V SA/Wa 953/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Andrzej Kania po rozpoznaniu w dniu 28 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych; T. K. (dalej: skarżąca) wezwana do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lutego 2011r. zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z dwojgiem dorosłych dzieci oraz małoletnią wnuczką, posiada dom o pow. 160 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 4 ha. Nie posiada innych nieruchomości i przedmiotów wartościowych. Oświadczyła, że roczny dochód czteroosobowej rodziny wynosi 78.522 zł oraz, że posiada zadłużenie kredytowe w kwocie około 200 tys. zł. W odpowiedzi na zarządzenie z 1 lipca 2011 r. skarżąca oświadczyła, że nie uzyskuje żadnych dochodów z nieruchomości rolnej, ani gospodarstwa rolnego, a posiadane grunty zostały zalane przez powódź. Wskazała, że żadne z dzieci nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym i w związku z tym nie może przedłożyć wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych i lokat dewizowych oraz dokumentu z likwidacji konta i rachunków za ostatnie 3 miesiące. Podała także, że nigdy nie korzystała i nie korzysta z pomocy społecznej. Do pisma załączyła kopie zawartych umów pożyczek oraz kredytów. Postanowieniem z 24 sierpnia 2011r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż skarżąca mimo wezwania nie złożyła wymaganych oświadczeń (np. dotyczących pobierania płatności do gruntów rolnych) i nie nadesłał wszystkich żądanych dokumentów (wyciągi z rachunków bankowych), nie wyjaśniła również powodów dla których niemożliwe było ich przesłanie. Nie wykazała i nie udokumentowała również wysokości wydatków składających się na bieżące utrzymanie. Dodatkowo wskazano, że skarżąca nie wykazała źródła uzyskiwanego dochodu, jedynie z dokumentów zebranych w sprawie wynika, iż skarżąca prowadzi albo prowadziła działalność gospodarczą. W związku z powyższym uznano, iż złożonych przez stronę oświadczeń nie można było uznać za wiarygodne i rzetelne, co spowodowało, że nie było możliwe ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawczyni. Nie sposób było bowiem dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o posiadanie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. Pismem z 9 września 2011r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieni powołała się na kryzys zarówno w Polsce jaki i ogólnoświatowy. Wskazała, że jest osobą bardzo zadłużoną i to nie ze swojej winy tylko z powodu "koniunktury" i "kursów walut". Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie: częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dodatkowym oświadczeniu i sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 24 sierpnia 2011 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Analizując złożone oświadczenia Sąd doszedł do przekonania, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż aktualne są rozważania referendarza sądowego zawarte w postanowieniu z 24 sierpnia 2011r. dotyczące nie nadesłania żądanych dokumentów. Mianowicie wnioskodawczyni mimo wezwania nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych, dokumentów i oświadczeń potwierdzających wydatki i dochody. Ponadto wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza, również w żaden sposób nie ustosunkował się do powyższego. Skarżąca nadesłał jedynie część dokumentów mianowicie umowy kredytowe wraz z harmonogramem spłat. Należy wskazać, iż zażądano od wnioskodawczyni dokumentów, których uzyskanie nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż zasadą jest, że każdy posiadacz rachunku otrzymuje miesięcznie co najmniej jeden wyciąg z prowadzonego rachunku. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Mając na uwadze fakt, że zarówno na wezwanie z 12 lipca 2011r., jak i do sprzeciwu, skarżąca nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów i oświadczeń, pozwalających na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej, uznać należało, iż skarżąca nie wykazała, że ustawowa przesłanka przyznania tego prawa w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. Dlatego też wobec braku dowodów wskazujących, iż sytuacja majątkowa skarżącej uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, należało uznać, iż skarżąca jest w stanie uiścić żądana wpis bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Odnosząc się do argumentów skarżącej podnoszonych w sprzeciwie i dotyczących kryzysu w Polsce i świecie, należy podkreślić, iż Sąd rozpoznając wniosek skarżącej ma obowiązek badać jej indywidualną sytuację finansową. To na skarżącej leżał obowiązek przedstawienia wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń. Dopiero po przedstawieniu rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej Sąd mógłby dokonać jej analizy i wydać stosowne do tej sytuacji rozstrzygnięcie. Nie przedstawienie wszystkich dokumentów uniemożliwia merytoryczną ocenę sytuacji finansowej skarżącej. Argumenty odnoszące się do ogólnej sytuacji w gospodarce, bez przedstawienia indywidualnej sytuacji finansowej w żaden sposób nie mogą przyczynić się do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na koniec warto przypomnieć, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej znajduje się wnioskodawca nie pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 w związku z art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji postanowienia..