V SAB/Wa 23/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. W. na przewlekłość postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek postanawia: I. odrzucić skargę; II. oddalić wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy E. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłość postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz.U. 2012 r. poz. 1551). W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa ZUS wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż w jego ocenie sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 1 ust. 11 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność niepodlegające umorzeniu należności, podlegają spłacie w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji o warunkach umorzenia. Po upływie tego terminu Zakład wydaje decyzje o umorzeniu bądź o odmowie umorzenia. Z uwagi na powyższe, postępowania abolicyjne są rozłożone w czasie. Jednakże na każdym etapie powyższych postępowań E. W. była informowana, zarówno o wydłużeniu terminu ze wskazaniem nowego, jak i możliwości wglądu w akta sprawy. Wszystkie trzy wnioski E. W. zakończyły się wydaniem decyzji. Dwa pierwsze z: (...) lutego 2013r. (za 2006 r.) i (...) listopada 2013 r. (za styczeń 2007 r.) zakończyły się wydaniem decyzji o odmowie umorzenia – (...) stycznia 2016 r. nr (...) za 2006 r., oraz z tej samej daty tj. (...) stycznia 2016 r. decyzji o odmowie umorzenia nr (...) za styczeń 2007 r. Decyzje są prawomocne. Natomiast trzeci wniosek z (...) marca 2019 r. zakończył się wydaniem w dniu (...) listopada 2019 r. decyzji nr (...) o odmowie wszczęcia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W pierwszej kolejności Sąd z urzędu bada dopuszczalność skargi, ustalając czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." Zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego określony został w art. 3 p.p.s.a., stanowiącym, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności organów administracji publicznej, która - zgodnie z § 2 komentowanego przepisu - obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 oraz z 2018 r. poz. 149 i 650), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 508, 650, 723, 1000 i 1039), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Stosownie do art. 3 § 2a i § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Z powyższego wynika zatem, że skarga na bezczynność, czy też przewlekłe postępowanie organu administracji publicznej, przewidziana w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., przysługuje tylko w sprawach, w których są wydawane decyzje, postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa. W niniejszej sprawie zarzucono Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przewlekłość postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie przepisów ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz.U. 2012, poz. 1551 dalej: "ustawa abolicyjna"). Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy, na wniosek osoby podlegającej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu art. 8 ust. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przy spełnieniu warunków określonych w pkt 1 i 2, umarza się nieopłacone składki na te ubezpieczenia za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. oraz należne od nich odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe, a także koszty egzekucyjne naliczone przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję określającą warunki umorzenia (ust.8). Przy czym stosownie do art. 1 ust. 16 wymienionej ustawy, od decyzji, o których, mowa w ust. 8 i 13, przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i na zasadach określonych w art. 83 ust. 2, 3 i 5-7 ustawy wymienionej w ust. 1. Ustawą wymienioną w ust. 1 jest ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, ze zm.), zgodnie z którą na podstawie art. 83 ust. 2 od wydanej przez ZUS decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm.). Odwołanie przysługuje także w razie niewydania decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenie (art. 83 ust. 3 tejże ustawy). Jak wynika z przywołanych przepisów, w sprawach wniosków o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej przewidziano drogę postępowania przed sądem powszechnym, a nie administracyjnym. Dotyczy to również skarg na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w tych sprawach. Zatem, zgodnie z art. 1 ust. 16 wymienionej ustawy, wyłączona jest kognicja sądów administracyjnych w takich sprawach (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 1 sierpnia 2018 r., sygn. akt I GSK 2579/18). Wobec tego, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 58 § 3 p.p.s.a., orzekł jak pkt I w sentencji. Wskazać dodatkowo należy, że Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jednakże z uwagi na okoliczność, że już z samej skargi wynika jej oczywista bezzasadność, w związku z brakiem właściwości sądów administracyjnych do rozpatrzenia skargi, to tut. Sąd nie rozpatrywał tego wniosku. Czynności takie byłyby bowiem niecelowe i stanowiłyby nieuzasadniony formalizm. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności stwierdzić należy, że ze względu na oczywistą bezzasadność skargi, prawo pomocy nie przysługuje na mocy art. 247 p.p.s.a. orzeczono, jak w pkt II sentencji.