V SAB/Wa 5/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Beata Blankiewicz-Wóltańska po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w W. na bezczynność Ministra Infrastruktury i Rozwoju w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności informacji w przedmiocie odrzucenia wniosku o dofinansowanie projektu postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, złożonym w dniu 2 kwietnia 2014 r., skarżąca oświadczyła, iż jej kapitał zakładowy wynosi 50.000,00 zł, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok 7000,00 zł. Wskazała również, że wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosi 1895,53 zł. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że 46.000,00 zł kapitału zakładowego zostało wniesionych aportem w postaci mebli biurowych. Suma bilansowa na dzień 31 grudnia 2013 r. wynosi 35.721,99 zł, a w skład majątku wchodzą przede wszystkim meble biurowe oraz wyposażenie. Na fundusz specjalny w kwocie 20.000,00 zł, który powstał w roku 2007 w związku z koniecznością zachowania wymaganych przez kodeks spółek handlowych proporcji pomiędzy wynikiem Spółki a jej kapitałami, składają się tylko i wyłącznie elementy wyposażenia wniesione aportem. Spółka nie dysponuje aktywami pozwalającymi na poniesienie opłaty. Wskazano również, iż w chwili obecnej nie ma przeszkód "kapitałowych" do kontynuowania działalności gospodarczej, ale brak jest nadwyżek pozwalających na próbę poprawienia bieżącej płynności finansowej w drodze różnych form spieniężenia aktywów, którymi dysponuje spółka. Bieżąca sytuacja spółki nie jest negatywna z uwagi na brak zaległości wobec ZUS i Urzędu Skarbowego a strata wynika tylko z amortyzacji środków trwałych. Spółka nie zatrudnia pracowników, nie zaciągnęła i nie poręczyła kredytów. Aktualnie spółka nie prowadzi konta bankowego, a stan kasy wynosi 0 zł. Spółka ponosi tylko koszty opłat za usługi telekomunikacyjne 35 zł/m-c. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca nie znajduje się w stanie likwidacji, nadal prowadzi działalność gospodarczą i będzie w stanie uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Od powyższego postanowienia skarżąca w ustawowym terminie złożyła sprzeciw powołując analogiczną argumentację jak w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 20 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając rozstrzygnięcie o takiej treści Sąd wskazał, że z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w późniejszym sprzeciwie na wynika, iż bieżąca działalność skarżącej finansowana jest przez Prezesa Zarządu skarżącej, który dąży do "powstania i maksymalizacji" zysków. Przyjmując zaprezentowany przez skarżącą sposób pozyskiwania środków na prowadzenie działalności gospodarczej Sąd uznał, że Prezes Zarządu może w ten sam sposób pozyskać środki na opłacenie wpisu sądowego od skargi. Wpis sądowy jako wydatek wiąże się bowiem z bieżącą działalnością przedsiębiorców, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Sąd wskazał następnie, że za odmową przyznania prawa pomocy przemawia również to, że skarżąca posiada majątek trwały, którego wartość znacznie przekracza wysokość kosztów sądowych, które na niej ciążą. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu zażalenia skarżącej, postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt II GZ 326/14 uchylił ww. postanowienie z dnia 20 maja 2014 r. W uzasadnieniu sąd II instancji wskazał, że postanowienie to pozbawione jest oceny sytuacji materialnej strony. W ocenie NSA ocena ta powinna być poprzedzona analizą oświadczeń zawartych we wniosku i dokumentów do niego załączonych mających uzasadniać podniesione w nim twierdzenia strony. Skarżąca spółka wskazując na posiadane aktywa, poniesioną stratę i stan kasy oraz konta bankowego, jego brak, poza złożeniem bilansu na dzień 31 grudnia 2013 r. nie przedstawiła innych dokumentów, a uzasadnienie jej stanu finansowego sprowadza się do wykazania, że posiadany kapitał, wniesiony aport i fundusz specjalny wynikają z konieczności spełnienia wymogów stawianych przepisami Kodeksu spółek handlowych. NSA zwrócił uwagę, że jedyne ponoszone przez stronę koszty, jakie można ustalić na podstawie wniosku to opłata abonencka za usługi telekomunikacyjne. Brak jest natomiast jakichkolwiek informacji dotyczących realnych obrotów spółki i ponoszonych obciążeń związanych z prowadzeniem działalności. Skarżąca nie przedstawiła osiąganych dochodów choćby w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, nie wskazała, z czego wynika poniesiona strata, jakiej wysokości ponosi obciążenia związane ze świadczeniami publicznoprawnymi i bezpośrednimi kosztami prowadzenia działalności. Brak jest informacji dotyczących wpłat i wypłat z kasy spółki poza wskazaniem, że jej stan wynosi zero. W ocenie NSA przedstawiony przez stronę bilans nie jest wystarczającym źródłem informacji o jej rzeczywistych zdolnościach płatniczych, obrazuje on jedynie stan majątkowy spółki na koniec 2013 roku. Podsumowując NSA uznał, że ww. braki wniosku o przyznanie prawa pomocy świadczą o niewywiązaniu się wnioskodawcy z obowiązku określonego w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Okoliczność ta nie zwalniała jednak sądu I instancji rozpoznającego wniosek, od zastosowania art. 255 p.p.s.a. Na koniec NSA wskazał, że nie jest argumentem przemawiającym za zasadnością wniosku podniesiony w uzasadnieniu zażalenia, argument, że spółka, w innych postępowaniach prowadzonych przed sądami powszechnymi i Sądem Najwyższym jest zwalniana od kosztów sądowych. Sąd rozpoznaje, bowiem wniosek złożony w konkretnej sprawie, a więc podstawą jego oceny będą okoliczności podniesione i wykazane w tym konkretnym wniosku. Zarządzeniem z dnia 15 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał skarżącą do udzielenia dodatkowych informacji w trybie art. 255 p.p.s.a. W odpowiedzi skarżąca wskazał, iż nadal nie posiada kont bankowych, ani zobowiązań wobec banków. Jedynym zobowiązaniem ciążącym na skarżącej jest kwota wynikająca z rachunku za usługi telekomunikacyjne. Ponadto skarżąca oświadczyła, że jej przychód w drugim kwartale 2014 r. wyniósł 450 zł netto. Kwota ta została przeznaczona na częściowe strat z roku 2013 oraz na opłacenie zaległych rachunków za usługi telekomunikacyjne i materiały biurowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych, obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 t.j. ze zm.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a., Sąd może - na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., może zostać ono przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z powołanego wyżej przepisu, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby uzyskać fundusze na pokrycie tych wydatków. Podkreślić przy tym należy, że przez pojęcie "środki" należy rozumieć zarówno środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, wartość środków trwałych, a także wysokość kapitału zakładowego. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). W ocenie Sądu, skarżąca spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Tymczasem z oświadczenia skarżącej nadesłanego na wezwanie Sądu z dnia 15 lipca 2014 r. wynika, że całość uzyskanego w drugim kwartale 2014 r. przychodu (450 zł netto) przeznaczyła ona na częściowe uregulowanie straty za rok poprzedni oraz na opłacenie zaległych rachunków za usługi telekomunikacyjne i materiały biurowe. W ocenie Sądu część tego przychodu mogła być wykorzystana na pokrycie należnych od strony kosztów sądowych. Ponadto wskazać należy, że ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie lub w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zgromadzenia (np. z najmu, sprzedaży środków trwałych, sprzedaży udziałów itp.). W przypadku skarżącej źródeł na uzyskanie środków celem pokrycia kosztów sądowych należy upatrywać przede wszystkim w posiadanych środkach trwałych. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że Sąd dysponuje jedynie szczątkowymi informacjami na temat sytuacji finansowej skarżącej spółki. Poza oświadczeniami skarżącej nie dysponuje w zasadzie żadnymi danymi źródłowymi obrazującymi jej przychody i ciążące na niej zobowiązania (deklaracjami ZUS i podatkowymi, rachunkami wystawianymi usługobiorcom, itp.). Skarżąca nie przedstawiła również dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania kredytu lub pożyczki (np. odmowna decyzja kredytowa banku). Z powyższego powodu nie sposób ustalić skąd przy pustej kasie spółka opłaca należności wobec ZUS i Urzędu Skarbowego w szczególności, że – jak sama twierdzi – przychód osiągnięty w drugim kwartale 2014 r. został w całości przeznaczony na pokrycie straty z roku poprzedniego, na zakup materiałów biurowych i opłacenie rachunku za usługi telekomunikacyjne. Istotne znaczenie ma fakt, że strona nie wykonała obowiązku nałożonego zarządzeniem z dnia 15 lipca 2014 r. zobowiązującym do wskazania m.in. wysokości ciążących na spółce zobowiązań publicznoprawnych i innych bezpośrednich kosztów prowadzonej działalności. Jedyny wykazany przez stronę koszt tej działalności to opłata abonencka. Na aprobatę nie zasługuje również twierdzenie strony skarżącej, że obecnie nie ma konta bankowego, skoro w dalszej części sprzeciwu i zażalenia wskazuje, że nie ma środków pieniężnych ani w kasie ani na rachunku bankowym. Należy podkreślić, że Spółka, pomimo wezwania, nie nadesłała wyciągu z rachunku bankowego, co pozwoliłoby na weryfikację jej twierdzeń. Należy zaznaczyć, że na obecnym etapie postępowania Spółka zobowiązana jest do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Wobec tego, w świetle twierdzenia strony, że "jej sytuacja nie jest negatywna", gdyż na bieżąco reguluje zobowiązania wobec ZUS oraz urzędu skarbowego, nie ma zaciągniętych zobowiązań kredytowych, kwota 100 zł nie stanowi kosztów, których prowadzący działalność gospodarczą nie mógłby ponieść. Podkreślić należy, iż nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. W ocenie Sądu należy założyć, celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Podsumowując wskazać należy, że Sąd podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy stronie wnioskującej przysługuje prawo pomocy w żądanym przez nią zakresie. Niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie jest spowodowane brakiem jej należytej inicjatywy przy ustaleniu czy kwalifikuje się ona do grona podmiotów legitymowanych do uzyskania takiej pomocy ze strony Państwa. W tym stanie rzeczy należało, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzec jak w sentencji.