V SA/Wa 986/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Asesor WSA - Joanna Gierak - Podsiadły, , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2008 r. sprawy ze skargi O. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lutego 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję. Wnioskiem z 5 stycznia 2007 r. (data wpływu do organu: 15 stycznia 2007 r.) O. K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Zakładu) Oddział w P. Inspektorat w M. o umorzenie zaległości składkowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż w latach ... prowadziła działalność gospodarczą i od pewnego momentu jej mąż regulował wszelkie należności związane z jej prowadzeniem. Z biegiem czasu przestał opłacać składki, o czym wnioskodawczyni zorientowała się dopiero po kilku miesiącach i wtedy nie była w stanie już spłacić zadłużenia, ponieważ działalność nie przynosiła dochodów, a zobowiązana, jak wskazała, została praktycznie bez środków do życia. Strona podniosła, że jej działalność gospodarcza stanowiła wspólne źródło utrzymania jej i byłego męża z racji istniejącej wspólnoty majątkowej, zatem za zasadne uważa skierowanie egzekucji również do majątku byłego męża. Dodała, że znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji, gdyż od ... lat samotnie wychowuje dziecko, rok temu rozwiodła się z mężem, obecnie mieszka wraz dzieckiem u rodziców i dokłada się do ich rachunków z uwagi na ich trudną sytuację finansową. Wyjaśniła, że nie posiada majątku ruchomego, nieruchomości ani zasobów pieniężnych, które pozwoliłyby jej na spłatę kolosalnej dlań sumy zadłużenia. Decyzją z ... lutego 2007 r. nr ... Zakład działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.], dalej: u.s.u.s., odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za ...ł, składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres ..., składek na Fundusz Pracy w kwocie ... W uzasadnieniu organ powołał się na zgromadzony materiał dowodowy i wyjaśnił, iż strona jest zatrudniona na pół etatu w firmie "..." ... i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie ... zł netto. Zakład wskazał, że strona pobiera zaliczkę alimentacyjną z MOPS w M. w kwocie ... zł miesięcznie oraz zasiłek rodzinny w kwocie ... zł, natomiast z zeznania o wysokości dochodu osiągniętego za 2005 r. wynika, iż strona osiągnęła przychód w kwocie ... zł. Organ dodał, że wnioskodawczyni ma na utrzymaniu córkę w wieku ... lat, nie posiada zobowiązań z tytułu podatków, zaciągniętych kredytów ani pożyczek, co oznacza, że nieuregulowane należności z tytułu składek ZUS są jej jedynym zobowiązaniem. W ocenie organu sytuacja strony nie jest na tyle zła, by przyjąć, że strona nie jest w stanie uregulować zaległej kwoty w ogóle, a materiał dowodowy zebrany w sprawie nie wykazał jednoznacznie, iż opłacenie należności pozbawiłoby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Prezes Zakładu decyzją z ... marca 2007 r. nr ..., wydaną po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ powołał się na przepis art. 28 ust. 3a i art. 28 ust. 4 u.s.u.s. oraz na rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne [Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365], dalej: rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej i powtórzył argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji z ... lutego 2007 r. Organ podkreślił, że do wniosku z 15 stycznia 2007 r. zobowiązana dołączyła informację o podstawowych wydatkach miesięcznych, które wynoszą ok. ... zł, jednak nie przedstawiła rachunków, z których wynikałoby, ze wydatki te pokrywane są przez stronę. Wskazał też, że w dniu 9 marca 2007 r. strona przedstawiła jedynie dowody zapłaty składki na ubezpieczenie dziecka w roku szkolnym, natomiast - jak zauważył Prezes Zakładu - pozostała dokumentacja dotyczy ponoszonych wydatków przez osobę o innych danych osobowych. W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zobowiązana wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. i podała, że jej miesięczny przychód to ok. ... zł. Podkreśliła, że do wniosku z dnia 15 stycznia 2007 r. dołączyła informację o podstawowych wydatkach miesięcznych, z których wynika, że jej dochody wystarczają jedynie na przeżycie jej oraz dziecka; oraz że do wniosku z dnia 27 lutego 2007 r. dołączyła rachunki, jakie pokrywa miesięcznie, jednak na rachunkach figuruje nazwisko jej matki i ZUS nie wziął tego pod uwagę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 października 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1582/07 uchylił zaskarżoną decyzję z przyczyn proceduralnych, ponieważ decyzja z ... marca 2007 r. została podpisana przez pracownika podlegającego wyłączeniu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu decyzją z ... lutego 2008 r. skierowaną do O. D. (w związku ze zmianą nazwiska strony z K. na nazwisko rodowe D. - decyzja Kierownika USC w M. z ... maja 2007 r., k. 262 akt adm.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu z ... lutego 2007 r. Wskazał, iż strona dołączyła zestawienie podstawowych wydatków miesięcznych wynoszących ok. ... zł, tj. raty za meble, leki, opiekę lekarską, ubrania i podstawowe rzeczy potrzebne dziecku, wydatki szkolne, opłaty rachunków, wydatki na bieżące potrzeby, jednak nie przedstawiła rachunków, z których wynikałoby, że wydatki te pokrywane są przez nią. Organ stwierdził, że kontynuowanie przymusowego dochodzenia nie pozbawi strony ani członków jej rodziny zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż posiada ona stałe źródło dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę, pobiera zaliczkę alimentacyjną i zasiłek rodzinny na dziecko, a pomimo osiągania zdaniem strony niewielkich dochodów nie korzysta ona z pomocy społecznej w formie zasiłków pieniężnych wypłacanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Organ dodał, że zebrana w sprawie dokumentacja nie potwierdza, że rodzina wnioskodawczyni żyje w ubóstwie zagrażającym dalszej egzystencji rodziny. Wyjaśnił, że z dokumentacji nie wynika, aby strona poniosła jakieś straty materialne spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, za które nie ponosi ona odpowiedzialności, np. z powodu powodzi, pożaru, kradzieży, itp. Prezes Zakładu uznał też, że strona nie przedstawiła dokumentów wydanych przez powołane do tego organy (lekarz orzecznik ZUS lub powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności) potwierdzających, że np. sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny lub przewlekła choroba strony uniemożliwiły jej pozyskiwanie dochodu na utrzymanie i stąd organ wywnioskował, że aktualna sytuacja finansowa ma szansę ulec poprawie, co w dużej mierze zależy od woli i inicjatywy strony. Tym samym, w ocenie organu istnieje realna szansa na spłatę zadłużenia wobec Zakładu, nawet, jeżeli miałoby to rozciągnąć się z czasie, zwłaszcza, że spłata może nastąpić np. w ramach układu ratalnego. W skardze strona wskazała, że nie jest w stanie spłacić tak znacznych kwot, mieszka z rodzicami i pracuje na pół etatu jedynie w sezonie, a jej rodzice również nie osiągają dochodów. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw [Dz. U. Nr 121, poz. 1264]. Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tę kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Kierując się powyższymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Wprawdzie organ zastosował się do wytycznych Sądu zawartych w wyroku z 22 października 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1582/07, gdyż decyzja z ... lutego 2008 r. podpisana została z zachowaniem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., to jednak w sprawie wystąpiły uchybienia, które musiały skutkować uchyleniem decyzji. W ocenie Sądu organ nie rozważył sytuacji rodzinnej i majątkowej strony w stopniu wystarczającym do podjęcia decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych. Prezes Zakładu wskazał, że zobowiązana pracuje na pół etatu, osiągając dochód ... zł brutto oraz otrzymuje ... zł zaliczki alimentacyjnej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej na rzecz córki. Ustalenia te doprowadziły organ do wniosku, że strona posiada stałe źródło dochodów, a kontynuowanie dochodzenia należności składkowych nie pozbawi jej zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu przy powyższym wnioskowaniu organ nie uwzględnił, że skarżąca mieszka oraz uczestniczy w kosztach prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z rodzicami; nie przeprowadził postępowania mającego na celu ustalenie wysokości dochodów osiąganych przez jej rodziców ani, w konsekwencji, ewentualnych dochodów całego gospodarstwa domowego. W tym miejscu Sąd wskazuje, że ustalenie wysokości dochodów i wydatków dłużnika ma w sprawie podstawowe znaczenie i okoliczności te powinny być nie tylko wyjaśnione, ale i wszechstronnie, wnikliwie rozważone w sprawie, przy ocenie czy nie zachodzi przesłanka umożliwiająca umorzenie należności w świetle art. 28 ust 3 a ustawy i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., przewidującego, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. Należy również wyjaśnić, że katalog przyczyn umorzenia wymienionych w § 3 rozporządzenia zawiera jedynie przykładowe wyliczenie tych przyczyn, o czym świadczy sformułowanie "w szczególności". Organ rentowy dokonał natomiast jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego i nie skonfrontował sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności, podczas gdy winien był przedstawić, jakimi przesłankami kierował się uznając, że w sprawie nie zostało wykazane, iż spłata należności przez stronę - przy określonej wysokości dochodach i braku majątku - nie pociągnie dla niej zbyt ciężkich skutków. Nie zbadał również, czy spłata przedmiotowego zadłużenia przez stronę nie zagroziłaby bytowi jej rodziny - nie porównał wysokości miesięcznego zarobku z kwotą minimum socjalnego. Prezes Zakładu odmówił wiary dowodom z dokumentów - potwierdzeniom opłaty za faktury dotyczące rachunków telefonicznych (k. 137-148 akt adm.), energii elektrycznej i usługi przesyłowe (k. 124 - 130 akt adm.), argumentując, że dokumenty te dotyczą osoby o innych danych osobowych niż wnioskodawczyni. Tym samym organ nie dostrzegł, że osobą zobowiązaną do opłacenia faktur jest matka wnioskodawczyni, a wiec osoba pozostająca z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd zauważa ponadto, że zaliczka alimentacyjna w wysokości ... zł wskazana przez organ jako jedno ze źródeł dochodu strony przeznaczona jest na ponoszenie kosztów utrzymania i wychowania dziecka (art. 58 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy [Dz. U. Nr 9 poz. 59]). Ponadto, stosownie do art. 10 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji [tj. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.] nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, zaliczki alimentacyjne, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe i dla sierot zupełnych, zatem kwota ta nie może być brana pod uwagę przy ocenie możliwości płatniczych zobowiązanej. Organ rentowy orzekając w niniejszej sprawie wykroczył poza ramy swobodnej oceny zebranego materiału, przewidzianej w art. 80 k.p.a. i naruszył dyspozycję przepisu art. 77 § 1 k.p.a., nakazujący w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rozpatrując sprawę ponownie Prezes Zakładu przeprowadzi merytoryczne postępowanie w sprawie i mając do dyspozycji przepis art. 138 § 1 k.p.a. rozważy, czy zachodzą przesłanki do zastosowania pkt 2 powyższego przepisu. Z uwagi na powyższe okoliczności i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.