V SA/Wa 992/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy; oddala skargę. Przedmiotem skargi R. C. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] 2019 r. odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 52 724,39 zł. Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym : R. C. do [...]2018 r. prowadził i działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegał obowiązkowi opłacania składek w ZUS. W związku z nieopłaceniem składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy powstały zaległości . Pismem z dnia [...]2019 r. skarżący wniósł o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. Poinformował, że od 1993 r. zaczął prowadzić działalność gospodarczą B., a w 1996 r. uległ wypadkowi którego następstwem był uraz oka i od [...].1997r. został zaliczony do III grupy inwalidzkiej. Według ówczesnych przepisów skarżącemu nie przysługiwała renta inwalidzka. Skarżący podał ponadto, że do 1998 r. opłacał składki na ubezpieczenie, natomiast w 1999 r. w trakcie wizyty w ZUS został poinformowany, że nie musi już opłacać składek na ubezpieczenie społeczne, tylko na zdrowotne, które opłacał regularnie. Strona wyjaśniła też, że w związku z brakiem zleceń w 2018 r. zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej i wystąpiła wtedy do ZUS o zaświadczenie do przedłożenia w Urzędzie Pracy celem uzyskania zasiłku dla bezrobotnych. Natomiast ZUS poinformował stronę, że posiada ona zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy z 5 lat na kwotę 52 424,39 zł. Wtedy też skarżący dowiedział się, że w międzyczasie nastąpiła zmiana przepisów i powstał obowiązek opłacania składek. Skarżący podkreślił, że nigdy nie otrzymał informacji o powstaniu takiego obowiązku. Brak informacji z ZUS o zmianie przepisów spowodował, że znalazł się w tragicznej sytuacji finansowej z powodów niezawonionych przez niego. Opisaną na wstępie decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 52 724,39 zł, w tym; a) ubezpieczenia społeczne - za okres 01/2014-12/2018 w łącznej kwocie 51 965,69 zł, w tym z tytułu; składek-43 275,69 zł, odsetek liczonych na dzień 22.02.2019r, - 8 690,00 zł, b) Fundusz Pracy - za okres 01/2014-12/2014 w łącznej kwocie 758,70 zł, w tym z tytułu; składek-550,70 zł, odsetek liczonych na dzień 22.02.2019 r. - 208,00 zł. W oświadczeniu majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia [...] 2019 r. skarżący wskazał, że nie pracuje zarobkowo. ZUS ustalił, że R.C. figuruje jako osoba bezrobotna zarejestrowana w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną B. C. (60 lat), która według oświadczenia uzyskuje dochód w kwocie 1 861,36 zł. Zgodnie z ustaleniami Zakładu żona pobiera emeryturę w wysokości brutto 2 323,39 zł, netto 1 922,28 zł. Według oświadczenia strona nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, jak również nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący wykazał stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1161,60 zł., w tym: z tytułu miesięcznych opłat eksploatacyjnych w kwocie 747,96 zł., koszty związane z leczeniem w kwocie 360,00 zł, inne ( użytkowanie wieczyste) - 53,64 zł. Poza zobowiązaniami wobec ZUS skarżący nie wykazał konieczności spłaty innych zobowiązań finansowych. Ponadto R.C. jest właścicielem mieszkania o powierzchni 33,52 m2 położonego w W. przy ul. B. ... (wspólność ustawowa małżeńska). Według ustaleń ZUS strona posiada także nieruchomość gruntową o powierzchni 2,2100 ha, położoną w miejscowości O., nie posiada zarejestrowanych środków transportu. Oceniając sytuację strony ZUS uznał, że nie zachodzą a okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie obowiązujących przepisów tj. art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s., W stosunku do strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. . Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s , gdyż zobowiązanie przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że również nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. . Wobec strony dotychczas nie było wdrożone postępowanie egzekucyjne, nie nastąpiło zatem stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6. Tym samym nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy u.s.u.s Zdaniem ZUS nie zachodzą także podstawy do umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w oparciu o zapisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. Uzasadniając takie stanowisko ZUS wskazał m.in, że zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne w 2018 r. (dane za miesiąc wrzesień) dla 2 osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1899,31 zł. tj. 949,65 zł na osobę. Na tej podstawie można jednoznacznie stwierdzić, że dochód gospodarstwa domowego R.C. jest wyższy niż określone minimum socjalne. Nie bez znaczenia pozostaje również, że na sytuację finansową nie składają się jedynie środki pieniężne, ale również posiadany majątek., a skarżący jest właścicielem składników majątkowych, w tym nieruchomości, która nie stanowi Pana miejsca zamieszkania i może być źródłem pozyskania środków, przynajmniej na częściową spłatę zadłużenia. Odnosząc się do argumentu, że w czasie prowadzenia przez stronę działalności nastąpiła zmiana przepisów i powstał obowiązek opłacania składek, jednak nigdy nie otrzymał on z ZUS informacji o powstaniu takiego obowiązku, organ wyraził pogląd, że nie może to być argument przemawiającym za umorzeniem składek. ZUS wskazał iż zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to na płatniku spoczywa obowiązek orientowania się we wszystkich zagadnieniach związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik bierze na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi . Od powyższej decyzji R. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie . Wniósł o uchylenie wydanej decyzji i tym samym uchylenie jej skutków polegających na naliczeniu składek za obowiązkowe ubezpieczenie społeczne za okres lat pięciu wstecz na kwotę 51 965,69 zł oraz uchylenie odsetek liczonych na dzień 22.02.2019 na kwotę 8 690,00 zł oraz Funduszu Pracy na kwotę 758,70 zł. W uzasadnieniu skargi wskazał, że nie wiedział o zmianie przepisów i nałożeniu na osobę z ustalonym stopniem niepełnosprawności obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i z przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018r. poz.1302 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 § 1 p.p.s.a.). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W analizowanej sprawie odmowa umorzenia należności z tytułu składek nastąpiła na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a. u.s.u.s. Przepis art. 28 ust. 2 i 3 warunkuje umorzenie należności ZUS od zaistnienia określonych w przepisie zdarzeń i okoliczności, które świadczą o całkowitej nieściągalności należności. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3. W myśl art. 28 ust. 3a. u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a zawarte zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), Zgodnie z treścią wskazanego przepisu rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Na tle stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy rozważeniu podlegała przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W ocenie organu spłata należności wobec ZUS, która od miesiąca czerwca 2019 r. dokonuje się drogą postępowania egzekucyjnego, nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb bytowych, bowiem jego rzeczywiste dochody pozostaną na tym samym poziomie. Analizując stanowisko organu, wskazać należy że przedstawiona argumentacja ma oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a motywy odmowy uwzględnienia wniosku są powiązane z stanem faktycznym sprawy, nie są zatem dowolne. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji pamiętać należy, ze decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że wniosek o umorzenie należności organ może uwzględnić, ale nie jest nim związany. W przypadku badania legalności decyzji uznaniowych, kompetencje sądu są znacznie ograniczone. Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej w decyzji normie uznaniowej. Rola sądu ogranicza się więc do zbadania, czy postępowanie przebiegło prawidłowo, czy strony były należycie informowane o przysługujących im prawach i obowiązkach, czy organ należycie zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Ponadto sąd bada, czy zaskarżona decyzja została oparta na właściwych podstawach prawnych oraz czy zawiera wyczerpujące i właściwie skonstruowane uzasadnienie. W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych zaakceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki oraz narusza zasadę równego traktowania osób ubezpieczonych. Rozważenie zatem interesów, tj. słusznego interesu strony i interesu publicznego, powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie sądową (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10, Lex nr 952833; wyrok WSA w Poznaniu z 7 października 2010 r., sygn. akt III SA/Po 447/10, Lex nr 757216). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Argument skarżącego, że za umorzeniem należności przemawia fakt, iż nie został poinformowany przez ZUS o zmianie przepisów i wprowadzeniu obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne przez osoby z ustalonym stopniem niepełnosprawności, Sąd uznaje za nietrafny. Sąd w pełni podziela argument ZUS, iż zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to na płatniku spoczywa obowiązek orientowania się we wszystkich zagadnieniach związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik bierze na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Każda osoba która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek na te ubezpieczenia i wykazywać staranność w prowadzeniu firmy, ponieważ to na płatniku ciąży ustawowy obowiązek regulowania składek w obowiązującym terminie jak i wysokości. Argument skarżącego, że ZUS powinien go poinformować o zmianie przepisów nie wynika z żadnych przepisów prawa . Wręcz przeciwnie , przyjęte w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych rozwiązania polegają na składaniu deklaracji przez ubezpieczonego i samodzielnym ustalaniu i określaniu czasu i wysokości wpłat z tytułu ubezpieczenia społecznego. Z powyższych względów skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a