącego przez T. M., a ponadto jest właścicielem [...]. Mając to na uwadze, sąd stwierdza, że z pewnością nie można uznać, że w sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Skarżący nie spełnił także przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, ponieważ dotyczy ona możliwości umorzenia należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne okaże się nieskuteczne. Nie jest to jednak możliwe bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji, a następnie stwierdzenia nieściągalności należności dłużnika przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wbrew zarzutom skargi, że wiele z takich postępowań zostało umorzonych wobec bezskuteczności egzekucji, z akt sprawy administracyjnej nie wynika aby takie okoliczności miały miejsce. Zatem przesłanka ta nie wystąpiła i nie jest możliwe jej zastosowanie w sprawie. Należy podkreślić, że treść § 3 ust. 1 rozporządzenia nie przewiduje, aby możliwe było umorzenie postępowania w związku z trudną sytuacją materialną, czy zdrowotną strony, ponieważ umorzenie możliwe jest jedynie w przypadkach wyraźnie wskazanych w tym przepisie a sytuacja materialna, jest oceniana jedynie przez pryzmat treści § 3 ust 1 pkt 5 i 6 rozporządzenia. Względy społeczne albo gospodarcze oraz możliwości płatnicze dłużnika mogą być tylko, stosownie do § 7 rozporządzenia, podstawą odroczenia terminu spłaty należności lub rozłożenia jej na raty. W myśl § 6 rozporządzenia, w przypadku gdy zachodzą przesłanki dla umorzenia należności, o których mowa w § 3-5, umorzenie obejmuje również umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od należności oraz poniesionych kosztów dochodzenia należności dlatego też umorzenie odsetek za zwlokę może nastąpić tylko w sytuacji, w której spełnione zostały przesłanki do umorzenia należności głównej. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest również, że kwota nienależnie pobranej płatności ustalona decyzją Prezesa ARiMR z [...] sierpnia 2010 r. ([...] zł) przekroczyła równowartość 100 euro ([...] zł), dlatego też jak słusznie przyjęły organy należność ta nie podlega umorzeniu z urzędu w myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia z 21 grudnia 2010 r. W tym stanie rzeczy należy uznać, że organy prawidłowo zebrały i oceniły wszystkie okoliczności sprawy w kontekście obowiązujących przepisów prawa i wydały właściwe decyzje w związku z czym uznając, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa zarówno procesowego jak i materialnego. Zatem sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił skargę.